شەتەل اسقان قارجى: يەسى مەن جۇيەسى

باس پروكۋراتۋرا نە دەيدى؟

باس پروكۋراتۋرا تاراتقان حابار­لاماعا سۇيەنسەك, الماتى قالاسى­نىڭ بوستاندىق اۋداندىق سوتى «Pioneer Capital Invest» جشس مەن «Jusan Technologies Ltd» اراسىنداعى «First Heartland Jusan Bank» اق-نىڭ, سونداي-اق ونىمەن بايلانىستى ۇيىمداردىڭ اكتيۆتەرىن شەتەلدىك يۋريس­ديكتسيالارعا بەرۋ تۋرالى مامى­لەنى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى الماتى قالاسى پروكۋرورىنىڭ تالاپ ارىزى بويىنشا ازاماتتىق ءىس قوز­عاعان. تالداۋ بارىسىندا «Jusan» توبى­نىڭ اكتيۆتەرىن باسقارۋ قۇرى­لىمىن وزگەرتۋدىڭ كولەڭكەلى سحەماسى انىقتالىپ وتىر.

«اتالعان سحەمانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە توپتىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ قۇزىرەتى شەتەلدە تىركەلگەن ۇيىمدارعا وتەۋسىز بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, 2020 جىلعى 27 ساۋىردە «Jusan» توبىنىڭ يەسى «Pioneer Capital Invest» جشس قاتىسۋشىلارىنىڭ جالپى جينالىسىندا Pioneer مۇلكىن شەتەلدە تىركەلگەن «Jusan Technologies Ltd» كومپانياسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا بەرۋدى ماقۇلداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. بۇل ارەكەتتەر قوعام­دىق مۇددەلەرگە, ونىڭ ىشىندە نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن نازار­باەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ ون­داعان مىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنتى مەن وقۋ­شىسىنىڭ مۇددەلەرىنە قاۋىپ ءتوندىردى. سەبەبى «Jusan» توبىنىڭ اكتسيالارى, وبليگاتسيالارى مەن دەپوزيتتەرى بويىنشا ديۆيدەندتەرى – اتالعان وقۋ ورىندارىن قارجىلاندىرۋ كوز­دەرىنىڭ ءبىرى. بۇدان بولەك, 2023 جىلعى 3 اقپاندا باس پروكۋراتۋراعا بىر­قاتار سۋبەكتىنىڭ قۇقىققا قارسى ارە­كەت­تەرىنىڭ سالدارىنان «Jusan» توبى شەتەلدىك مەملەكەتتەر ازامات­تارى­­نىڭ باقىلاۋىنا ءوتىپ كەتۋ فاكتى­لەرى بويىنشا پروكۋرورلىق قادا­عا­­لاۋ شارالارىن قابىلداۋ تۋرالى «نازارباەۆ قورىنىڭ» ارىزى كەلىپ ءتۇستى. پروكۋراتۋرا ورگانى ادىلەت­تىلىكتى قالپىنا كەلتىرىپ, «Jusan» توبى­نىڭ اكتيۆتەرىن باسقارۋدى قازاق­ستاننىڭ قۇزىرىنا قايتارۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار اتال­عان تالاپ ارىز «Jusan Bank»-ءتىڭ جۇمى­سىنا قاتىستى ەمەس, ياعني ونىڭ اعىم­داعى قىزمەتىنە, سونداي-اق بانك­تىڭ كليەنتتەرى مەن ىسكەرلىك سەرىكتەستىكتەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنا شەكتەۋ قويمايدى. ءىستىڭ سوتتا قارالۋى «Jusan Bank»-ءتىڭ جۇمىسىنا اسەر ەتپەيدى, ول قالىپتى جاعدايدا جۇمى­سىن جالعاستىرادى», دەلىنگەن رەسمي حابارلامادا.

كوپ كۇتتىرمەگەن جاۋاپ

رەسمي حابارلاما «Jusan» توبى باس­شىلارىنىڭ قۇلاعىنا بىردەن جەتكەن بولۋى كەرەك, «Jysan Holdings» حالىقارالىق اكتسيونەر­لەرى قازاق­ستاندى سوتقا بەرەتىنىن مالىمدەدى. ولار قازاقستان ۇكىمەتىن «كومپانيانىڭ اكتيۆتەرىن تارتىپ الۋ ءۇشىن زاڭسىز ادىستەر – تاركىلەۋ مەن قورقىتىپ-ۇركىتۋ ناۋقانىن جۇرگىزدى» دەپ ايىپ­تادى. «Jysan Holding» كومپانياسى نەۆادا شتاتىنىڭ فەدەراتسيالىق وكرۋگى سوتىنا بەرگەن شاعىمىندا: ء«وزىنىڭ جانە ۇكىمەتكە قاتىسى بار تۇل­عالاردىڭ جەكە باس پايداسىنا كوم­پا­نيانىڭ 1,5 ميلليارد دوللار اكتيۆىن تارتىپ الۋ ءۇشىن قورقىتىپ-ۇركىتۋ ناۋقانىن جۇرگىزدى. قورقىتىپ-ۇركىتۋ, قولدان جاسالعان سوت ۇدەرىستەرى, قىلمىستىق جانە ازاماتتىق ءىس قوزعاۋ, جانە اكتيۆتەر مەن «Jusan» توبى يەلىك ەتەتىن «Jusan Bank» زاڭدى تۇردە ءبولۋدى جوسپارلاعان 387 ميلليون دوللار كولەمىندەگى ديۆيدەندتى زاڭسىز بۇعاتتاۋ ارقىلى «Jysan Holding» جانە «New Generation Foundation» قورى مەن «Jusan» توبىنا كىرەتىن وزگە ەنشىلەس ۇيىمداردىڭ اكتيۆتەرىن زاڭسىز جولمەن باسىپ الماق بولدى», دەپ مالىمدەگەن.

