قاتەرلى دەرتپەن كۇرەسكەن قايسار بالالار

وسى كۇنى استاناداعى انا مەن بالا ور­تالىعىندا دارىگەرلەر ونكولوگيالىق اۋرۋعا دۋشار بولعان بالالاردىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, قوعام نازارىن بۇلدىرشىندەرگە اۋدارۋعا ىقپالداسادى. دەرتىنەن ايىعىپ, قالىپتى ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن جاستار ورتالىقتاعى جاسوسپىرىمدەرگە قولداۋ كورسەتىپ, پىكىر الماسىپ, جىگەرلەندىرەدى. ال ورتالىقتىڭ ونكولوگ دارىگەرلەرى سيرەك كەزدەسكەن دياگنوزدار تۋراسىندا, اۋرۋدى الدىن الۋ جولدارى جانە ەمدەۋ ادىستەرى جايلى ءسوز قوزعادى.

انا مەن بالا ورتالىعىندا بالالارعا جايلى جاعداي جاسالعانىن بىردەن اڭعاردىق. مۇنداعى 4 ونكولوگيالىق بولىمدە 140 بالاعا دەيىن ەم قابىلدايدى. ورىن تاپشى­لىعى سيرەك بايقالادى. سەبەبى الماتى قالاسىندا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى بار. ورتالىقتا جاڭا تۋعان نارەستەلەر مەن 18 جاسقا دەيىن­گى بالالار ەمدەلەدى. انا مەن بالا ورتالى­عىنىڭ ونكولوگ-گەماتولوگ دارىگەرى گۇلشات كوشەروۆانىڭ ايتۋىنشا, ورتالىققا قايىرى­لىپ, ترانسپلانتاتسياسىز-اق قاتەرلى ىسىكتەن ايىققان بالالار كوپ.

– ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, لەيكوزعا (اق قان) شالدىققان بالالاردىڭ سانى ورتا ەسەپپەن جىلىنا 280-گە دەيىن جەتەدى. لەيكوز دەگەن – قان تۇزەتىن ورگاندار جۇيەسىنىڭ قاتەرلى ىسىگى. ەگەر بالادان ليمفوبلاستى لەيكوز انىقتالسا, ول 60-80 پايىز ەمدەلىپ كەتەدى. ال ميەلوبلاس­تى لەيكوز بولسا, بالا 60 پايىز سىرقاتتان ايىعادى. قيىنى سول, كەيدە لەيكوزدىڭ بەلگىلەرى بايقالماعانىمەن اناليز العاندا قان ارقىلى انىقتالىپ جاتادى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىز بالالاردى حيميوتەراپيادا ەمدەي­مىز. ول ءۇشىن الدىمەن وپەراتسيا ارقىلى ىسىكتى الامىز. بىراق وسىدان سوڭ ىسىك مەتاستاز بەرۋى مۇمكىن. ياعني ىسىك كلەتكالار ارقىلى قان نەمەسە ليمفا اعىنىمەن باسقا ورگانداردا قايتا پايدا بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايلار سيرەك كەزدەسەدى. بالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى حيميوتەراپيادان ەمدەلىپ شىعادى. ەگەر بالانىڭ دەرتى حيميوتەراپياعا كەلمەسە, ترانسپلانتاتسيا جاسالادى. اشىپ ايتساق, دونور تۋىسى بولسا, سۇيەك كەمىگى اۋىس­­تىرىلادى. بايقاساڭىزدار, باستاپقىدا ەمنىڭ بارلىعى ورتالىقتا جاسالادى. ەگەر دە بالاعا ەم قونباسا نەمەسە دونور تابىلماسا, تۇركيا, بەلارۋس, رەسەيگە نەمەسە باسقا دا ەلدەردە كۆوتا ارقىلى تەگىن ەم قابىلداي الادى. كەيىنگى جىلدارى قاتەرلى ىسىككە شال­دىققان بالالار كوبەيۋدە. اسىرەسە استانا قالاسىندا, الماتى, تۇركىستان وبلىستارىندا ءجيى تىركەلىپ جاتىر. بۇل ستاتيستيكا اتالعان ايماقتاردا حالىق كوپ شوعىرلانعاننان بولسا كەرەك,  – دەيدى دارىگەر.

