سپورت • 29 قاراشا، 2022

اۋىل ورەندەرىنىڭ تالىمگەرى

185 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «قۋاتتى ۇلتتىڭ دىڭگەگى – حالىق. ەڭ باستىسى، ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعى مىقتى، ءبىلىمى تەرەڭ بولۋى كەرەك» دەپ اتاپ وتكەن ەدى.

ۇلت دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋى سالاماتتى ءومىر سالتىنا، سپورتقا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە سپورتتى دامىتۋعا كوڭىل ءبولۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن. ول ءۇشىن ارنايى باعدارلاما، مەملەكەتتىك قامقورلىق قاجەت تە شىعار. دەسەك تە، وزدەرىنىڭ كۇش-جىگەرىمەن، ادال ەڭبەگىمەن اۋىل سپورتىن دامىتىپ جاتقان مەكەمەلەر دە بار، ازاماتتار دا جەتەرلىك. الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ قازتاي ۇلتاراقوۆ اۋىلىندا (بۇرىنعى ماساق اۋىلى) بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ءىسى جاعى جاقسى جولعا قويىلعان. اۋىلدا بىرنەشە جىلدان بەرى تىنباي ەڭبەكتەنىپ، وسى ەلدىك ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان ساناۋلى ماماننىڭ ءبىرى – ەربولات الياسقاروۆ. 

ەرەكەڭمەن اڭگىمەلەسە قالساڭىز، كۇرەس ونەرىمەن 1976 جىلدىڭ كۇز ايىنان باستاپ اينالىسا باستاعانىن، العاشقى جاتتىقتىرۋشىسى ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى رىسكەلدى جاقاباەۆ بولعانىن ماق­تانىشپەن ايتادى. سول بىلىكتى ماماننىڭ جات­تىقتىرۋىمەن كەزىندە تالاي جىل نامىستى قولدان بەرمەي، اۋدان، وبلىستىق جارىستاردىڭ جۇلدەگەر، جەڭىمپازى بولعانىن تىلگە تيەك ەتەدى.

سپورت ونىڭ ءومىرىنىڭ مانىنە اينال­عانىنا سول ساتتە كوز جەتكىزەسىز. ءتىپتى سوناۋ قىلشىلداعان جاس كەزىندە، اسكەر قاتارىندا جۇرگەن كەزدىڭ وزىندە، ەركىن كۇرەستەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جارىستارعا قاتىسىپ، تالاي مارتە جەڭىمپاز بولعان.

ستۋدەنت كەزىندە دە سپورتتان قول ۇزگەن جوق. الماتى ساۋلەت قۇرىلىسى ينستيتۋتىندا وقىپ ءجۇرىپ، سامبو جانە دزيۋدو كۇرەسىنە قاتىسىپ، شەبەرلىگىن شىڭدادى. جات­تىعۋ كەزىندە تەر توگۋ تەككە كەتكەن جوق. ۋكراينانىڭ استاناسى كيەۆ قالا­سىندا ستۋدەنتتەر اراسىندا وتكەن حالىق­ارالىق جارىستا قولا جۇلدەگە يە بولدى.

ەربولات ناريمان ۇلى دزيۋدو كۇرەسىنەن العاشقى تالىمگەرى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سى­ڭىر­گەن جاتتىقتىرۋشىسى امانگەلدى سما­عۇ­لوۆتان ۇيرەنگەنى كوپ ەكەنىن ايتادى.

– بوز كىلەمگە شىعىپ، شەبەرلىگىڭدى دالەلدەگەن جەڭىستى كەزدەر ءاردايىم كوكەيىڭدە سايراپ تۇرادى ەكەن. دەگەنمەن، ۋاقىت كەلە ماماندىق بويىنشا ەڭبەك جولىن باستاۋعا بەل بۋدىم. 1998 جىلى ماساق ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى روزا سايتوۆانىڭ (ارتىنا ونەگەسىن قالدىرعان جاقسى ادام ەدى) شاقىرۋىمەن دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىسقا تۇردىم. قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىن قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ، اۋىل بالالارىنا قازاق كۇرەسى جانە دزيۋدو كۇرەسىن ۇيرەتۋگە ءبىرجولاتا بەت بۇردىم. 

