حالىقارالىق سيمپوزيۋم قوناقتارى الدىمەن «شەرحان مۇرتازا-90» ەكسپوزيتسياسىن تاماشالادى. باسقوسۋدىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ شەرحان مۇرتازانىڭ جازۋشىلىق, جۋرناليستىك جانە قايراتكەرلىك قىرلارىنا كەڭىرەك توقتالدى. «شەرحان مۇرتازا – قاتارداعى جازۋشى, جۋرناليست ەمەس, قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن دارا تۇلعا. ءوزىنىڭ ءار ماقالاسىمەن, ءاربىر اڭگىمەسىمەن, پوۆەست, روماندارىمەن حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. بۇگىنگى شارانىڭ تۇركىستان تورىندە ءوتىپ جاتقاندىعى دا بەكەر ەمەس. ول تۇركىشىلدىك رۋحى وتە بيىك تۇلعا بولاتىن. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان العاشقى ماقالالارىنىڭ ءبىرى دە وسى قاستەرلى تۇركىستان توڭىرەگىندە ەدى. مىنە, تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا كورنەكتى قالامگەردى تۇركىستان وبلىسىندا ەسكە الىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك كۇنى – بۇكىل قازاق ەلىنىڭ, ونىڭ ىشىندە حالىق جازۋشىسىنىڭ دا ارمانى-تۇعىن. سول ءۇشىن قالامىن قارۋ ەتىپ, ەل مۇددەسى جولىندا ايانباي كۇرەستى, سانالى عۇمىرىن ۇلت رۋحانياتىنىڭ دامۋىنا ارنادى», دەدى مالىك نۇرجان ۇلى.
جيىن بارىسىندا تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆ جۋرناليستەردىڭ بىرنەشە بۋىنىن تاربيەلەگەن شەراعانىڭ ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تىلگە تيەك ەتىپ, وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. «اقيقاتتىڭ الداسپانى شەرحان مۇرتازا تۇركىستان ءوڭىرىن تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني ورتالىعىنا اينالدىرۋ جونىندە العاش باستاما كوتەرگەندەردىڭ ءبىرى بولدى. قايراتكەر قالامگەردىڭ كوپتەگەن شىعارماسىنا وڭتۇستىكتىڭ تاڭعاجايىپ تابيعاتى ارقاۋ بولعانىن كوپشىلىك بىلەدى. سوندىقتان دا ءبىز شەراعانى تۇركىستاننان, تۇركىستاندى شەراعادان ءبولىپ قاراي المايمىز. قالىڭ وقىرماننىڭ كوڭىلىنەن شىققان جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان شارالار ءبىر كۇنمەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇل باعىتتاعى يگى ىستەر الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى», دەدى بەيسەنباي داۋلەت ۇلى. ال بەلگىلى جۋرناليست, پۋبليتسيست, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قاينار ولجاي, رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى تالعات باتىرحان شىندىقتىڭ شىراقشىسى اتانعان ءسوز زەرگەرىنىڭ ەلگە سىڭگەن ەڭبەگىن ايتىپ, ونەگەلى ومىرىنەن سىر شەرتتى. ء«بىز شەراعاڭنىڭ شەكپەنىنەن عانا شىققان جوقپىز, شەراعاڭنىڭ ۋنيۆەرسيتەتىنەن ءتالىم الدىق. «ەگەمەندە» بىرگە قىزمەت ەتكەندە نار تۇلعانىڭ قالامىنان تۋعان «قايتا ورالعان قانداستار» دەگەن ايدار بولدى. سول ايدارمەن بىرنەشە ماقالا جاريالاندى, قيىردا جۇرگەن قانشاما اعايىن ەلگە قۇت بولىپ قوسىلدى. ءتۇيىپ ايتقاندا, ارداقتى شەراعاڭمەن بىرگە گازەتكە جاڭا لەپ كەلدى, ۇلتتىق بولمىس پايدا بولدى. اسىرەسە, قازاقي بوياۋى قانىق ماقالالارعا باسىمدىق بەردى. قالامگەردىڭ ەرەكشەلىگى, ونەگەسى, مىنە, وسىندا», دەدى قاينار ولجاي. سونداي-اق جازۋشى, اۋدارماشى, الىشەر ناۋاي اتىنداعى تاشكەنت مەملەكەتتىك وزبەك ءتىلى جانە ادەبيەتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى قازاقباي يۋلداشەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ ش.ايتماتوۆ اتىنداعى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەلدىبەك قويلىباەۆ جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا, تاراز قالاسىنداعى شەرحان مۇرتازا اتىنداعى رۋحانيات جانە تاريحتانۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى احمەتجان وزبەكوۆ, ادەبي اۋدارماشى, ء«بىر كەم دۇنيە» جيناعىن وزبەك تىلىنە اۋدارعان دالىمجان سايفۋللاەۆ, تۇركياداعى گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, ادەبيەتتانۋشى-عالىم جەميلە كىناجى جانە تۇركولوگ, باكۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى مالەيكا ميرزالي zoom جۇيەسى ارقىلى جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