بالالار ورتالىقتا دياگنوزىنا قاراي ەم العان سوڭ بەس جىلعا دەيىن ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرادى. قاتەرلى ىسىككە شالدىققان بالالاردى ەمدەۋدە سىرقاتتى مەيلىنشە ەرتە انىقتاعان ءتيىمدى ەكەنىن دارىگەرلەر بۇعان دەيىن دە سان مارتە ەسكەرتتى. الايدا شالعاي اۋىلداردا دەرتتى دەر كەزىندە انىقتاۋ مۇمكىن بولماي جاتادى ەكەن. وسى كۇنگە دەيىن ورتالىقتا ۇزىن-سانى 186 ترانسپلانتاتسيا جاسالعان. ونىڭ ىشىندە 10 ترانسپلانتاتسيا تۋىستىق ەمەس دونوردان الىنىپتى. دەرتتەن ايىققان بالالار كوپ بولسا, اۋىرىپ جاتقاندار دا از ەمەس. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىن­شا, جاسى كىشى بالالاردىڭ اعزاسى ەمشارانى جاقسى قابىلداسا, جاسوسپىرىمدەردىڭ قابىلداۋى كۇردەلىرەك بولادى. مۇنى ءۇش جاسار پەرزەنتىن باۋىرىنا باسىپ, ورتالىقتان شىققان گۇلسىم ەسىمدى انا دا راستاپ وتىر.

– اتىراۋ وبلىسى قۇلسارى قالاسىنان كەلدىك. قىزىمىز ايكوركەمنىڭ جاسى – ۇشتە. ليمفوبلاستى لەيكوزدىڭ ءتۇرى بويىنشا دياگنوز قويىلدى. ماۋسىم ايىنان وسىندا ەم الىپ جاتىرمىز. بالالاردا دا قاتەرلى ىسىك بولاتىنىن ءبىز بۇرىن-سوڭدى بىلمەدىك, ەستىمەدىك. وتباسىمىز ءۇشىن وسى حابار اۋىر سوققى بولدى. دارىگەرلەر جاسى كىشى بالالار ەمدى جاقسى كوتەرەتىنىن ايتتى. قۇدايعا شۇكىر, دارىگەرلەردىڭ ارقاسىندا بالامىز اۋرۋدى جەڭىپ شىقتى. بۇگىن ءبىزدى «چەمپيون بالامىزبەن» ورتالىقتان شىعارىپ سالدى. ءبىز اۋرۋدى جەڭدىك. قازىر مەديتسينا دامىعان, شەتەلگە شىقپاي-اق ەم الۋعا بولادى ەكەن. ءبىز ودان ءارى دارىگەر ۇسىنعان ەمشارالارى قابىلداپ تۇرامىز. بالانىڭ ەمى تەگىن, ءدارى-دارمەگى بارلىعى تەگىن بەرىلدى. دارىگەرلەر مۇنداي اۋرۋ­لاردى مەيلىنشە ەرتە انىقتاسا, بالالاردىڭ دەرتتەن ايىعىپ كەتۋ مۇمكىندىگى جوعارى. اتا-انالارعا ايتارىم, بالا اۋىرىپ جاتسا, بىردەن دارىگەرگە اپارۋ كەرەك, – دەيدى گۇلسىم يماش.

قاتەرلى ىسىككە شالدىعىپ, كەيىن ترانسپلانتاتسيا جاساتقان 9 جاسار نۇرگەلدى نۇربولات اناسى ەكەۋى دارىگەرلەرگە العىسىن ايتىپ جاتتى. اناسىنىڭ الدىنا ءتۇسىپ, دياگنوزىن, دارىگەرلەردىڭ جىلما-جىل جاساعان ەمشارالارىن ايتىپ بەرگەن نۇرگەلدىگە ءبىز دە تاڭعالدىق.

– 2019 جىلى اۋىرىپ, كەيىن 2020 جىلى ورتالىقتان ەم الىپ شىقتىم. 2022 جىلى قايتا اۋىردىم. بەس اي ورتالىقتا جاتقان سوڭ اعام دونور بولىپ, ترانسپلانتاتسيا جاسالدى. ج ۇلىنداعى جىلىك مايىن اۋىستىردى. مىنە, دارىگەرلەردىڭ ارقاسىندا جازىلىپ شىقتىم. دارىگەرلەرگە العىسىم شەكسىز. ءوزىم سەكىلدى بالالار اۋىرماسىن دەپ تىلەيمىن. 2019 جىلدان بەرى ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرامىن. قازىر ورالدا ازىرگە ۇيدە وقىپ جاتىرمىن. ەندى بۇيىرسا, التى ايدان كەيىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 5-سىنىبىنا ءوزىم قاتىنايمىن دەپ وتىرمىن, – دەيدى ول.

