انا ءتىلىنىڭ قۇدىرەتى

ونى مەڭگەرگەندەر وزگە ءتىلدى ىركىلىسسىز ۇيرەنەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسى – قالىپتاسقان مەم­لەكەت­تىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «قازىر ءبىز بالالارىمىز قازاق تىلىمەن قاتار ورىس جانە اعىلشىن تىل­دەرىن دە بەلسەندى مەڭگەرۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋعا شارالار قابىل­داپ جاتىرمىز. ءۇش تىلدىلىك مەملەكەتتىك دەڭگەيدەن ىنتالان­دىرىلۋى كەرەك. ورىس تىلىنە جانە كيريلليتساعا ءبىز قازاق تىلىنە قانداي قامقورلىقپەن قارا­ساق, سونداي قامقورلىقپەن قاراۋىمىز كەرەك. ورىس ءتىلىن ءبىلۋ ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ تاريحي ارتىقشىلىعى ەكەنى بار­شاعا بەلگىلى. ءدال وسى ورىس ءتىلى ارقى­لى قازاقستاندىقتار بىر­­نەشە عاسىر بويى قوسىمشا ءبىلىم الىپ, ەل ىشىندە دە, شەت جەرلەردە دە ءوز دۇنيەتانىمدارى مەن ارالا­سا­تىن ورتاسىن كەڭەيتىپ كەلە جات­قانىن جوققا شىعارماۋعا ءتيىس­پىز. ءبىز اعىل­­شىن ءتىلىن مەڭگەرۋدە سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك. قازىرگى الەمنىڭ وسى «لينگۆا فرانكاسىن» مەڭگەرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا ومىردەگى شەكسىز جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى», دەپ كورسەتىلۋى ەلىمىزدىڭ تىلدىك كەڭىستىگىندە بىرنەشە تىلدىك ورتا قالىپتاستىرۋ كەرەكتىگىن اي­قىندايدى. قازاقستاندا كوپ ءتىلدى مەڭگەرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيتەستى ماسە­لەسىنە اينالىپ وتىر. ەندەشە, وسىناۋ كۇرمەۋى قيىن سۇراقتىڭ ءتۇيىنىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە بايلانىستى قولعا الىنۋعا ءتيىستى مىندەتتەرگە توقتالماقپىز. الەمنىڭ الپاۋىت مەملەكەت­تەرىندەگى ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بايلانىستىڭ نەگىزگى دىڭگەگى, ارينە ءتىل بولىپ وتىرعانى بارشامىزعا ايان. ويتكەنى, ءتىل تەك قارىم-قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, سونداي-اق, ەلارالىق مادەنيەت, تاريح, ءبىلىم-عىلىمنان حابار بەرەر ۇلكەن دوستىق كوپىرىنە اينا­لىپ وتىر. قازاقستاندىق ءبىلىم جۇيەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, حالىقارالىق ستاندارتقا ساي قيمىل جاساي وتىرىپ, تورتكۇل دۇنيە تورىنەن تابىلايىق دەسەك, الەم ءتىلدىرىن مەڭگەرگەن مامان­دارعا دەگەن تالاپقا دا جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرار كەز كەلدى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋىنە بايلانىستى قازاق­ستان شەت مەملەكەتتەرمەن قا­رىم-قاتىناسىن جان-جاقتى نىعاي­تا تۇسۋدە. ەلشىلىكتەر مەن ديپ­لو­ماتيالىق قارىم-قاتىناس بارىسىندا شەت ءتىلى ۇلكەن ءرول اتقارا­تىندىعى ءسوزسىز. سوندىقتان قازىر جوعارى وقۋ ورىندارىندا, سونداي-اق مەكتەپتەردە شەت تىل­دەرىن مەڭ­گەرۋگە ەرەكشە دەن قويىلا باستادى. ءتىل قارىم-قاتىناس قۇرالى دەسەك, شەت مەملەكەتتەرمەن بايلانىس ور­ناتۋدا ونىڭ الاتىن ورنى دا