«شاكىرتسىز ۇستاز – تۇل» دەپ بەكەر ايتىل­ماعان عوي. ءوزىم بارىمدى سالىپ جاتتىق­تىرعان شاكىرتتەرىم از ەمەس. ولاردىڭ جەتىستىكتەرىنە جانىم ءسۇيسىنىپ، كوڭىلىم مارقايادى. كەيدە جەڭىلىستىڭ اششى ءدامىن تاتقان ساتتەردە ىشتەي قۇلازى­عانمەن، ولاردى جىگەرلەندىرىپ، قاتەلىك­تەرىنەن ساباق الۋعا شاقىرامىن.

شاكىرتتەرىڭ جارىستاردان جەڭىمپاز بولىپ ورالىپ جاتسا، ماڭداي تەر، ادال ەڭبەگىڭنىڭ اقتالعانىنا بالاشا قۋاناسىڭ. سونداي ماعان قۋانىش سىيلاعان ماڭدايالدى شاكىرتتەرىمدى اركەز ماقتان ەتەمىن. اتاپ ايتقاندا، رۋسلان جاقاباەۆ، يۋلداش ناسيردينوۆ، قۇ­دىرەت ناسيردينوۆ، جانبولات ۋسا­باەۆ، دارحان ءالىمحان، داستان توعاتاەۆ، بەي­بىت يسكاكوۆ، ايدوس اسان، رامازان اريپ­جانوۆ سىندى شاكىرتتەرىم وبلىستىق، رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءدۇبىرلى دودالاردا جەڭىمپاز بولىپ، جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنە ءبىلدى.

قىزدار اراسىندا اقبوتا ءسماتالى ماڭ­عىستاۋ وبلىسىندا وتكەن رەسپۋب­لي­كالىق تۋرنيردە جەڭىستىڭ بيىك تۇعىرىنا كوتەرىلىپ، سپورت شەبەرلىگىنە ۇمىتكەر دارەجەسىنە يە بولدى. الۋا مۇقان ەسىك قالا­سىندا وتكەن الماتى وبلىسى بويىن­شا اۋىل ويىندارى چەمپيوناتىندا جۇل­دەلى 2-ورىندى يەلەندى، – دەيدى ەرەكەڭ.

ءيا، جاتتىقتىرۋشىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە اۋىل سپورتىنىڭ دامۋىنا بەلسەنە اتسالىسىپ جۇرگەن، اسىرەسە تالانتتى دەگەن سپورتشى جاستاردىڭ جەڭىس باسپالداعىمەن كوتەرىلۋىنە اعا بۋىننىڭ قوسقان ۇلەسى وتە زور. ولار دا كەزىندە تالاي بيىكتى باعىندىرعان تانىمال سپورتشىلار ەكەنىن وسى سالانىڭ اينالاسىندا جۇرگەن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى، جاستار سولارعا قاراپ بوي تۇزەيدى.

ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى اۋىل سپورتى ساڭلاقتارىنىڭ ءومىربايانى جاستارعا ءاردايىم ۇلگى-ونەگە بولماق. ولاردىڭ قاتارىندا ەلمۇرات قايىپجانوۆ تا بار. ول كيكبوكسينگتان الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى، ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى، ازيا چەمپيونى، الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا مەدالىنىڭ جۇلدەگەرى، ەلىمىزدىڭ قۇراما كومانداسىنىڭ كاپيتانى.

ەلمۇرات مۇقاش ۇلى شەلەك اۋدانى نۇرا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. نۇرا اۋىلىنداعى وراز جاندوسوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتى ءتامامدادى. قازاق دەنە تاربيەلەۋ مادەنيەتى ينستيتۋتىن دەنە تاربيەلەۋ مادەنيەتى جانە سپورت مامان­دىعى بويىنشا اياقتادى. ينستيتۋت قابىرعاسىندا ءجۇرىپ، قازاق سپورتىنا وراسان زور ۇلەسىن قوستى. سپورتتى دامىتۋعا سىڭگەن ەڭبەگى ءۇشىن «قازاقستان سپورتى» جانە «جەتىسۋ» ەنتسيكلوپەدياسىنا ءومىربايانى ەندى. «التىن قىران»، «جومارت جۇرەك» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى، «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى».

