وتىرىسقا وبلىستار, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى جانە اكىمدەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارلارى, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى (بەينەكونفەرەنتسيا رەجىمىندە) قاتىستى. سونداي-اق جيىنعا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانىنداعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, ساياسي پارتيالار, باق جانە قازاقستان حالىق جيناق بانكىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن «بايتاق» جانە «Respublica» ساياسي پارتيالارىنىڭ ۇسىنۋ كەزەڭىندە وڭىرلەردە ءوز فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرى اشىلعان جانە تىركەلگەن جاعدايدا ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنى حابارلانعان. ادىلەت مينيسترلىگى ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرىن ەسەپتىك تىركەۋگە قاتىستى رەسمي اقپاراتقا سايكەس, «قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ 15 فيليالى جانە «Respublica» پارتياسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ 19 فيليالى مەن وكىلدىگى تىركەلگەن.
كوميسسيا مۇشەسى شاۆكات وتەمىسوۆ 2023 جىلعى 21 قاڭتارداعى قاۋلىعا سايكەس, «قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى» ءۇش وبلىستا ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا قاتىسا الادى. بۇگىندە اقتوبە, الماتى, باتىس قازاقستان, جامبىل, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, تۇركىستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا, الماتى, شىمكەنت جانە استانا قالالارىندا پارتيانىڭ فيليالدارى قۇرىلعان.
«Respublica» پارتياسىنىڭ 19 وبلىستا فيليالى قۇرىلىپ, سايكەسىنشە اباي, اقمولا, اقتوبە, الماتى, باتىس قازاقستان, جامبىل, جەتىسۋ, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان, ۇلىتاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى, الماتى, شىمكەنت جانە استانا قالالارىنداعى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا قاتىسا الادى.
ن.ءابدىروۆ سايلاۋ ناۋقانىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ كەزەڭىندە ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ كوميسسيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسك جانىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋدا مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, سايلاۋ ورگاندارى دايىندايتىن اقپاراتتىق-انىقتامالىق ماتەريالداردى, سايلاۋ قۇجاتتارىن ازىرلەۋگە جانە تالقىلاۋعا بەلسەندى قاتىسادى.
كونستيتۋتسيالىق زاڭعا پارلامەنت ماجىلىسىنە سايلاۋ كەزىندە ساياسي پارتيالاردىڭ تىزىمدەرىندەگى ايەلدەر مەن جاستارعا ءۇشىنشى سانات وكىلدەرى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن كۆوتا بەلگىلەۋ تۋرالى نورما قوسىلدى. بۇل تالاپ سوڭعى زاڭناماداعى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, اعىمداعى ناۋقاندا ءبىرىنشى رەت قولدانىلادى. ياعني پارتيالىق تىزىمدەگى ايەلدەر, جاستار, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار سانى جيىنتىعى بويىنشا كەمىندە 30 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل نورما دەپۋتاتتىق مانداتتاردى ءبولۋ كەزىندە دە قولدانىلادى: ءۇش سانات وكىلدەرىنىڭ – ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سانى جيىنتىعى سايلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا پارتيا العان دەپۋتاتتىق مانداتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 30 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس.
جيىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا جاعداي جاساۋ جونىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋ, سايلاۋ كوميسسيالارىنا مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىسقا جاردەمدەسۋ, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن ۋچاسكەلەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن ۋچاسكەلەردە ەرەكشە جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن ۇسىندى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ داۋىس بەرۋ كەزىندە ەرەكشە جاعدايلار قاجەت بولاتىن مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەردى وزەكتەندىرۋ, قولجەتىمدىلىكتىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىندا سايلاۋ ۋچاسكەلەرى تۋرالى مالىمەتتەردى جاڭارتۋ ۇسىنىلدى. وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانانىڭ, اۋداندار, قالالاردىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە قاجەتتى شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى.
ورتسايلاۋكوم مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن حابارلادى. ماسەلەن, 2021 جىلدان باستاپ كوميسسيا وتىرىستارىنىڭ ترانسلياتسياسى, سونداي-اق بارلىق اقپاراتتىق بەينەماتەريالدار سۋردواۋدارمامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 2022 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا العاش رەت برايل قارپىن پايدالانا وتىرىپ, ترافارەت جاسالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مۇگەدەكتىگى بار سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋىنە جاعداي جاساۋ جونىندەگى جۇمىس شەڭبەرىندە سۋردواۋدارماشىلاردى, داۋىس بەرۋ كۇنى ينۆاتاكسي قىزمەتتەرىن جانە جەكە كومەكشىلەردىڭ قىزمەتتەرىن قامتاماسىز ەتەدى. وسك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرىن سايلاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن تەكسەرۋگە بەلسەندى تارتۋدى ۇسىنادى.
ورتسايلاۋكوم مۇشەسى ءسابيلا مۇستافينا وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا, سونداي-اق پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزىلگەن ءاربىر ادام ءۇشىن ساياسي پارتيالارعا كانديداتتار تىركەلگەنگە دەيىن جانە ولاردىڭ زاڭناما تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرگەننەن كەيىن سايلاۋ جارناسىنىڭ قانشا سوماسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردى. زاڭناماعا سايكەس بۇل ناۋقاندا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن سايلاۋ جارناسىنىڭ سوماسى – 15 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى (1 ملن 50 مىڭ تەڭگە), ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن – 5 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى (350 مىڭ تەڭگە).
ەگەر سايلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا كانديدات ءماسليحات دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان نەمەسە داۋىس بەرۋ قورىتىندىلارى بويىنشا كانديدات نەمەسە ساياسي پارتيا سايلاۋشىلاردىڭ كەمىندە 5 پايىزىن جيناعان جاعدايدا, سونداي-اق كانديدات نەمەسە پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزىلگەن جالعىز كانديدات قايتىس بولعان جاعدايدا ەنگىزىلگەن جارنا كانديداتقا نەمەسە ساياسي پارتياعا قايتارىلادى. باسقا جاعدايلاردا ەنگىزىلگەن جارنا قايتارۋعا جاتپايدى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە ەسەپتەلەدى.
سونداي-اق وسك مۇشەسى كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ قورلارىنىڭ شەكتى مولشەرى مەن كوزدەرىن ايتتى. وسىلايشا, سايلاۋ قورلارى كانديداتتاردىڭ جەكە قاراجاتىنان, ساياسي پارتيالاردىڭ قاراجاتىنان جانە رەسپۋبليكا ازاماتتارى مەن ۇيىمدارىنىڭ ەرىكتى قايىرىمدىلىقتارىنان قۇرىلماق. بىرمانداتتىق اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ قورىنىڭ مولشەرى 700 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (49 ملن تەڭگە) اسپاۋعا ءتيىس.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ پارتيالىق ءتىزىمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ سايلاۋ قورىنىڭ مولشەرى 15 000 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (1 ملرد 50 ملن تەڭگە), وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا – 3000 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (210 ملن تەڭگە) اسپاۋعا ءتيىس.
بىرمانداتتىق وكرۋگتەر بويىنشا سايلاناتىن وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانا ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ قورى 300 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (21 ملن تەڭگە), اۋداندار مەن قالالار ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا 150 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنەن (10,5 ملن تەڭگە) اسپاۋى كەرەك.
زاڭنامانىڭ جاڭالىقتارىنا سايكەس ءاربىر جەكە جانە زاڭدى تۇلعادان ەرىكتى قايىرىمدىلىقتاردىڭ ءتيىستى شەكتى مولشەرى بەلگىلەنگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
