ادام ساۋداسىنىڭ قۇرباندارى

دۋبايدا جوق!

ەكى جىگىت شەتەلگە جۇمىسقا شاقىرعان­داردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ, ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىساتىنداردىڭ ورتاسىنا تاپ بولعان. العاش بولىپ يسلامبەك قازبەكوۆتىڭ اتا-اناسى دابىل قاققان ەدى. بەلگىلى بولعانداي, يسلامبەك بىلتىر قىركۇيەكتە تۋريستىك جولداما ارقىلى دۋبايعا كەتكەن. كەيىن يسلامبەكتىڭ جوسپارى وزگەرىپ, ءباا-دە قالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. اتا-انا­سى­نىڭ ايتۋىنشا, يسلامبەك قىتايلىق كوم­پانيالاردىڭ بىرىنە اۋدارماشى بولىپ جۇمىسقا تۇرعان. بۇعان دەيىن جاس جىگىت تۋىستارىمەن بايلانىسقا ءجيى شىعىپ تۇرعان. الايدا سوڭعى ەكى اپتا ودان ەش حابار بولماعان. كەيىن يسلامبەكتىڭ اتا-اناسى ونىڭ دۋبايدا جوق ەكەنىن سول ەلدەگى وتانداستارىنىڭ چاتىنان بىلگەن. كەيىننەن ونى تايلاندتا جۇمىسقا الداپ الىپ كەتىپ, ءۇش مەملەكەتتىڭ شەكاراسىنداعى «ال­تىن ءۇشبۇرىش» ايماعى دەپ اتالاتىن ەسىرتكى ءوندىرىسىنىڭ ورتالىعىنا تاپ بولعانى انىقتالدى. جاراس سەيىتكارىم دە قىركۇيەكتە دۋبايعا ناپاقا تابۋ ماقساتىندا كەتىپ, يسلامبەكپەن بىرگە ەكەنى راستالدى. وسى وقيعادان كەيىن يسلامبەك پەن جاراستىڭ اتا-اناسى قۇزىرلى ورگاندارعا, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنە بالالارىنىڭ جوعالعانى جونىندە ءوتىنىش جازعان.

جۋىردا قوس ازاماتتىڭ امان-ەسەن قازاق­ستانعا ورالعانى تۋرالى ءسۇيىنشى جاڭالىق جەتتى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆتىڭ مالىمەتىنشە, ەكى ازامات تۇتقىننان قاشىپ شىققان. «وسىدان ءبىر-ەكى كۇن بۇرىن ەكەۋى تۇتقىننان قاشىپ شىقتى دەگەن جاعىمدى جاڭالىقتى ەستىدىك. ولارعا سول جەردەن قاشىپ شىعۋعا جەرگىلىكتى تۇرعىن كومەكتەسكەن. ارينە, وعان بەلگىلى ءبىر اقى تولەگەن. وسى جاڭالىقتان سوڭ, ءبىز ولارعا قاۋىپسىز ورىندا جاسىرىنا تۇرۋعا كەڭەس بەردىك, سونداي-اق جىگىتتەرگە حالىقارالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرىن جىبەردىك. ول ەكى ازاماتتى قالا سىرتىنا الىپ شىعىپ, قوناق ۇيگە جاسىردى. ءبىزدىڭ بانگكوكتاعى كونسۋل ءتۇن ىشىندە اۆتوكولىكپەن شىعىپ, ولاردى بانگكوكقا الىپ كەلدى», دەيدى ايبەك سمادياروۆ. بۇدان كەيىن ۆەدومستۆو وكىلدەرى ءبىر تاۋلىك ىشىندە ولاردىڭ قۇجاتتارىن رەتتەپ, اۋە بيلەتتەرىن الىپ بەرگەن.