قازىر ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ №2 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ە.قايىپجانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن شەلەك ءوڭىرىنىڭ ءار اۋىلىندا سپورت ۇيىرمەلەرى، قازاق كۇرەسى، دزيۋدو كۇرەسى، ەركىن كۇرەس، بوكس، ۆولەيبول، فۋتبول، توعىز­قۇمالاق جانە باسقا دا سپورتتىق ۇيىر­مەلەر اشىلىپ، جاس ماماندار جۇمىس ىستەي باستادى.  

– باسقا جاقسى جاقتارىن بىلاي قويعاندا، سپورت ادامدى سەرگەكتىككە، توزىم­دىلىككە، جاۋاپكەرشىلىككە، تاباندىلىققا شىڭدايدى. سپورتتاعى جەتىستىكتەرى ارقىلى ەلىن تورتكۇل دۇنيەگە تانىتادى. قازىر گەنادي گولوۆكيندى الەمدە كىم بىلمەيدى؟! ونىڭ ەسىمى اتالسا بولدى، قازاقستان ەسكە تۇسەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ تانىمال سپورتشىلار الاقانداي ماساق اۋىلىن اۋدان، وبلىس، رەسپۋبليكاعا جۇرتشىلىعىنا تانىتىپ ءجۇر. ءبىز ولارمەن ماقتانامىز، جاستار ولاردىڭ جەڭىستى جولىن جالعاستىرا بەرەدى دەپ سەنەمىز.

جاس سپورتشىلاردى تاربيەلەۋدە رۋسلانا مامبەتكاليموۆا، ايناگۇل ۋساباەۆا، امانتاي مەشىتباەۆ، ايبەك انيسوۆ سىندى ماساق ورتا مەكتەبى دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى ۇزاق جىلدان بەرى تاباندى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.

ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – دەنساۋلىعى مىقتى، ويى سەرگەك، جان دۇنيەسى تازا جاس­تاردى تاربيەلەۋ. سول جولدا قاجىماي-تالماي ەڭبەكتەنە بەرەتىن بولامىز، – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ەربولات ناريمان ۇلى.

اۋىل سپورتىنىڭ تاجىريبەلى تالىمگەرى ماساق اۋىلىندا ءوتىپ جاتقان سپورتتىق ءىس-شارالارعا دەمەۋشىلىك كورسەتىپ جۇرگەن بولاتجان نۇربەكوۆ، قاحارمان يبراگيموۆ، جاندوس راقىم، ديدار حانجازوۆ، يماش بايباتشا ۇلى، ەرمەك ەرەجەپوۆ، نۇرسۇلتان الياسقاروۆ، اۋىل اكىمى ەرتاي نۇرمۇحانوۆ، ماساق ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى روزا تويباەۆالارعا كوپشىلىكتىڭ ريزاشىلىعى شەكسىز ەكەنىنە توقتالدى.

ءيا، سپورتتىڭ ۇلكەن-كىشىسى جوق. دەگەنمەن، اۋىل سپورتىن، ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋدىڭ ماڭىزى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. اۋىل سپورتىن دامىتۋعا جانىن سالىپ، شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس شىن تالانتتاردى تاني ءبىلىپ، ۇلكەن دوداعا قوسىپ، جەڭىستى جولدارعا باستاپ جۇرگەن تاجىريبەلى تالىمگەرلەر عوي.

تاعىلىمى تەرەڭ تالىمگەرلەردىڭ تاباندى ەڭبەگى اركەز جەمىستى بولسىن.

 

نۇرلان قالقا،

جۋرناليست

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭا باعىت

ساياسات • كەشە

ءورت: قاۋىپ پەن ساقتىق

توتەنشە جاعداي • كەشە

تۇلعا تۋرالى تۋىندى

ادەبيەت • كەشە

جولبارىس جىمى

ادەبيەت • كەشە

ەل سەنىمىن جالعاعان جوبا

ەكولوگيا • كەشە

جەلاياقتار استانادا جينالادى

جەڭىل اتلەتيكا • كەشە

جانىبەكتى جەكپە-جەككە شاقىردى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار