باسەكە زامانىنداعى ءبىلىم

ەلدە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ءالى اشىل­ماعان تۇستا اتا-انالاردىڭ باسىم كوپ­شىلىگى بالاسىنىڭ جاقسى وقىپ, ساپالى ءبىلىم الۋى ىنتا-جىگەرىنە, تالپىنىسىنا, تاربيەسىنە بايلانىستى دەپ توپشىلادى ەمەس پە؟ تۇيسىكتە «بالالاردىڭ مۇمكىندىگى بىردەي. وسالى جوق» دەگەن سيپاتتاعى وي قالىپتاسىپ, ساناعا ءسىڭىپ جاتقانى قازىر عوي. بۇرىن (قازىر دە بار-اۋ) مۇعالىمدەر جوعارى سىنىپتاعى وزات وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە كوبىرەك كوڭىل بولسە, ۇلگەرىمى تومەن بالالار نازاردان تىس قالاتىن. «تەنتەكتى تەنتەك دەسە, بوركى قازانداي بولادى» دەگەن. وقۋشىنى وقىمايدى ەكەن دەپ ەركىنە جىبەرسە, بالا دا مۇعالىمنىڭ وسى ارەكەتىن ساناعا ءتۇيىپ جەتىلەدى عوي. ەلىمىزدە بالانىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن مەكتەپتەن تىس قوسىمشا ۇيىرمە جانە سپورت نىساندارىن اشۋعا باسىمدىق بەرۋىنىڭ ءمانى وسىندا سەكىلدى.

ءارى بىلتىر «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ قولعا الىنۋى تەكتەن-تەك ەمەس. اتا-انا­لار بالانىڭ ۇلگەرىمىنە تومەنگى سى­نىپ­تان باستاپ قارايلاسسا, ءبىلىمنىڭ نە­گىزىن ساناعا سىڭىرگەن وقۋشى ورتا جانە جوعارى سىنىپتا ءوزى ءۇشىن ىزدەنە باستايدى. قازاق وتباسىلارىندا كوبىنە-كوپ ءۇي كەنجەسىنىڭ ۇلگەرىمى تومەن بولاتىنى, سايىپ كەلگەندە بالانىڭ ساباعىنا ءجىتى نازار اۋدارماعاننان بولسا كەرەك.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلدە جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆتىك قارجىلاندىرۋ شەڭبەرىندە 500-گە جۋىق جەكەمەنشىك مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 300-دەن استامى – اقىلى. وسى تۇستا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا ارنالعان باعدارلاما بىرىنشىدەن, مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعىن جويۋعا باعىتتالعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. سەبەبى ەلدە ءۇش اۋىسىمدا ءبىلىم بەرەتىن, ەسكى, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر بار. ەكىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, پەداگوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا ىقپالداسادى. ۇشىنشىدەن, ينۆەستورلار ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى بيزنەس جوبا. اشىپ ايتار بولساق, مەملەكەت جەكە كاسىپكەرلەرگە 8 جىل شەڭبەرىندە مەكتەپ سالعانى ءۇشىن 96 اەك, مەكتەپتى جاڭارتقانى ءۇشىن 47 اەك, سونىمەن قاتار وپەراتسيالىق شىعىندار ءۇشىن جىلىنا ءبىر وقۋشىعا ورتا ەسەپپەن 500 مىڭ تەڭگەدەن اسا قاراجات اۋدا­­­­رادى. ياعني الدىمەن كاسىپكەر ءوز قا­را­جاتىنا مەكتەپ سالادى. مەكتەپتىڭ قۇ­رىلىسى اياقتالعان سوڭ مەملەكەتتەن اق­شالاي تولەم الا باستايدى. جەكە مەكتەپ كاسىپكەردىڭ مەنشىگىندە قالادى جانە كاسىپكەر قالاۋى بويىنشا وقۋ اقىسىن بەلگىلەيدى. بۇل رەتتە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە وقۋ اقىسى قازاقستاندىق وقىتۋ نىسانى كەزىندە جىلىنا 1 200 اەك-تەن جانە حالىقارالىق وقىتۋ نىسانى كەزىندە جىلىنا 2 400 اەك-تەن اسپاۋعا ءتيىس دەگەن قاعيدا بار. مەملەكەتتىك تولەمدەر تەك مەكتەپتە وقيتىن بالالاردىڭ ناقتى سانىنا قاراي تولەنەدى. وسىعان بايلانىس­تى وقۋشىلاردى ءوز مەكتەبىنە شاقىرۋ ءۇشىن اقىلى مەكتەپتىڭ باعاسى مەن ساپاسى تالاپقا ساي, كوڭىلگە قونىمدى بولۋى كەرەك.