حالىقارالىق سيمپوزيۋم شەرحان مۇرتازانىڭ 90 جىلدىعىنا وراي بيىل وڭىردە وتكىزىلگەن كوپتەگەن يگى ءىس-شارانىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى بولدى. ولاي دەيتىنىمىز, سيمپوزيۋم اياسىندا ەل ستۋدەنتتەرى اراسىندا ۇيىمداستىرىلعان «شەرحان مۇرتازانىڭ پروزاسى مەن پۋبليتسيستيكالىق شىعارمالارىن تالداۋ» تاقىرىبىنداعى بايقاۋدىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالىپ, ولارعا قارجىلاي سىيلىق تابىس ەتىلدى. قازاقستان جۋرناليستەر وداعى تۇركىستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن بايقاۋعا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى, ش.مۇرتازا اتىنداعى حالىقارالىق تاراز يننوۆاتسيالىق ينستيتۋتى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى, وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىنەن الپىستان استام ەڭبەك كەلىپ تۇسكەنىن ايتا كەتەلىك. ياعني جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن عىلىمي تۇرعىدا تالداپ, زەرتتەۋگە نيەتتى جاستار كوپ. سونداي-اق شەراعاڭ ايتقان شىندىق «تۇركىستان» تەلەارناسىندا وتكەن دەبات تۋرنيرىندە تالقىلاندى. ستۋدەنتتەر اراسىندا «شەراعاڭ ايتقان شىندىق: كەشە جانە بۇگىن»» تاقىرىبىندا وتكەن پىكىرسايىسقا شىمكەنت, تاراز, تۇركىستان قالالارىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنەن قۇرىلعان كوماندالار قاتىستى. قوعامداعى وتە وزەكتى دە وتە وتكىر دەگەن تاقىرىپتار توڭىرەگىندە پىكىر تالاستىرعان, اسا تارتىستى وتكەن دەباتتا ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەندىلىگى, شىندىقتى باتىل ايتقانى كوپشىلىككە ۇنادى. سايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەڭىمپاز جانە جۇلدەگەر اتانعان كوماندالاردى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءازىمحان قويلىباەۆ ماراپاتتادى. وسىلايشا, شەراعاڭ ايتقان شىندىقتى بۇگىنگى جاڭا قازاقستاننىڭ جالىندى جاستارى ودان ءارى جالعادى. سونداي-اق تۇلكىباس اۋدانى كۇمىسباستاۋ اۋىلىندا شەراعانىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان كورمە ءوتتى. كۇمىسباستاۋداعى مەكتەپكە شەرحان مۇرتازانىڭ ەسىمى 1992 جىلى جازۋشىنىڭ 60 جىلدىعىنا وراي بەرىلگەن بولاتىن. قازىر ول شەرحان مۇرتازا اتىنداعى شاعىن جيناقتى مەكتەپ-گيمنازياسى دەپ اتالادى. وسى مەكتەپتە شەراعاڭنىڭ كوزى تىرىسىندە تۇتىنعان بۇيىمدارى, قۇجاتتار مەن فوتوسۋرەتتەر قويىلعان كورمە ءوتتى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن الداعى ۋاقىتتا «شىڭداعى شەراعاڭ» اتتى جيناق جارىق كورەتىنىن دە ايتا كەتەلىك.
ءيا, شەراعاڭ جاققان شىندىقتىڭ شىراعى ەشقاشان وشپەيدى. جانىنا جاقىن تارتقان ىنىلەرىنىڭ ءبىرى, جازۋشى, «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مارحابات بايعۇت شەراعاڭنىڭ قازاسىنا بايلانىستى: «بۇكىل بايتاعىڭىزدى, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىگىڭىزدى جانىڭىزدان ارتىق جاقسى كورۋشى ەدىڭىز-اۋ, كوكەم. وڭتۇستىگىڭىز ويسىراعان كۇي كەشتى, كوكەم, شىرايلى شىمكەنتىڭىز شەر كەشتى, كوكەم... تۇركىستانىڭىز تۇمانىتىپ, ازىرەت سۇلتانىڭىزدىڭ كەسەنەسى كۇرەڭىتتى, كوكەم...» دەپ جازعان ەدى. وڭتۇستىك جۇرتى وسىلايشا جازۋشىنى ەسكە الىپ, رۋحىنا تاعزىم, جاس ۇرپاققا ونەگە ەتتى. مىلتىقسىز مايداننىڭ باتىرى اتانعان شەرحان مۇرتازا ۋاقتىسىندا باسىلىم بەتتەرىندە, پارلامەنتتىڭ قابىرعاسىندا «جارىپ تۇرىپ ءادىلىن ايتتى, شاعىپ تۇرىپ شىندىعىن ايتتى». ونىڭ ءاربىر ءىسى كەلەر ۇرپاققا ۇلگى, ونەگە بولىپ قالا بەرمەك.
تۇركىستان
