جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ «حالىقتىق باعدارلاماعا» اينالا ما؟

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­تر­لىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ توزۋ دەڭگەيى – 80 پايىز. 2018 جىلى اگرو­سەكتورداعى تەحنيكانىڭ 100 پايى­زىن جاڭارتامىز, جىل سايىن 12 پايىزىن جاڭارتىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار دەگەن ۋادەنى نارىقتاعى باعا بۇزىپ جىبەردى.

قارجىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ءوسىم, ۇلكەن پايىزدار ۇساق فەرمەردىڭ نەسيە الۋ مۇمكىندىگىن شەكتەپ تاستادى. كەيىنگى 5 جىلدا كومباين مەن تراكتوردىڭ باعاسى ەكى ەسە, بيىل 30 پايىزعا وسكەن. مامان-ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, پايدالانۋ مەن جون­دەۋدىڭ تەحنيكالىق شارتتارى بويىنشا تراكتور, كومباين مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنداعى تەحنيكالار 15 جىلدان كەيىن ەسەپتەن شىعارىلۋعا ءتيىس. 2019 جىلى قولدانىلعان تەحني­كانىڭ 60 پايىزىنىڭ مەرزىمى وتكەنى انىقتالعانى حابارلانعان. بىراق ولاردىڭ ورنىن باساتىن جاڭا تەحنيكالار بولما­عان­دىقتان, ەسەپتەن شىعارىل­ماعان. الداعى بەس جىلدا قازاقستاننىڭ ەگىس القاپتارىندا توزعان تەحنيكا ۇلەسى كوبەيىپ كەتەتىنىن ساراپشىلار جوققا شىعارمايدى.

بيىل بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە قوسىم­شا 139 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىن­دى. ونىڭ جارتىسى ينۆەستيتسيالىق سۋبسي­ديا, ياعني كرەديت ليزينگىنىڭ مولشەر­لەمە­سىن ارزانداتۋعا باعىتتالدى. بىراق بۇل جولى ۇكىمەت الداعى ءۇش جىلدا ليزيگنتىك باعدارلاما ارقىلى اگروسەكتوردىڭ پاركىن تىم بولماسا 80 پايىزىن جاڭارتۋعا ۇمىتتەنىپ وتىر. بۇل جولعى باعدارلامانىڭ جەمىسى بارىنە ورتاق بولماق.

وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى تاپسىردى. قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق مۇمكىن كوزدەرىن پايدالانۋ ماڭىزدى ەكەنىن, دامىعان اگروونەر­كاسىپ كەشەنىنسىز ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتتى.

قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداس­تىعى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلاماسى ساقتالىپ قانا قويماي, باعدارلاما بيۋدجەتىن ۇلعايتۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ وتىر. قاۋىمداستىق باسقارما توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى اكپار ماۋلەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, تەحنيكالىق بازانى جاڭارتۋ ءۇشىن مەملەكەت 6 پايىزدىق ىڭعايلى جوبانى ىسكە قوستى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگكە بەرۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى 5 تامىزدا باستالدى. 1000-عا جۋىق تراكتور, كومباين جانە باسقا دا تەحنيكا ساتىپ الۋعا 40 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ليزينگ مەرزىمى – 10 جىلعا دەيىن, سىياقى مولشەرلەمەسى – جىلدىق 6 پايىز, ليزينگ بويىنشا باستاپقى جارنا (اۆانس) – 0 پايىز, نەگىزگى قارىزدى قايتارۋ بويىنشا جەڭىلدىكتى كەزەڭ – 1 جىل. بولىنگەن 40 ملرد تەڭگەنىڭ 30 ملرد تەڭگەسىن «ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى» اق «جاسىل دامۋ» (وكم وپەراتورى) اق قاراجاتىنان جانە 10 ملرد تەڭگەسىن «قازاگروقارجىدان» الدى. ناتيجە جامان ەمەس. بولىنگەن قارجى 900 فەرمەرگە جەتىپ, تاۋسىلىپ قالدى. ءاربىر فەرمەردىڭ ساتىپ العان تەحنيكاسىنىڭ ورتاشا باعاسى – 400 ملن تەڭگە. ساراپشىلار بۇل باعدارلامانىڭ ۇساق فەرمەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى بولعانىن ايتىپ جاتىر. ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ كوپتىگىنەن العاشقى كەزەڭدە-اق بولىنگەن قاراجات تاۋسىلىپ قالعان. ەندى فەرمەرلەر ۇكىمەت باعدارلامانى جانداندىرسا دەپ كۇتىپ وتىر. ا.ماۋلەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ اۋىلدىڭ دامۋىنا جول اشادى.

«فەرمەرلەر جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە مۇقتاج, سونىمەن قاتار پرەزيدەنت الداعى بەس جىلدى اۋىلدى دامىتۋ كەزەڭى دەپ جاريالاپ, ۇكىمەتكە 31 ناۋرىزعا دەيىن اۋىلدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋدى تاپسىردى, ونىڭ اياسىندا فەرمەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىردى», دەدى ا.ماۋلەنوۆ.

ساراپشى بەيسەنبەك زيابەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ ليزينگ نارىعىنا جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاما ارقىلى كىرۋى نارىق زاڭىنا قايشى بولسا دا, وزگە امالدىڭ بولماعانىن ايتادى.