استانا قالاسى اكىمدىگى ءبىلىم باسقار­ما­سىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلوردادا 50 جە­­كە­مەنشىك مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ونداعى وقۋشى سانى – 31 244. ونىڭ ىشىندە 5 «Binom school» مەكتەبى مەم­لە­كەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك اياسىندا سا­لىنعان. اقىلى مەكتەپتە اتا-انالار الدىن الا جاسالعان كەلىسىمشارت بويىنشا بەلگىلەنگەن وقۋ اقىسىن تولەيدى, ال «Binom school» مەكتەبىندە ورتا بىلىمگە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى بو­يىنشا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ «قارجى ورتالىعى» اق ارقىلى جۇرگىزىلەدى. ياعني وسى مەكتەپتە اتا-انالار وقۋعا اقشا تولەمەيدى. بارلىق جەكەمەنشىك مەكتەپ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن جۇرگىزۋگە قۇقىق بە­رە­تىن ليتسەنزيا بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق مەكتەپتەردىڭ وقۋ جوسپارى ءبىلىم باسقارماسىمەن كەلىسىلىپ, بەكىتىلەدى. دەمەك اقىلى مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋ ساياساتىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى دا باقىلاۋدا.

وقىمايتىن وقۋشى جوق

اقىلى مەكتەپكە سۇرانىس جوعارى. مىسالى, ەلوردادا 2018 جىلى اشىلعان «Astana Garden School» مەكتەبى بۇگىندە باسەكەگە قابىلەتتى ەكەنىن دالەلدەپ وتىر. اتالعان مەكتەپتىڭ دامۋ جانە زەرتتەۋ جۇمىستارى جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ماقسات جانپەيىسوۆ مەكتەپ اشىلعان تۇستا نەبارى 5 وقۋشىنى قابىلداعانىن, كەيىننەن وقۋشىلاردىڭ سانى 40-قا جەتكەنىن ايتادى.

– ءبىزدىڭ مەكتەپتە ءبىلىم الۋدى ويلاس­تىر­عان بالالاردىڭ سانى توقسان سايىن ارتا باستادى. ويتكەنى ءبىز و باستا مەكتەپكە سەنىم ارتىپ كەلگەن 40 وقۋشىنىڭ ءوزىن ازسىنباي, اسا قۇرمەتپەن قارادىق. مەكتەپ باسشىلىعى وقۋشىلاردىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋىنە, دۇرىس تاڭداۋ جاساۋى­نا باسا نازار اۋداردى. ياعني IELTS, SAT سىندى تەستىلەرگە دايىندىقتى كۇ­­شەي­تىپ, وقۋشىلاردىڭ شەتەلدەگى جو­­عا­رى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋىنا جار­دەم­دەسەتىن داعدىلارىن دامىتتىق. اكا­دە­ميالىق جازۋ, كرەاتيۆتى جازۋ, سىني ويلاۋ, ەرەكتىلەر قوزعالىسى, الەۋمەتتىك جوبا, عىلىمي جوبا, بيزنەس جوباعا ءمان بەردىك. قىسقاسى, وقۋشىلاردىڭ شەتەلگە وقۋعا تۇسەردە قاجەت بولاتىن قۇجاتتارىن كەڭەيتۋگە تىرىسامىز. سوندىقتان وقۋ­شى­لارىمىز العاشقى جىلدان-اق جاقسى ناتيجە كورسەتتى. 40 وقۋشىنىڭ بارلىعى دەرلىك شەتەلدەگى جانە ەلدەگى ۇزدىك جو­عارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا ءتۇستى. مەك­تەپ­تە 2019 جىلى 86 وقۋشى بولسا, 2020 جىلى – 134, 2021 جىلى – 357, بىلتىر قازان ايىنداعى ەسەپ بويىنشا 770 وقۋشى قابىلدانسا, قازىر شامامەن 800 وقۋشى بار. وقۋشىلارىمىزدىڭ ەۋروپا, امەريكانىڭ 19 ەلىندە ءبىلىم الۋىنا مۇم­كىن­دىگى بار. مەكتەپ اشىلعالى شەتەل­­­­­دەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنان ءبىز­دىڭ وقۋشىلارعا 208 شاقىرتۋ ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە 31 وقۋشىنى شەتەلدىڭ بە­دەل­­دى وقۋ ورىندارى تەگىن وقۋعا شا­قىر­­سا, 60 وقۋ­شى­نى جەڭىلدىكپەن شا­قىر­دى, – دەيدى ول.

بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكتەپ­تىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىنا ين­ۆەس­تورلار جاردەمدەسكەن. اقىلى مەك­تەپتەردىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, اتا-انالار بالاسىنا قوسىمشا ۇيىرمە ىزدەپ اۋرە بولمايدى. مەكتەپ ۇجىمى بالانىڭ قاي باعىتتا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە بەيىل ەكەنىن ءبىلىپ, ماماندىق تاڭداۋعا دا جاردەمدەسەدى. باستاۋىش, ورتا جانە جوعارى سىنىپتىڭ وقۋشىلارى شەتەلدىڭ وزىق ءبىلىم بەرۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرىپ شىعادى. ياعني ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا حالىقارالىق ستاندارتتار ەنگىزىلگەن. اتالعان مەكتەپكە قازىر مەملەكەتتەن ءار بالاعا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ ەسەبىنەن اقشا ءتۇسىپ وتىرادى. ەندى وسى ۇجىم حالىقارالىق دارەجەدەگى مەكتەپ مارتەبەسىن السا, ءار وقۋشىعا بولىنەتىن قارجىنىڭ كولەمى دە ارتادى.

مۇندا وقۋ اقىسى بالانىڭ قاي سىنىپتا وقيتىنىنا قاراي بەلگىلەنەدى. جوعارى سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلاردىڭ وقۋ اقىسى دا جوعارى بولادى. اشىپ ايتار بولساق, تومەنگى سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلاردىڭ اتا-اناسى جىلىنا 4 ملن تەڭگەنىڭ شاماسىندا اقشا اۋدارسا, ورتا سىنىپتا – 5 ملن, ال جوعارى سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلارعا بەلگىلەنگەن وقۋ اقىسى – 6 ملن تەڭگەنىڭ ماڭايىندا. بالالاردىڭ مەكتەپ فورماسى, سپورتتىق كيىمى, وقۋشىلاردىڭ تاڭعى 8:00-دەن كەشكى 17:00-گە دەيىن مەكتەپتە ۋاقىتىن ءتيىم­دى وتكىزۋى, ءتىپتى ءتورت مەزگىل تاماعى وسى قاراجاتقا كىرەدى. قىسقاسى, اتا-انالار بالانىڭ بىلىمىنە باس قاتىرمايدى. شىنتۋايتىندا, وقۋ اقىسى قىمبات مۇن­داي مەكتەپتەردە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ءبىلىم الۋى­نا مۇمكىندىك جوق. وسىدان كەيىن ءبىلىم بيزنەسكە اينالمادى دەپ ايتىپ كور. ەندى تاقىرىپتىڭ وزەگى بولعان ساۋال­عا ورالساق, اقىلى مەكتەپتىڭ دامۋ جانە زەرتتەۋ جۇمىستارى جونىندەگى دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى ماقسات جان­پە­يىسوۆ تە «وقىمايتىن وقۋشى جوق, قىزىق­تىرا المايتىن مۇعالىمدەر», دەيدى.

