تۇلعانى ۇلىقتاۋ

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «بايان باتىر جانە ونىڭ تاريحي ءداۋىرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ۇيىمداستىرۋشىلارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى. دوڭگەلەك ۇستەلدى وتكىزۋدەگى باستى ماقسات ەگەمەن ەل بولىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان شاقتا تامىرى تەرەڭدە جاتقان تاريحىمىزدى وزىمىزگە دە, وزگەلەرگە دە تانىتۋ ءۇشىن قازاق تاريحىندا وشپەس ورنى بار بايان باتىردىڭ مەرەيىن اسقاقتاتۋ جانە وتان تاريحى عىلىمىنىڭ ىلگەرى دامۋى مەن مىندەتىنە وراي ءوزارا پىكىر الماسۋ بولىپ تابىلدى. اتالمىش جيىندا بايان باتىر­عا جانە باتىرمەن ۇزەڭگىلەس جولداس بولعان باتىر بابالارعا ارناپ باياندامالار وقىلدى. اتاپ ايتساق, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ب.اياعان, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,­ پروفەسسور ە.سىدىقوۆ, "قا­زاق­ گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەر­­­­سي­تە­تى"­ اق پرەزيدەنتى, بايان باتىر­­­­ قورى­نىڭ پرەزيدەنتى, زاڭ­ عى­­­لىم­دارىنىڭ دوكتورى م.ءنا­رىكباەۆ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­داعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ق.ءابۋوۆ, پروفەسسور ە.سمايىلوۆ جانە ت.ب. عالىمدار ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. باسقوسۋدا سوناۋ ءحVىىى عاسىردا, «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» جىلدارى ءومىر ءسۇرىپ, سول زاماننىڭ داڭقتى تۇلعاسىنا اينالىپ, ەلىن, جەرىن قورعاعان بايان باتىردىڭ توڭىرەگىندە ءبىرشاما ويلار ءوربىدى. باتىردىڭ جەڭىستى جورىقتارى, جوڭعارلارعا تويتارىس بەرىپ, ەلىن ازات ەتۋى, قاسىنداعى جاقىن جاناشىر جاندارى جايلى, باتىردىڭ قازا بولۋى جونىندەگى دەرەكتەر, سول كەزدىڭ تاريحي ماڭىزى توڭىرەگىندە عالىمدار تۇشىمدى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. پروفەسسور جامبىل ارتىق­باەۆ «قازاق قوعامىنداعى حان جانە باتىرلار, بيلەر قارىم-قاتى­ناسى. ابىلاي حان جانە بايان باتىر مىسالىندا» بايان­دا­ماسىندا «اق­تابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» جىلدارىن قايعى-قاسىرەتىمەن ەسكە الۋدىڭ قاجەتسىز ەكەندىگىن, كەرىسىنشە «رۋحتى», «ەرلىك», «باتىرلار كەزەڭى» دەپ باعالاۋدىڭ دۇرىستىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, عالىم بايان باتىردىڭ جانە باسقا دا ءىرى-ءىرى باتىرلارىمىزدىڭ شاڭدى جورىقتا قازا بولعاندىعىن, سارى مەن بايان باتىرلاردىڭ اقجال رۋدنيگىنىڭ ار جاعىندا جەرلەنىپ, قازىر ول جەردىڭ سارى-بايان قىراتى اتالىپ كەتكەندىگىن باياندادى. ال پروفەسسور زيابەك قابىل­دينوۆ ءوزىنىڭ "قازاق-جوڭعار قارىم-قاتىناستارى: ەرەكشەلىكتەرى مەن احۋالدارى" اتتى بايانداماسىندا: «جاقىندا ۇلتتىق تاريحشىلار كونگرەسى كىتاپحاناسىنىڭ ايدارشاسىمەن سەريالاپ تاريحي كىتاپتار شىعا باستايدى. جوو مەن, كوللەدجدىڭ جازدىگۇنى 2-3 اي سەندەلىپ جۇرەتىن 300 مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتەرى بار. سولارعا جاقىن ۋاقىتتا ۇلكەن اعا-اپالارىمىز دۇنيەدەن وتپەي تۇرعاندا كەم دەگەندە 5 جىل ىشىندە جالپىۇلتتىق اكتسيا وتكىزدىرتىپ, ەل-اۋزىندا جۇرگەن تاريحىمىزدى جيناساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سونىڭ ىشىنە باتىرلار, اۋىل تاريحى, ءالى كۇنگە دەيىن تولىق زەرتتەلمەگەن اشارشىلىق, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇر­باندارى كىرىستىرىلسە دەگەن ءتى­لەك بار», دەپ عالىمدارعا ۇسىنىس تاس­­تادى. جيىندا بىرنەشە باياندامالار تىڭدالدى. ءاربىر بايانداما سايىن عالىم­دار ونى تالقىعا سالىپ, ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىپ وتىردى. ءسويتىپ بايان باتىردىڭ جان-جاقتى قىرلارى اشىلىپ, ونى كەلەر ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە رەتىندە كورسەتۋدىڭ امالدارى قاراستىرىلدى. ءبىرى باتىر جايلى كينو, مۋلتفيلمدەر ءتۇسىرىلۋ كەرەك دەسە, ەندى بىرقاتارى باتىردىڭ تۇلعاسىن, ەرلىگىن سيپاتتايتىن كىتاپتار شىعارىلۋى قاجەت دەيدى. ءىس-شاراعا جەتەكشى تاريحشى عالىمدارمەن قاتار مۇعالىمدەر جانە باق وكىلدەرى قاتىستى. ەلىمىزدە ۇلتتىق الەۋەتتىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەر وسىنداي جيىندار كوپتەپ وتكىزىلىپ تۇرسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. وتكەنىڭدى بىلمەي بولاشاققا قادام باسا المايسىڭ. ءىلياس وماروۆ ايتپاقشى, بولا­شاقتا «ىشكەنگە ءماز, جەگەنگە توق ۇرپاق بولماسىن». تاريحتى ءبىلۋ – كەلەر ۇرپاققا پارىز. نازىم قايرات.