«ەگەر, مۇنداي باعدارلاما جالعاسسا, زاۋىتتار ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتەدى, تەك 500 گەكتار ەمەس, 5-10 گەكتاردى وڭدەۋگە ارنالعان ميني-تەحنيكالار پايدا بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. اۋىل تەك ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنان ەمەس, وتباسىلىق, قاراۋىندا 5-10 گەكتار جەرى بار شاعىن فەر­مەرلەردەن دە تۇرادى. باعدارلاما جوباسىن دايىنداپ جاتقان توپ جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ ارقىلى اگروپاركتى جاڭارتۋدىڭ تەتىك­تەرىن زاڭ نورماسىنا ەنگىزەدى, باعدار­لاما ارقىلى تۇسكەن قارجى وتاندىق تراك­تور قۇراستىراتىن زاۋىتتارعا باعىتتا­لادى دەگەن دە سەنىمىمىز بار. بۇل رەتتە اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنا ارنالعان بولەك بانك قۇرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. كۆازي­سەك­تورداعى قارجى ينستيتۋتتارى مۇن­­داي اۋقىمدى مىندەتتەردى ورىنداي ال­ماي, مۇم­كىندىگىمىزدى دە, قارجىنى دا حانتالا­پايعا اينالدىرىپ الۋى ىقتي­مال. كۆازيسەكتور اۋىلدىڭ الەۋەتىن دامىتا المادى. ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت اگرو­بانك­تى اشۋ جولدارىن قاراستىرۋى كەرەك. مەنىڭشە, جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ باعدار­لاماسىنىڭ وپەراتورى مىندەتىن اۋىلعا ارنالعان بانك قانا اتقارا الادى», دەيدى.

قوعام قايراتكەرى, ەكونوميست قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قىتاي, نەمىس فەرمەرلەرى شاعىن عانا تاراكتورلارىمەن جەكەمەنشىگىندەگى 10 سوتىق جەرىن وڭدەيدى, باۋ-باقشاسىن كۇتىپ-باعادى. مۇنداي تەحنيكانىڭ باعاسى – 1-3 مىڭ دوللار. «تەحنيكانىڭ مۇنداي ءتۇرىن بىزدە دە قۇراستىرۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا ۇساق فەرمەرلەردىڭ دە قاجەتتىلىگى ەسكەرىلۋى كەرەك», دەيدى ول.

ەلىمىزدە 2 مىڭعا جۋىق شارۋا قوجا­لىعى, اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىن­دارى بار. ىرىلەندىرىلگەن شارۋاشىلىق ۇلەسى 3 پايىزعا دا جەتپەيدى.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, تراكتور قۇراس­تى­راتىن زاۋىتتاردىڭ بارلىعى ەلدىڭ ورتا­لىعىندا – استىقتى ايماقتاردا ورنالاس­­قان. تەحنيكالاردىڭ ءبارى 500-1000 گەكتار جەرى بار ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ ىڭعايى­نا قاراپ قۇراستىرىلعان. قازاق­ستان­نىڭ تراكتور قۇراستىراتىن زاۋىتتارى شىعارعان, قۇنى 50 مىڭنان 200 مىڭ دوللارعا دەيىنگى ارالىقتاعى تەحنيكانى وڭتۇستىكتەگى ەگىس القاپتارىندا پايدالانۋ مۇمكىن ەمەس.

پارلامەنتتە بىرنەشە شاقىرىلىم بويى ءماجىلىس دەپۋتاتى بولعان روزاقۇل حال­مۇرادوۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىق ماڭىزى بار باعدارلامالار اۋىل-ايماقتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا زاڭ فورماسى رەتىندە ەنۋ كەرەك.

«باعدارلامانىڭ العاشقى كەزەڭىندە بەرىلگەن تەحنيكالاردى سىرتتاي باقى­لادىم. ولاردىڭ ءبارى – بيداي وسىرەتىن اي­ماقتارعا لايىقتالعان تەحنيكالار. قازىر تەحنيكانىڭ قولدانبايتىن جەرى جوق. جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ باعدارلاماسىنا اۋىل-ايماقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – گەنەراتورى رەتىندە قاراۋ كەرەك. ەندى تەك استىقتى ايماقتار عانا ەمەس, وڭتۇستىك-سولتۇستىك ايماقتا جەر-ەل جاعدايىنا, سول ايماقتىڭ تۇرعىن­دارى­نىڭ كاسىبىنە لايىقتالعان شاعىن تراكتورلاردى قۇراستىراتىن زاۋىتتار سالۋعا باسىمدىق بەرىلسە ەكەن دەيمىن. قازىر 5-6 گەكتار جەرى بار ۇساق فەرمەرلەر ءۇشىن تەحنيكا قولجەتىمدى باعادا ەمەس. اۋىل ءىشى بولعاندىقتان تەحنيكاسى بارلاردان جالعا الادى نەمەسە جەرىن اقشا بەرىپ وڭدەتىپ, جىرتىپ الادى. اۋىلدى دامىتامىز دەسەك, جەر يگەرەمىن, ەگىس سالامىن دەگەن ءاربىر فەرمەردى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. سول كەزدە عانا اۋىل ايماقتى دامىتۋ باعدارلاماسى دا, جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ باعدارلاماسى دا حالىقتىق باعدارلاماعا اينالادى», دەيدى.

الماتى