– ەڭ اۋەلى وقۋشىنى پانگە قىزىقتىرۋ قاجەت. ەگەر وقۋشى تاقىرىپتى نە ءۇشىن ۇيرەنۋگە ءتيىس ەكەنىن تۇسىنسە, ول مىندەتتى تۇردە ءپاندى مەڭگەرەدى. ول ءۇشىن مۇعالىم ساباققا تىڭعىلىقتى دايىندالىپ, ساباقتىڭ بارىسىن جوسپارلاپ, ول جوسپاردى ىزدەنىسكە نەگىزدەسە ناتيجە شىعادى. مۇعالىمدەر ءار بالاعا جەكە تۇلعا رەتىندە قاراپ, ءار وقۋشىعا جەكە كوڭىل ءبولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن ايىرماشىلىعىمىز, بالكىم مۇعالىمدەردىڭ ءار وقۋشىعا كوڭىل ءبولىپ, تۇل­عا رەتىندە ءار بالانى سىيلاۋىن­­­­­دا, جاقسى كورۋىندە بولسا كەرەك. بىزدە مۇ­عا­­لىمدەردىڭ ميسسياسى بار. مىسالى, شە­تەل­دىڭ ماڭدايالدى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان مۇعالىمدەر ءوزىنىڭ تۇيگەن-بىلگەنىن وقۋشىلارعا تۇسىندىرگىسى كەلەدى. وقۋ­شىلاردىڭ قابىلەتىن ارتتىرىپ, الەم­دەگى, ەلدەگى بەلدى جوو-عا تۇسۋىنە بارىنشا جاردەمدەسەدى. سونداي-اق مۇعالىمدەر بالالاردى شەتەلدە قالىپ كەتپەي, تۋعان, وسكەن, ونگەن ولكەسىنە قىزمەت ەتۋگە ۇن­دەي­دى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز بيزنەس قۇرۋ ەمەس. ماقساتىمىز – وقۋ-اعارتۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ, – دەيدى اقش-تىڭ كالي­فورنيا شتاتىندا ءبىلىم العان سالا مامانى.

وسى مەكتەپتە م.جانپەيىسوۆ سىندى شەتەلدە ءبىلىمىن شىڭداعان مۇعالىمدەر كوپ. مەكتەپ باسشىلىعى دا شەتەلدىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم الىپتى. ارينە, مەكتەپتە تەك شەتەلدە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ جوو, مەكتەپتەرىنەن كەلگەن پەداگوگتەر دە بار. ولار دا مەكتەپكە جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن شەبەرلىگىن دالەلدەيدى. اتالعان مەكتەپتە بالاسىن وقىتۋعا نيەتتى اتا-انالار كوپ. قازىردىڭ وزىندە ءبىر ورىنعا شامامەن 6 وقۋشى ۇمىتكەر دەسەدى. وسى تۇستا «Astana Garden School» مەكتەبىنە 5 بالاسىن وقۋعا بەرگەن كوپبالالى انا ايگۇل ەلۋباەۆانىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

– جولداسىمىز ەكەۋمىز جەتى بالا تار­بيەلەپ وتىرمىز. قازىر ەكى ۇلكەن قى­زى­مىز – ستۋدەنت. اقىلى مەكتەپكە بارعان ەكىنشى قىزىمىز قازىر ءباا-بري­­تانيالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيدى. كەيىن­گى پەرزەنتتەرىمىز 9, 7, 5, 4 جانە 2-سى­­نىپتا وقيتىن بالالارىمىزدى وسى مەك­تەپكە اۋىستىردىق. مۇندا جو­عا­رى سىنىپتىڭ وقۋشىلارىنا الەمنىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋعا جاعداي جاسالعان. 8, 9-سىنىپتان باس­تاپ 11-سىنىپقا دەيىن مۇعالىمدەر با­لانىڭ قانداي باعىتتا ءبىلىم الۋعا قى­زى­عاتىنىنا قاراپ, قانداي وقۋ ورنىنا تاپسىرۋ ءتيىمدى ەكەنىن ايتادى, جول نۇسقايدى. مۇندايدى وزگە مەكتەپتەردەن كورگەن ەمەسپىن. سوسىن اتا-انا رەتىندە ءوزىمىز قوسىمشا كۋرستار ىزدەپ سابىلمايمىز. بىزدە بالالارىمىز شەتەلدە وقىسا دا كەيىن ەلدە جۇمىس ىستەسە, ەلگە كومەگى تيسە دەگەن نيەت قوي. ال اعىلشىن مەكتەپتەرىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا اسا نازار اۋدارا قويمايدى. سودان ەكىنشى قىزىمىز 10-سىنىپتان اقىلى مەكتەپكە اۋىستى. كوپ ۇزاماي 11-سىنىپ وقىپ جۇرگەندە شەتەلدەن وقۋعا شاقىرتۋ الدى. ارينە, وقۋ اقىسى ارزان دەپ ايتا المايمىز. قازىر اقىلى مەكتەپتەگى بالالارىمىز جەڭىلدىكپەن وقىپ جاتىر, – دەيدى انا.

