اۋداندارداعى احۋالدان, ونىڭ ىشىندە جىلىجايى بار شارۋالاردىڭ جاعدايىنان حاباردار تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى بارلىق اۋدان, قالا اكىمدەرى مەن جاۋاپتى باسشىلاردىڭ باسىن قوسىپ, شۇعىل جيىن وتكىزدى. سىن ساعاتتا سۇرىنگەن باسشىلاردى قاتاڭ سىنعا الدى. وعان جول بەرگەندەرگە قىزمەتتىك تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, شارا قارالاتىنىن مالىمدەدى. «جىلىتۋ ماۋسىمىنا 100% دايىن دەپ اقپارات بەرگەن ەدىڭىزدەر, وكىنىشكە قاراي, شىندىققا جاناسپايدى. ال جۇمىس ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەگەندىگى انىقتالىپ وتىر. اۋدان, قالالارعا كومىر جەتكىزۋ تولىق شەشىلمەگەن. تۇرعىندار, جىلىجاي يەلەرى كومىر تاپشىلىعىنا جانە باعاسىنا نارازىلىق بىلدىرۋدە. قاجەتتى كومىر كولەمىنە وراي باسقارمالار مەن اۋدانداردان جيناقتالعان مالىمەتتەر دە دۇرىس بولماي شىقتى. تابيعي گاز قۇرىلعىلارى بويىنشا پروبلەمالار تۋىنداۋدا. سارىاعاش, قازىعۇرت اۋداندارىندا گاز قۇبىرلارى قاتىپ قالىپ جاتىر. اۋىزسۋ قۇبىرلارى ىستەن شىعىپ, وسى اپتادا 5 مىڭعا جۋىق ابونەنت سۋسىز قالدى. ارىس قالاسىنىڭ بىرقاتار تۇرعىندارى جىلۋ بەرۋ ساپاسىنا نارازى. كەنتاۋ قالاسىنداعى جىلۋ ورتالىعىنىڭ ەكى قازاندىعى ىستەن شىقتى. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىندا ورىن الىپ جاتقان وسى جايتتارعا بايلانىستى بارلىق قالا, اۋدان اكىمدەرىنە اتالعان كەمشىلىكتەردى شۇعىل جويۋدى تاپسىرامىن. وعان جاۋاپتى ەنەرگەتيكا باسقارماسىنىڭ باسشىسىنا, كەنتاۋ قالاسىنىڭ اكىمىنە, وسى سالاعا جاۋاپتى مەنىڭ ورىنباسارىما قاتىستى قىزمەتتىك تەكسەرۋ جۇرگىزىلسىن», دەدى د.ساتىبالدى.
شارۋالار كوتەرگەن ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ماقساتىندا سارىاعاش اۋدانىنا بارىپ قايتقان ەدىك. اۋدان اكىمدىگى قىزمەتكەرلەرىمەن, شارۋالارمەن كەزدەسىپ, بىرقاتار جايتتى انىقتادىق. قىسقا دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەگىندىگى وسى سالانى باسقارىپ وتىرعان باسشىعا بايلانىستى ەكەنى ءمالىم. سوڭعى جىلدارى ءوڭىردىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى ءجىبى ءتۇزۋ كاسىبي مامانعا جارىماي كەلەدى. مىسالى, باسشىسى ءجيى اۋىساتىن ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساكەن داليەۆ بۇعان دەيىن جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشكى ىستەر جانە قارجى پوليتسياسىندا, قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءتۇرلى لاۋازىمدا قىزمەت اتقارعان. قۇزىرلى ورگاندارداعى قىزمەتىنەن كەيىن ەكى-ءۇش جىل كولەمىندە كوممۋنالدىق سالادا كەرەمەتتەي كارەرا جاساعان س.داليەۆتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مول جۇمىستى الىپ كەتە الاتىنىنا كۇماندانۋشىلار كوپ ەدى. جۇرت بەكەر كۇماندانباپتى, اپتادان اسار-اسپاس مەرزىمدە قارلى دا ايازدى قاڭتار سالا جۇمىسىن باعالاپ بەردى. شارۋالاردىڭ ماسەلەسىن اۋدان اكىمدىگى كۇنى كەشەگى سۋىقتا ەمەس, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزىپ, «قازاقستان تەمىرجولىنا» حات جولداعان ەكەن. سارىاعاش اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ن.تالىپوۆكە جولىققانىمىزدا كومىردىڭ كەلىپ جاتقانىن, بىراق جەتىسپەۋشىلىك بارىن ايتتى. ياعني 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر 17 مىڭ توننا كومىر از كەلگەن. ونىڭ ۇستىنە كۇننىڭ كۇرت سۋىتۋى كومىر تۇتىنۋ كولەمىن ۇلعايتقان. اۋدان قاجەتتىلىگى كۇنىنە – 25 ۆاگون كومىر. بىراق سارىاعاشقا اكەلىنگەن كومىردەن كورشىلەس 5 اۋدان دا الادى. «كومىردى كۇتىپ, ەگىنىن ەكپەي وتىرعان جىلىجايلاردى قالىڭ جاۋعان قار باسىپ قالدى. ياعني 26 گەكتار جىلىجاي قيرادى. ەگەر كومىر جاعىلىپ, جىلىجاي جىلى بولعاندا تۇسكەن قار ەرىپ, قيراماس ەدى. قيراعان جىلىجايلار بويىنشا زەردەلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, زاڭ شەڭبەرىندە ءتيىستى كومەكتەر قارالاتىن بولادى», دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى. ال ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ب.پولاتبەكوۆ 19 قاڭتار كۇنى سارىاعاش اۋدانىنداعى وپەراتورلارعا 25 ۆاگون كومىر بوساتىلىپ جاتقانىن, قتج مالىمەتىنە سايكەس بۇگىندە 52 ۆاگون كومىر اۋدانعا باعىت العانىن مالىمدەدى. «سارىاعاش اۋدانىنداعى جك «Hermes» تۇيىعىندا 11 ۆاگون كومىر تۇر. ول «كاماز» كولىكتەرىمەن كەزەكپەن جىلىجايلارعا جانە تۇرعىندارعا تاسىمالدانۋدا. بۇل جەردەگى كومىردىڭ باعاسى تونناسىنا – 17 400 تەڭگە. سونىمەن قاتار ەكىنشى تۇيىق – «ازامات مۇنايدا» 10 ۆاگون كومىر تۇر. بۇل جەردە كەلۋشىلەر از, بىراق كومىر بار. ايازدى كۇندەرى كومىردىڭ قاتىپ قالۋىنا بايلانىستى بىرتىندەپ بوساتىلۋدا. «Hermes» تۇيىعىنا 39 ۆاگون كەلە جاتىر, ال قالعان ەكى تۇيىققا قوسىمشا 15 ۆاگون كەلەدى. بۇل ەكى تۇيىقتاعى كومىر باعاسى تونناسىنا – 18 500 تەڭگە», دەيدى ب.پولاتبەكوۆ. الايدا ديقاندار باسقا باعا ۇسىنىلاتىنىن ايتۋدا.
