سونىڭ ءبىرى – وتكەن جازدا تابىلعان باسىنا ءتاجى كيىپ, تاقتا وتىرعان ادام بەينەسى. ارحەولوگتەردىڭ پىكىرىنشە, بۇل بۇيىم سول زامانداعى پاتشاعا تيەسىلى بولعان. قۇندى جادىگەر تۋرالى تانىمال ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زەينوللا ساماشەۆ: «بۇل كونە تۇركى مادەنيەتىن زەرتتەۋشىلەردىڭ الدىندا ءبىرىنشى رەت اشىلىپ وتىرعان جاڭالىق. تاقتىڭ بار ەكەنىن بىلەتىنبىز, بىراق ونىڭ ءتۇرى قانداي, قالاي اشەكەيلەندى, سونى بىلمەيتىنبىز. وسىنىڭ بارىنە جاۋاپتى وسى سالپىنشاقتاردا سالىنعان سۋرەتتەر, جانرلىق كومپوزيتسيا ارقىلى ءبىلىپ وتىرمىز», دەپتى.
ارحەولوگتەر وسى ۋاقىتقا دەيىن قازبا جۇمىستارى كەزىندە مۇنداي باعالى دۇنيە تاپقان ەمەس. جادىگەردىڭ سيپاتتاماسىنا كەلەر بولساق, تاقتىڭ وڭ جانە سول جاعىندا ءبىرى جۇگىنىپ (سول جاقتا), ەكىنشىسى وعان قارسى ءبىر تىزەلەي وتىرىپ ءىلتيپات جاساعان قىزمەتشىلەر بەينەسى سالىنعان. قوس قىزمەتشىنىڭ شاش قويۋ ۇلگىسى تۇركى مۇسىندەرىندە كوپتەپ كەزدەسەدى دەيدى ماماندار.
«كونە تۇركى قوعامىندا ەرلەر ۇزىن شاشتارىن بىرنەشە ء(بىر, ءۇش, بەس, التى, جەتى, سەگىز, توعىز) بۇرىمدى ەتىپ, بۇرىمنىڭ ۇشىن اشەكەيلى زاتپەن بەكىتىپ, ارقا تۇسىنا سالبىراتىپ جۇرگەن. كەيبىر بادىزدەردە شاشتارىن تياناقتاپ قىرقىپ قىسقارتقاندارى دا بار. نە بولسا دا, تۇركىلەردە شاشىن بۇرىمداۋ, قىرقىپ تاستاۋ سەكىلدى تۇرلەرى بولعاندىعى انىق», دەيدى تۇركولوگ-عالىم قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى.
سونداي-اق ءتاجىنىڭ ءوڭ بەتىندە دوعا ءتارىزدى دوعال تەسىك ورنالاسسا, تاقتىڭ ۇستىندە جايعاسقان بيلەۋشىنىڭ بەينەسى سالىنىپ, قوس قاپتالىندا قىزمەتشىلەرگە قاراپ تۇرعان جىلقى تۇقىمداس حايۋاننىڭ باسى انىق بادىزدەلگەن. قاعاننىڭ قولىندا بيلىك سيمۆوليكاسىن بىلدىرەتىن قۇرال جانە شەكەلىگىنە ەجەلگى ءداۋىر پاتشالارىنا ءتان جىلان بەينەلى اتريبۋتى بار ءۇش جاپىراقتى باس كيىم. جالپى, كونە تۇركى داۋىرىنە ءتان باس كيىمدەر, شوشاق توبەلى, ءۇش توبەلى, ءتورت, بەس سايلى, وراما جانە باسقا ءتۇرلى بولىپ كەلەدى. بۇل جادىگەر 2001 جىلى موڭعول دالاسىنان تابىلعان بىلگە قاعان تاجىسىنە ءبىرشاما ۇقساستىعى بارى بايقالادى. سونىمەن قاتار قاعاننىڭ باسىنداعى ءۇش جاپىراقتى مينياتيۋرالىق ەتنوتاجىسى كۇلتەگىننىڭ باس مۇسىنىندە بادىزدەلگەن بەينەمەن ۇقساستىعى بايقالادى.