مەكتەپتىڭ دە وزىعى بار

استانا قالاسىنداعى قايىم مۇحامەد­حا­نوۆ اتىنداعى №90 ۇلتتىق گيمنازيا ديرەكتورى اياتجان احمەت­جاننىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك مەكتەپ پەن جەكە­مەن­شىك مەكتەپ اراسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق جوق.

– مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ دە وزىعى بار. ناشارى دا جوق ەمەس. اقىلى مەكتەپتەر دە تۋرا وسىنداي دەگىم كەلەدى. ءيا, قازىر جۇرتتىڭ مۇمكىندىگى بولسا بالا­سىن جەكەمەنشىك مەكتەپكە سۇيرەۋىنىڭ باستى سەبەبى نەدە دەگەن ساۋال تۋادى. ايتايىن, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك مەك­تەپ­تەگى سىنىپتاردا بالا سانى كوپ. اقى­لى مەكتەپتەگى ءبىر سىنىپتا – 15, ءارى اسسا, 20 بالا وقيدى. ءتىپتى ءبىر سىنىپتا 12, 13 بالا وقىتاتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەر بار. ەكىنشىدەن, كوبىندە جەكە­مەن­شىك مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق بازاسى مەملەكەتتىك مەكتەپتەن كوش ىلگەرى بولادى. جەكە مەكتەپتەردىڭ ءبىرلى-ەكىلى وسىنداي ارتىقشىلىعى بولماسا, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي مەتوديكالىق ءادىس-تاسىلدەرى جوق. ەندى كەيبىر اقىلى مەك­تەپتەگى مۇعالىمدەر مەملەكەتتىك مەك­تەپ­تەگى مۇعالىمدەردەن ارتىق اقشا الىپ وتىرعان سوڭ, ۇستازداردىڭ ساپاسى جاقسى بولىپ جاتادى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك جانە اقىلى مەكتەپتىڭ دە ارتىق جانە كەمشىن تۇستارى بار دەپ ايتار ەدىم, – دەيدى تاجىريبەلى ۇستاز.

ءبىلىم سالاسىندا ءتۇرلى قىزمەتتە بولىپ, ابىرويلى ەڭبەك ەتكەن ارداگەر ۇستاز ەسەنكۇل قوحاەۆانىڭ دا پىكىرى وسىعان سايادى.

– قازىر اقىلى مەكتەپتە بالالار جاقسى وقيدى, وندا ءبىلىم ساپاسى جوعارى دەگەن كوزقاراس قالىپتاسقان. ال جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە بالالاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ءارتۇرلى بولسا, مەكتەپ-گيمنازيالاردا جوعارى. ويتكەنى گيمنازياعا وزات, ىرىكتەلگەن بالالار قابىلدانادى. مۇعالىمدەر دە سولاي ىرىكتەلەدى. اقىلى مەكتەپتە وقيتىن بالالاردىڭ ءبىلىم ساپاسى دا ارقالاي. بالاسىن اقىلى مەكتەپكە بەرگەن اتا-انالاردىڭ پىكىرىن ەستىدىك. اقىلى مەكتەپتەگى ءار سىنىپتا وقۋشى سانى از بولادى. مۇعالىمنىڭ 10-15 بالانى وقىتۋى جەڭىلىرەك. سونداي-اق مەكتەپكە اتا-انالار اقشا تولەگەن سوڭ, مۇعالىمدەردىڭ دە ءبىلىمدى شاكىرت تاربيەلەۋگە ىنتاسى جوعارى بولادى دەپ ويلايمىن. مەنىڭشە, قانداي مەكتەپ بولسا دا مۇعالىمنىڭ ساباق بەرۋ ادىستەمەسى دۇرىس بولسا, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىنا وڭ اسەر ەتەدى. ءتىپتى تاقىرىپتى تۇسىندىرگەن مۇعالىمنىڭ سويلەۋ مانەرى, مادەنيەتى, داۋسىنىڭ ىرعاعى, جاعىمدىلىعى دا بالاعا اسەر ەتەدى. مۇعالىمى ءبىلىمدى بولسا, بالا قانداي مەكتەپتە وقىسا دا سول ءپاندى جەتىك مەڭگەرەدى. مەن ءوزىم پەدا­گوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعىندا باسشىلىق قىزمەتتە جۇرگەندە ءار مەكتەپتەن كەلگەن مۇعالىمنىڭ دەڭگەيى ءارتۇرلى بولاتىنىن ءبىلدىم. سونىڭ ىشىندە العىر, بەلسەندى, ءبىلىمدى, سوزگە ۇستا, نەنىڭ دۇ­رىس, نەنىڭ بۇرىس ەكەنىن باجايلاي بىلەتىن, ءوز ويىن اشىق ايتا الاتىن مۇعالىمدەر بار ەدى. كەيىنىرەك مەكتەپتەن كەلگەن مۇعالىمدەردىڭ اراسىندا دەڭگەيى تومەندەۋ, كىتاپ سوزىمەن سويلەيتىن, ءتىپتى ءوزىنىڭ ءپانىن جەتىك مەڭگەرمەگەن مۇعالىمدەردى دە كوردىك. مىقتى ۇستاز قايدا ەڭبەك ەتسە دە ءوزى ءبىلىمدى, ءارى تۇي­گەن-بىلگەنىن وقۋشىعا ءتۇرلى ادىسپەن جەت­كىزەتىن قابىلەتى بولسا, وقۋشى دا العىر بولادى. بالاسىن اقىلى مەكتەپكە بەرگەن اتا-انالار وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىك العىسى كەلمەيدى. اقشاسىن تولەپ وتىرمىز, مەكتەپ وقىتادى دەيدى دە بالانىڭ بىلىمىنە باس قاتىرمايدى, – دەدى ارداگەر ۇستاز.

