سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەQ»
ەلىمىزدە جاستارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتى – جاستاردىڭ رۋحاني, مادەني دامۋىن, ءبىلىم الۋىن, كاسىبي بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋىن, فيزيكالىق تۇرعىدان تولىققاندى دامۋىن, قۇقىعىن قورعاۋ جاقسارتۋ, زاڭدى مۇددەسىنىڭ جوعارى تۇرۋى مەن شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىستەرىنە اتسالىسۋىن رەتتەپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ولاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ.
مەملەكەت ءبىرىنشى كەزەكتە جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىن, دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى, جۇمىسپەن قامتۋدى, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىن, تۇراقتى باسپانامەن قامتىلۋىن, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تاربيە الۋىن, ەكولوگيالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋىن, مادەني دەمالىسقا باۋلۋدى جانە تالانتتى جاستارعا كومەك بەرۋدى باسىم باعىتتا قاراستىرادى. 2009 جىلى ەلىمىزدە «جاستار جىلى» دەپ جاريالانۋى بەكەر ەمەس. قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا جاستاردى قولداۋ شارالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلۋى جاستار ساياساتىنا جاڭا سەرپىلىس اكەلەدى دەگەن سەنىم مول.
جاڭا زاڭنىڭ يگىلىگىن بارشا جاستار كورەدى دەپ سەنىم بىلدىرگەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى: «قازاقستان الەمدىك جاستاردىڭ دامۋى يندەكسىندە 150 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 54-ورىندا تۇر. جاستاردىڭ دامۋ يندەكسىندە نەگىزگى 12 كومپونەنتىنىڭ 9 تارماعى بويىنشا پايىزدىق كوەففيتسيەنتتەر وسكەنى بايقالادى. جالپى, جاستارىمىز سان ءتۇرلى وي-پىكىرى, سان الۋان ۇستانىم-باعىتى, كوزقاراسىنا قاراماستان ورتاق مۇددەگە جۇمىلعانى ءجون. ال اتالعان زاڭ جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى. سونىمەن زاڭداعى وزگەرىستەر قانداي؟
ەڭ باستىسى – جاستاردىڭ دامۋ يندەكسى جانە ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسپاعان جاستار (NEET ساناتىنداعى جاستار) دەگەن ۇعىمدار زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىلدى. ەلىمىزدە جۇمىسسىز جانە وقۋدان شىعىپ قالعان جاستار كوپ ەكەنى بەلگىلى. بۇل ماسەلە زاڭدا كەڭىنەن قاراستىرىلدى. ءبىرىنشى رەت NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ ينديكاتورى ايقىندالادى. ەندى وسى باعىتتا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەك بەرىلەدى.
سونىمەن قاتار زاڭ اياسىندا جاستاردىڭ جاس شەگى 29-دان 35 جاسقا دەيىن ۇلعايتىلدى. وسى وزگەرىسكە بايلانىستى ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ جالپى سانى 6 ميلليونعا جەتىپ وتىر. جاستارعا تۇرعىن ءۇيدى جەڭىلدىكپەن جالعا بەرۋ جونىندەگى باعدارلامانى ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتى كەڭەيتىلدى. جاستار ساياساتى باعىتىندا بۇدان وزگە دە بىرقاتار ماڭىزدى وزگەرىس بار. اتالعان زاڭ جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن سەنىم مول.
زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە جاۋاپتى بولعان جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, تۇركىستان وبلىسى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەراسىل تولەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىنگى جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭدا تەك اقپاراتتىق ماعلۇمات قامتىلعان.
– ەڭ اۋەلى «جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى مامان» دەگەن ۇعىم كىردى. بۇعان دەيىن جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەشقانداي ساناتقا جاتقىزىلماعان ەدى. سونىمەن قاتار جاستارعا ارنالعان الەۋمەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قوسىلدى. بۇل – جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان جوبالار مەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋداعى اقپاراتتىق-كونسۋلتاتيۆتىك كومەك. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, «جاستار دامۋ يندەكسى» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلدى, بۇل «جاستار قالاي جانە قاي باعىتتا دامۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. ەڭ باستىسى, ۋاقىتشا بوس جۇرگەن جاستاردىڭ, ۋاقىتشا جۇمىس ىستەمەيتىن, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءبىلىم المايتىن نەمەسە كاسىپتىك دايارلىقتان, قايتا دايارلاۋدان وتپەيتىن, جۇمىسپەن قامتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنان تىس قالعان جاستاردىڭ بولەك ساناتقا جاتقىزىلۋى. بۇعان دەيىن مۇنداي سانات بولماعان-دى.
تۇركىستان وبلىسىندا جاستاردىڭ 81 پايىزى اۋىلدىق جەردە تۇرادى. زاڭ اياسىندا اۋىلدا بوس جۇرگەن جاستارمەن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزەمىز, – دەيدى ە.تولەباەۆ.
قاي زاماندا بولماسىن قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – جاستار. بۇگىندە جاستار وزىق يدەيالارىمەن قارۋلانىپ, ەلىمىزدىڭ دامىپ, وركەندەۋىنە بارىنشا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مەملەكەت پەن ۇلت بولاشاعى جاستارعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ەسكەرسەك, جاڭا زاڭ ەل ەرتەڭى ءۇشىن جاقسى وزگەرىستەر مەن باستامالارعا جول اشار قۇجات بولارى انىق.
