كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
9 اقپاندا تاڭەرتەڭ دوللار باعامى 453 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. ونىڭ الدىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعى مەن التىن قورى تۋرالى اي سايىنعى شولۋدى جاريالادى. قاڭتاردا ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قوسىمشا 228 ميلليون دوللار ساتىلدى. اقپانداعى سالىق تولەۋ ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ تەڭگەنى مەرزىمىنەن بۇرىن ساتىپ الۋى ءوسىمنىڭ تاعى ءبىر تريگگەرى بولۋى مۇمكىن.
«الپاري» ساراپشىسى اننا بودروۆانىڭ پايىمىنشا, سىرتقى جاعدايلاردى بەيتاراپ دەپ قاراستىرۋعا بولادى. «Brent» ماركالى مۇناي باررەلى 84,70 دوللارعا باعالاندى. اقش دوللارىنىڭ پوزيتسياسى ازىرگە ءالسىز. سەبەبى الەمدىك ۆاليۋتا نارىعىندا ينۆەستورلار فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ ەندىگى بەتالىسىنىڭ قانداي ەكەنىن بىلمەي ىشتەن تىنىپ وتىر. بۇل دوللارعا دەگەن سۇرانىستى كۇرت تومەندەتتى. ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, بۇل جەردە تەڭگە كۇش الدى دەپ قۋانۋعا ەرتە. ماسەلە, دوللارعا دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەگەنىنە بايلانىستى بولىپ تۇر.
كومپانيالاردىڭ سالىقتى تەڭگەمەن تولەۋى ۇلتتىق ۆاليۋتامىزعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اقپان ايىنىڭ سوڭىندا 1 اقش دوللارى 455-460 تەڭگە اراسىندا تۇراقتالۋى مۇمكىن.
جىلدىڭ بارلىق ءتورت توقساندىق سالىق كەزەڭدەرىنىڭ ىشىندە اقپاننىڭ ورنى بولەك. بۇل ايداعى سالىق تولەمدەرىنىڭ تەڭگە باعامىنا اسەرى بىرەر ايعا دەيىن تۇراقتى بولادى. ونىڭ ۇستىنە تەڭگە سىرتقى فاكتورلار اسەرىنەن ءبىراز كۇش جيناپ, تامىرىنا قان جۇگىرتىپ الدى.
قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعى بيىل USD/KZT باعامى ەل بيۋدجەتىنە ءبىر دوللار ءۇشىن 470 تەڭگە دەڭگەيىندە ەنگىزىلگەنىن, Brent ماركالى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 85 دوللارعا دەيىن قىمباتتاۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ جاتىر. مۇناي بۇل باعانى قاشانعا دەيىن ۇستاپ تۇرارى بەلگىسىز. بۇل ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قازىرگى نىعايۋى تەك قىسقا مەرزىمدى ترەند بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.
قارجى تالداۋشىسى اندرەي چەبوتارەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ سەبەبىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇرىلىمىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. سەبەبى ۇلتتىق بانكتە ساۋدانىڭ 35-45 پايىزىن ۇلتتىق قور, كۆازيسەكتور جانە بجزق ارقىلى سۇرانىستى قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بار. ەگەر, وسى باعىتتى تەرەڭدەتە بەرسەك, تەڭگەنىڭ نارىق جاعدايىنا بەيىمدەلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. بىراق وعان ىشكى جاعدايلار مۇمكىندىك بەرمەي تۇر. الدا – ءماجىلىس سايلاۋى.
«قارجى تالداۋشىلارى تەڭگەنىڭ باعامىن «پرەزيدەنت تاپسىرما بەردى, ۇلتتىق بانك ۋادە بەردى, سول تۇرعىدان بۇل جاقسى شىعار» دەگەن فورمۋلانىڭ شەڭبەرىنەن شىعارماۋعا تىرىسىپ جاتىر. بۇل – دۇرىس ەمەس. ەگەر, جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە, سايلاۋدان كەيىن, ءساۋىر, ماۋسىم ايلارىندا تەڭگەگە اسەر ەتەتىن قىسىمدار ەسەلەنىپ كەتەدى. بۇل تۇستا ۇلتتىق بانك, جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن ينتەرۆەنتسيالىق قادامدارعا بارۋى مۇمكىن. مەن سالىق اپتاسىنىڭ تەڭگەگە اسەرى بار دەگەنگە سەنە بەرمەيمىن. سەبەبى سالىق تولەۋشىلەر ۆاليۋتامەن نەمەسە باعالى قاعازىمەن قازاقستاندىق بانكتەردە رەپو جاساپ, سالىق تولەۋ ءۇشىن تەك تەڭگەنى قارىزعا الادى. سوندىقتان سالىق اپتاسى تەڭگەمىزدىڭ كۇش الىپ كەتۋىنە سەبەپ بولىپ جاتىر دەگەن بولجامعا سەنىپ قالۋعا بولمايدى», دەيدى ا.چەبوتارەۆ.
ساراپشى ەرلان يبراگيم ايتىپ وتكەندەي, سالىق دەمالىستارىنىڭ تەڭگە باعامىنا اسەرى نەمەسە يۋان مەن دوللاردىڭ اسەرى تۋرالى ناقتى بولجام ايتۋ قيىن. ءبىز تەڭگەگە دەم بەرىپ وتىرعان كۇردەلى فاكتورلارعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.
«وسىعان دەيىن باق بەتتەرىندە رۋبل مەن تەڭگەنىڭ جولى ەكى ايىرىلعانى تۋرالى اقپاراتتار ءجيى جاريالاندى. ەاەو جۇمىس ىستەپ وتىرعاندا رۋبل مەن تەڭگە ءبىر-بىرىنەن قول ءۇزىپ كەتە المايدى. كەدەندىك تولەمدەر بويىنشا قازاقستان ەۋرازيالىق وداقتىڭ ەسكى نورماتيۆتەرىن پايدالانادى. 2015 جىلى ەۋرازيالىق وداق تولەمدەرى بولىنىسكە سالىنعاندا, ءبىزدىڭ ۇلەس 7,11 پايىز بولاتىن. 2019 جىلدىڭ وزىندە يمپورتتى كوبەيتكەن بەلارۋس قازاقستان مەن رەسەي ەسەبىنەن وزىنە 0,7 پايىزدى قوسىپ العانى بەلگىلى بولدى. سونىڭ سالدارىنان ءبىزدىڭ ۇلەس ودان دا تومەندەپ, 6,95 پايىز بولىپ قالدى. ساراپشىلار قازاقستاننىڭ ۇلەسى كەمى ەكى ەسە وسۋگە ءتيىس دەگەندى كوپتەن ايتىپ ءجۇر», دەيدى ە.يبراگيم.
قاڭتار ايىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى ينۆەستورلار نارىقتىق شايقاستارعا ارالاسپادى, نارىقتىڭ تىزگىنىن ۇساق ينۆەستورلاردىڭ باقىلاۋىنا بەرىپ, سىرتتان باقىلادى. تەڭگەگە اسەر ەتەتىن وزگەرىستەر ەلدەگى سالىق تولەۋشىلەردىڭ 1 ترلن تەڭگە سالىعىمەن ەمەس, جوعارىدان باستالادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا تەڭگە ىشكى فاكتورلاردىڭ قىسىمىنا ۇشىراپ, ازداپ قۇنسىزدانادى. ال جىل ورتاسىنا قاراي 1 دوللار ءۇشىن شامامەن 475,0-480,0 تەڭگەگە دەيىن, جىل سوڭىندا 490,0-495,0-گە دەيىن تومەندەيدى.
الماتى