انا مەن بالا ورتالىعىندا ونكولو­گيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دارىگەر داير نۇر­­عاليەۆ اتا-انالارمەن, دەرتتى جەڭىپ شىق­قان بالالارمەن كەزدەسكەندە ونكو­لوگيا­لىق اۋرۋ­لاردى ەمدەۋدىڭ تاريحىنان باستاپ ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. ەل مەد­ي­تسيناسىنىڭ الەۋەتى, جەتىستىگى, دارىگەر­لەر­دىڭ بىلىكتىلىگى جايىندا كوپتىڭ كوكەيىنە وي سا­لارلىق دۇنيەلەردى ءتۇسىندىردى.

– ءبىز مەديتسيناسى كوش ىلگەرى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قولدانىپ, ونكولوگيالىق اۋرۋلار­دى ەمدەۋدىڭ تىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. وسى تۇرعىدا كورەيا, تۇركيا, رەسەي, گەرمانيادا سەرىكتەستەرىمىز بار. كۇردەلى وپەراتسيالاردا شەتەلدەن دارىگەر شاقىرامىز. بۇرىن شەتەلدە جاسالعان وپەراتسيالاردىڭ كوبى قازىر وزىمىزدە جاسالادى. ارينە, كەز كەلگەن اتا-انانىڭ بالاسىن شەتەلدە ەمدەتۋگە قۇقى بار. ەگەر دە سول سىرقاتتىڭ ەمى ەلدە بار بولسا, اتا-انالاردىڭ شەتەلگە بارۋدى كوزدەپ, ەلدەن قايىرىمدىققا اقشا جيناعانىن دۇرىس دەپ سانامايمىن. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەن ەڭ اۋەلى بالالار زارداپ شەگەدى. مىسال رەتىندە ايتسام, بىردە اتا-انا بالاسىن بىزدە ەمدەتۋگە قارسى بولىپ, حالىقتان جينالاتىن اقشانى كۇتىپ قالدى. سول مەزگىلدە, وكىنىشكە قاراي, بالانىڭ دەرتى اسقىنىپ كەتەدى. اتا-انالار ونكولوگيالىق اۋرۋدا بالا ءۇشىن ءار كۇن ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرمەي جاتادى. ءدال سول جاعدايدا بالانى ءوزىمىزدىڭ ورتالىقتا ەمدەۋگە, امان الىپ قالۋعا مۇمكىندىك بولدى. وسىنداي وقيعالاردا, بىرىنشىدەن, بالا زارداپ شەكسە, ەكىنشىدەن, قوعامدا قاتە پىكىر قالىپتاسۋى مۇمكىن. قازىر ەشقانداي مەديتسينالىق قۇجاتسىز اقشا جيىپ, بالانى شەتەلگە اپارىپ جاتقاندار بار. بىراق مۇنداي ساتتەردە بالانىڭ دەنساۋلىعىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايتىنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون,  – دەيدى دارىگەر.

جەلىدە دەرتكە شالدىققان بالانىڭ احۋا­لىن كورگەن قاراپايىم حالىق بالانى امان الىپ قالۋعا تيتتەي دە بولسا كومەگىمىز تيەر دەپ اقشا اۋدارۋدان قاشپايدى. ال قايى­رىمدىلىق قورلارى مۇمكىندىگىنشە مەدي­تسينالىق ورتالىقتارعا قايىرىلىپ, سونداعى ناۋقاس بالالارعا جاردەمدەسسە, قايىرى مول. قازىر دە انا مەن بالا ورتالىعىنا جاردەمدەسىپ جاتقان قايىرىمدىلىق قورلارى بار. ورتالىققا ەم الۋعا كەلگەن بالالارعا شىن مانىسىندە شەتەلدە باعاسى شارىقتاپ تۇرعان ەمشارالاردىڭ بارلىعى تەگىن. كەيبىر اسا كۇردەلى اۋرۋلارمەن كۇرەسۋگە ەلدەگى مەديتسينا دارمەنسىزدىك تانىتسا, دارىگەرلەر بالانى شەتەلگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ارقىلى جولدايدى. وسىلايشا, بالالار شەتەلدە دە تەگىن ەمدەلە الادى.