ال پسيحولوگ ايگۇل ابدراحمانوۆا اقىلى مەكتەپتە وقيتىن بالالاردىڭ كو­بىنە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بولاتىنىن جەتكىزدى.

– مىنا مەكتەپ جاقسى, مىنا مەكتەپ ناشار دەپ شورت كەسىپ ايتا المايمىز. الايدا مەملەكەتتىك مەكتەپتەگى بالالار قاراپايىم, وندا باسەكەلەستىك اسا جوعارى ەمەس. ال اقىلى مەكتەپتەردەگى وقۋشىلاردىڭ مەندىك قاسيەتتەرى جوعارى بولادى. ياعني اقشا بەرىپ وقىعان سوڭ, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بولادى. مۇعا­لىم­دەردە دە قۇلشىنىس جوعارى بولادى. ولاردىڭ بوس ۋاقىتى جوق. كۇن تارتىبىندە بوس ۋاقىتى كوپ بالالار عالام­تور­عا, تاعىسىن تاعى جاعىمسىز نارسە­لەرگە اۋەستىگى بولىپ جاتادى. اقىلى مەك­تەپ­تەر­دە ۇيىرمەلەر كوپ. مۇعالىمدەر وقۋ­شىنىڭ تاڭداعان باعىتىندا ءبىلىم بەرۋگە كوبىرەك كوڭىل بولەدى. مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە ۇيىرمەلەر بار بولسا دا, بالالار سول مۇمكىندىكتى 100 پايىز پايدالانىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز, – دەدى پسيحولوگ.

ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزىلگەن رەفور­ما­لاردىڭ ءتۇپ نەگىزى ءبىلىمدى, تاربيەلى, باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاق قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانى بەلگىلى. ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىق ۇلگىدەگى ءادىس-تاسىلدەرىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى سارالاپ, حالىقتىڭ بولمىسىنا, تابيعاتىنا ساي كەلەتىن وزىعىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇسىنۋدا. بۇل از دەسەڭىز, قازىرگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ كۇردەلى ەكەنىن ايتىپ, شىرىلدايتىن اتا-انالار بار. سونىڭ ىشىندە اقىلى مەكتەپ اشۋداعى ەڭ نەگىزگى ماقسات باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ, ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋ بولعانى انىق. ال كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىن قاي مەكتەپتە وقىتسا دا ەرتەڭ ۇلگىلى, العىر, تاربيەلى ازامات بولسىن دەپ ءۇمىت ارتادى جانە سول نيەتىنە ىشتەي سەنەدى. ەندەشە, بىلىمگە ۇمتىلعان جاس ۇلان شىن ىزدەنسە, قاي مەكتەپتە وقىسا دا جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزەدى دەگەن الدىڭعى اعا بۋىننىڭ تۇسىنىگىن دە تەرىسكە شىعارا المايمىز.