وتباسى ينستيتۋتىن جانداندىرۋ ماڭىزدى

ەستەرىڭىزدە بولسا, وسىدان ەكى جىل بۇرىن 2016-2020 جىلدار ارالىعىندا قىزداردى باحرەين كورولدىگىنە جەزوكشەلىككە تارتۋمەن اينالىسقان ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرىقتالعان ەدى. قازاقستان, رەسەي جانە باحرەين ازاماتتارىنان قۇرالعان توپتىڭ قۇرامىندا 19 ادام بولعان. ال 39 بويجەتكەن جابىرلەنۋشى رەتىندە تانىلدى. ولار – شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى. بەلگىلى بولعانداي, 6 ارۋ قىلمىسكەرلەردەن قاشىپ كەتكەنىمەن, ەلگە ورالا الماعان. سول كەزدە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى بىرلەسە وتىرىپ, وتانداستارىمىزدى تاۋىپ الىپ, باحرەين, تۇركيا جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن ەلگە قايتارعان بولاتىن.

– ءبىزدى بوتەن ادام قارسى الدى. سو­سىن قوناق ۇيگە اپاردى. قوناق ۇيگە جاي­عاس­تىرعاننان كەيىن: «قۇجاتتارىڭ مەنىڭ قولىمدا بولادى. مەن سەنى ساتىپ العان­مىن», دەدى. مەنەن كەيىن دە كوپتەگەن قىز­دىڭ جەزوكشەلىكتىڭ جەتەگىندە كەتكەنىنە كۋا بولدىم. ولاردىڭ اراسىندا كامەلەت جاسقا تولماعاندار دا بار. ابدەن قينالىپ, وزدەرىنە قول جۇمساپ, تامىرلارىن كەسكەن جاعدايلار بولعان, – دەپ ەسكە الادى جابىرلەنۋشىنىڭ ءبىرى.

اتتەگەن-ايى سول, كەيبىر قىزدار شەتەلگە نە ءۇشىن بارا جاتقانىن الدىن الا بىلگەن. ياعني مۇنداي قادامعا ءوز ەركىمەن باراتىندار دا كەزدەسەدى. ءيا, الەۋمەتتىك ءالسىز توپتىڭ مۇشە­لەرى, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان قىز-كەلىن­شەكتەر قوعامنان الشاقتاپ, وڭاي ولجاعا كەنەل­گىسى كەلەدى. كوبىنە بۇل جولعا الكوگولگە تاۋەل­دى جانە جەڭىل جۇرىسكە سالىنعان ايەلدەر تۇسەدى ەكەن.

«نۇر-انا الەمى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ تورعاسى باقىتجامال ماكسيلوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى وتباسى ينستيتۋتىن ءالى دە جانداندىرا ءتۇسۋ كەرەك.

– «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسىن ۇيىمداستىرۋمەن ءىس بىتپەس. ەرتە جۇكتىلىك, جاساندى تۇسىك, سۋيتسيد سياقتى دەرەكتەردىڭ كوپ تىركەلۋى كامەلەت جاسقا تولماعان قىزداردىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق زورلىق-زومبىلىققا ۇرىناتىنىنا دالەل. تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كوبىنە جالعىزباستى انالار جەزوكشەلىك, ال اكەلەر ىشكىلىك جولدى تاڭداپ جاتادى. تولىق وتباسىندا وسپەي, ەرتە جاستان پسيحيكالىق قىساستىققا ۇرىنعانداردىڭ باسىم بولىگىنىڭ دە بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. كوبىنە ونداي وتباسىنان شىققاندار جەزوكشەلىك جولدى تاڭدايدى نەمەسە ىشىمدىك, ەسىرتكى سەكىلدى تاعى باسقا ءناپسىنىڭ ق ۇلىنا اينالادى. سوندىقتان دا الەۋمەتتىك ساياسات, وتباسىلىق ينستيتۋت باعىتىنداعى جۇمىستاردى جەتىل­دىرە تۇسكەن ابزال, – دەيدى ول.