«Jusan Technologies Ltd» – اقش-تىڭ نەۆادا شتاتىندا تىركەلگەن كومپانيا. ول – بىزدەگى «Jusan» بانكىنىڭ قوجايىنى. ال «New Generation Foundation» قورى – «Jysan Holding» كومپانياسىنىڭ جالعىز مەنشىك يەسى. ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسىنىڭ مالىم­دەمەسىندە «نازارباەۆ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ» تىلگە تيەك ەتىلۋى بەكەر ەمەس. «اتالعان قور قازاقستان­داعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ تۇراقتى جۇ­مىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇرىل­عان. «Jusan» توبىنىڭ قارجىسى بۇعات­تالسا, باتىسقا باعىتالعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى قارجى قولداۋىنان ايىرىلادى», دەلىنگەن «Jysan Holding» ءباسپاسوز حابارلاماسىندا.

شەتەلدەگى اكتيۆتەردىڭ ەسەبى قانداي؟

«Jusan» توبىنا قاتىستى ماسەلە – شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆ­تەردى قايتارۋدىڭ ءبىر كورىنىسى عانا. ودان باسقا, شەتەل اسقان ۇلتتىق باي­لىق­تان ەسەبى ءبىر قۇدايعا عانا ايان. بىلتىر وتاندىق ءىرى بيزنەس وكىل­دەرى­مەن كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق بايلىقتىڭ تەڭ جارتىسى 162 ادامنىڭ «ۋىسىندا» ەكەنىن ايتىپ, سىرتقا زاڭسىز شىققان قارجىنى, اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىستى قولعا الۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وكىلەتتى ورگان بىلتىردان بەرى شەتەلدەگى قارجىنى قايتارۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. ناتيجەسى جامان ەمەس. بەلگىلى بولعانداي, 2022 جىلى 600 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات مەملەكەت قازىناسىنا قايتارىلىپتى. شەتەلدەگى قارجىنى قايتارۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن ەسكەرسەك, ءبىر جىل­دىڭ ىشىندە وسىنشاما قارجىنىڭ قايتارىلۋى ۇلكەن جۇمىستىڭ ناتي­جەسى دەۋگە بولادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار بيىل دا بەلسەندى جالعاسىپ جاتقانىن اڭعارعان دا شىعارسىز. اگەنتتىك ۇسىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, تەرگەپ-تەكسەرگەن قىلمىستىق ىستەردە ەلىمىزدە جانە شەتەلدە جالپى سوماسى 360 ملرد تەڭگەدەن اساتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك, اۆتوموبيلدەر مەن قاراجات انىقتالعان. مەملەكەتكە قايتارىلعان زاڭسىز يەلەنگەن م ۇلىك اكتيۆتەرى مەن قاراجاتتىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىل مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جۇمسالىپ جاتقان كورىنەدى.

باس پروكۋراتۋرانىڭ باستاماسىمەن شەتەلگە كەتكەن كاپيتالدى ەلگە قايتارۋ بويىنشا جۇمىس توپتارى قۇرىلعانى بەلگىلى. بۇگىندە 70-كە جۋىق مەملەكەتپەن قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە ەكىجاقتى شارت قاراس­تى­رىل­عان. ونىڭ ىشىندە, كونۆەنتسيا دا بار. بۇل مەملەكەتتەردىڭ قويىپ وتىرعان باستى شارتى – تابىلعان مۇلكى, قاراجاتى بولسا, ونى قايدان العا­نىن دالەلدەۋ. وسى رەتتە سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل اگەنتتىگى وزگە مەملەكەتتەرگە «قار­جىلىق تەرگەۋ» بويىنشا بايلانىس جاساۋعا نيەتتى. قارجىلىق تەرگەۋدىڭ مەرزىمى جوق. اقشا تابىلعانشا جانە قايتارىلعانشا تەرگەۋ جۇرگىزىلەدى. «گرەكو سياقتى ۇيىمداردىڭ قازاق­ستانعا قويعان تالاپتارىن ورىندايتىن بولساق, ءبىز تىكەلەي كوررۋپتسياعا قارسى قىلمىستىق قۋدالاۋ كونۆەنتسياسىنىڭ مۇشەسى بولا الامىز. وعان مۇشە بولساق, بىزگە بارلىق ەسىك اشىلادى. بارىپ, تەرگەۋ جۇرگىزە الامىز. كونۆەن­تسياعا, شارتتارعا سۇيەنىپ, سىرتقا كەتكەن بۇكىل زاڭسىز قاراجاتتى قايتارۋعا تولىق مۇمكىندىك بار», دەيدى ساراپشىلار. شەتەلدەگى اكتيۆتەردى جەدەل ەلگە قايتارعىمىز كەلسە, وسى سياقتى وزگە مەملەكەتتەرمەن بايلانىس تەتىكتەرىن پىسىقتاۋ ارتىق ەتپەيتىن سياقتى.