ايتا كەتەلىك, جىلىجايلارداعى ماسەلەنى جۋىردا سەنات دەپۋتاتى ءالي بەكتاەۆ تا كوتەرگەن بولاتىن. سەناتور پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا بيىلعى قىس ماۋسىمىنىڭ ەرتە باستالعاندىعى مەن قاتالدىعىن ەسكەرە وتىرىپ, سارىاعاش اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى مەن شارۋالارىن الەۋمەتتىك كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋدى تەز ارادا شەشۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. «اۋدان 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 17 مىڭ توننا كومىردى از العان. بۇگىنگى تاڭدا سارىاعاشتىڭ كومىر بازالارىندا حالىققا قاجەتتى كومىر جوق دەپ ايتۋعا دا بولادى. ال جىلىجايلار ءونىمىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ولارعا دا قوسىمشا كولەمدە كومىر ءبولدىرۋ ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر. بۇگىنگە دەيىن كومىر تاسىمالدايتىن تەمىرجول كونتەينەرلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الۋدا», دەدى ءا.بەكتاەۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.
سونداي-اق سەناتور جىلىجاي وندىرىسىنە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قوسىمشا تۇرلەرىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىن, بۇگىندە جىلىجايلار پايدالاناتىن مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ جانە پرەپاراتتاردىڭ 50%-ى سۋبسيديالانادى, الايدا ول جىلىجاي وندىرىسىنە كەتەتىن شىعىنداردىڭ 3%-ىن عانا قۇرايتىنىن ايتتى. «ياعني مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جىلىجاي ونىمدەرىنىڭ باعاسىنا, ساپاسىنا, كولەمىنە ەتەتىن اسەرى جوقتىڭ قاسى دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىز بۇل قالىپپەن تۇرعىنداردى ساپالى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتپەك تۇگىلى, يمپورتتىق ونىمدەرگە باسەكەلەس بولا المايتىن ءوندىرىس دەڭگەيىندە قالىپ قويۋىمىز مۇمكىن, ءتىپتى جىلىجايلاردىڭ جابىلىپ قالۋ قاۋپى دە جوعارى», دەدى سەناتور.
جالپى, اۋداندا 683,2 گەكتار جىلىجاي ورنالاسقان, ونىڭ 400,0 گەكتارعا جۋىعى جىلىتىلادى, ال 283,2 گەكتارى – پارنيك. بيىلعى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جىلىجايلارعا شامامەن 98 430 توننا كومىر قاجەت. اۋدانداعى جىلىجايلارعا تاۋلىگىنە شامامەن 1 750 توننا كومىر جۇمسالۋدا. اۋدان اكىمى ارمان ابدۋللاەۆ كومىر جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ماسەلە كوتەرگەن شارۋالارمەن كەزدەسىپ, تالاپ-تىلەكتەرىن تىڭدادى. شارۋالار بۇگىنگى جاعداي, ياعني جىلىجايلاردىڭ قيراۋى, كومىر ماسەلەسى ەرتەڭگى ءونىم باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلەتىنىن ايتتى. كومىر تاپشىلىعىنان شارۋالاردىڭ 70 پايىزى ەگە الماي وتىرعانى دا ايتىلدى. ال كەيبىر جىلىجايلاردا كوشەتتەر دە, پىسكەن ءونىمدى دە ۇسىك شالعان. قاتتى وتىننىڭ جوقتىعىنان ديقاندار كوكونىس ءوسىرۋدى كەشىكتىرىپ جاتىرمىز دەيدى. بۇل ورايدا اۋدان اكىمى قازىرگى جاعداي جانە شارۋالاردىڭ تالاپ-تىلەگى ساراپتالىپ, زەردەلەنەتىنىن, زاڭ شەڭبەرىندە ءتيىستى كومەك كورسەتىلەتىنىن ايتتى. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي ماسەلەلەردى كۇردەلەندىرمەي دەر كەزىندە شەشۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى.
تۇركىستان وبلىسى