جوعارىدا شەتەلدە قۇلدىققا تۇسكەن وتان­داس­تارىمىزدىڭ تاعدىرى ايتىلدى. ەلىمىزدە دە مۇنداي فاكتورلار جوق ەمەس. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جىل سايىن ەلىمىزدە ادام ساۋداسىنا قاتىستى 100-گە جۋىق قىلمىستىق ءىس تىركەلەتىن كورىنەدى. شالعايداعى فەرمەرلىك قوجالىقتاردا ءوز ىقتيارىنسىز جۇمىسقا جەگىلگەن جان­دار از ەمەس. قاراكوز قىزدارىمىز «جەڭگە­تايلاردىڭ» جەتەگىندە كەتىپ, بالا ساتۋ دەرەكتەرى كەزدەسىپ جاتادى.

زاڭ جوباسىنان نە كۇتەمىز؟

ەلىمىزدە العاش رەت ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلە­نىپ جاتىر. ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 2021-2023 جىلعا ارنالعان كەشەندى شارالار قولعا الىنىپ, بۇل ىسكە مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ماماندارى, حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى اتسالىسىپ, جوبا جان-جاقتى زەرتتەلىپ جاتقان كورىنەدى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا زاڭ جوباسى ءماجىلىستىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلماق.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ادام ساۋداسى پروبلەماسىنىڭ وزەكتىلىگىن, مۇنداي قىلمىستاردى تەرگەۋ جانە كىنالى­لەردى سوت تارتىبىمەن جازالاۋ ءراسىمىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىن, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-قيمىلىن ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. وسىنى نەگىزگە الا وتىرىپ, بۇگىندە ۋاكىلەتتى ورگاندار دايەكتى جۇمىس جۇرگىزىپ تە كەلەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جۇيەلى نەگىزدە وسىنداي فاكتورلاردى انىقتاۋعا باعىتتالعان رەسپۋبليكالىق جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارىن قولعا العان.

– بۇۇ مالىمەتتەرى بويىنشا ادام ساۋداسىنىڭ ەڭ كوپ تاراعان ءتۇرى – جىنىستىق قاناۋ, بۇل ادامداردىڭ ترافيگىنە بايلانىس­تى جاعدايلاردىڭ 54 پايىزىن قۇرايدى. ەلىمىزدە ادام ساۋداسىنىڭ ەڭ كوپ تارالعان ءتۇرى – ايەلدەردى جىنىستىق قاناۋ, سونداي-اق پريتون ۇستاپ, جەڭگەتايلىق جاساۋ. ەر ادامدار, ادەتتە, ەڭبەك نارىعىندا جاپا شەگەدى. سونىمەن قاتار جاڭا تۋعان نارەستەلەر مەن جاس بالالاردى اسىراپ الۋ ءۇشىن ساتۋ فاكتىلەرى انىقتالادى. بۇگىندە وسى ساناتتاعى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ, انىقتاۋ جانە تەرگەۋدە بەلگىلى ءبىر تاجىريبەمىز بار. بۇعان ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا تۇرىندە جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق سەكتور اراسىنداعى ديالوگ الاڭى ىقپال ەتتى. وسىنداي وڭىرلىك كوميسسيالار وبلىستاردىڭ جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدىكتەرى جانىنان جۇمىس ىستەيدى. ءاربىر 3 جىل سايىن پروفيلاكتيكالىق جانە پراكتيكالىق سيپاتتاعى ءىس-شارالار كەشەنىن قامتيتىن ۇكىمەتتىك جوسپارلار قابىلدانادى. زارداپ شەككەندەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ولارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە 20-دان استام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ولارمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جولعا قويىلىپ, ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار جاسالدى, – دەيدى مارات احمەتجانوۆ.

ادام ساۋداسىنىڭ الدىن الۋ جانە اتالعان قىلمىسقا قارسى ىمىراسىز كۇرەستە الەمدىك تاجىريبەنىڭ ماڭىزى زور. بىلىكتى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەنىپ جاتقان زاڭ جوباسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتادى دەگەن سەنىم مول.