ەرەكشە. شەت ءتىلى ماماندارىن دايىنداۋ ىسىندە دە اتقارىلار شارۋالار از ەمەس. بۇل تۇرعىدا تار باعدارلاما اياسىندا قالىپ قويماي, كەز كەلگەن شەت ءتىلىن ۇيرەنۋدى مەملەكەتتىك تىلمەن بىرگە جانە تابان استىندا ءتارجىمالاي الاتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋ قاجەت. ياعني, ەركىن قارىم-قاتىناس جاساۋعا ماشىقتانعان ابزال. بۇل تۇرعىدا قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى حالەل دوسمۇحامەدوۆ: «انا ءتىلىن جاقسى ءبىلىپ تۇرىپ, بوتەنشە جاقسى سويلەسەڭ, بۇل – ءسۇيىنىش. انا ءتىلىن بىلمەي تۇرىپ, ورىسشا جاقسى سويلەسەڭ, بۇل – كۇيىنىش», دەپ ايتقانى ويعا ورالادى. سوندىقتان شەت ءتىلى ماماندارىن دايىنداۋ بارىسىندا وسى ۇستانىمعا ەرەكشە ءمان بەرىلۋى ءتيىس. ويتكەنى, مەملەكەتتىك ءتىل ارقىلى شەت تىلىنە داڭعىل جول اشۋىمىز كەرەك. وسى باعىتپەن جۇرسەك قانا, قازاقستاندا شەتەل تىلدەرىن مەڭگەرۋمەن قاتار, قازاق ءتىلى كەڭىستىگىنىڭ سالتانات قۇرۋىنا قول جەتكىزەتىنىمىز انىق. وسى كۇنگە دەيىن شەت ەل ءتىلى دەسەك, تەك ەۋروپا تىلدەرىن, ناق­تى­لاي ايتساق, اعىلشىن, نەمىس جانە فرانتسۋز تىلدەرىن عانا تىلگە تيەك ەتەتىنبىز دە, سولاردى عانا وقىتاتىنبىز. بۇگىندە شەت ەل ءتىلى ماماندارىن دايارلاۋدا بىرجاقتىلىق بولعانىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە كەزىندە ورىس ءتىلىن ۇيرەنۋدى جاپپاي ناۋقانعا اينالدىرساق, ەندى ونى اعىلشىن تىلىمەن اۋىستىرىپ وتىرمىز. تەك ءبىر شەت ءتىلىن عانا تەرەڭدەتىپ ۇيرەتۋ – بىر­جاقتىلىققا سوقتىرۋى ىقتيمال. سول سەبەپتى, اعىلشىن ءتىلىنىڭ الەم­­دىك ابىرويىنا ەشبىر كۇمان كەل­تىرمەي, ءبىز باسقا دا شەت تىل­دەرىن يگەرۋدى مىقتاپ قولعا ال­عانى­مىز ءجون. بىرجاقتىلىق ءۇردى­سىن ۋشىقتىرىپ الماي, دەر كەزىندە ءبارىن دە تەڭ دارەجەدە ويلاستىرۋ مەملەكەتىمىزدىڭ دە جان-جاقتى وركەندەۋىنە ىقپال ەتەدى. ەندەشە, تەك, ەۋروپا ەمەس, سونداي-اق شىعىس تىلدەرىنە دە دەن قوياتىن كەز كەلدى. راس, بۇل سالادا ازىن-اۋلاق جۇمىس اتقارىلا باستاعانىن جوققا شىعارا المايمىز. شەت ءتىلىن ۇيرەتۋ ءۇشىن الدىمەن وقۋلىقتاردىڭ, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ, سوزدىكتەر مەن ءتىل­اشارلاردىڭ, وقۋ قۇرالدارىنىڭ ورنى بولەك. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە جازىلعان ءتول وقۋلىقتار دۇنيەگە كەلە باس­تادى. الايدا, بۇل ءالى جەتكىلىكسىز. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ جا­عى كەرەمەت دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان جىلداردان باستاپ بۇگىندە وقۋشىلارىمىز ءتول وقۋلىقتارىمىزبەن ءبىلىم الۋدا. مەكتەپتەرگە ارنالىپ شەت تىلىنە قاتىستى وقۋلىقتار جۇيەلى تۇردە جازىلا باستادى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان وقۋلىقتار جازۋ ماسەلەسىندە ءبىرشاما قيىن­دىقتار كەزدەسەدى. ەلباسىمىز ءوزىنىڭ 2012 جىلعى 5 قىركۇيەكتەگى نازارباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتىندە ستۋدەنتتەرگە وقىعان دارى­سىندە قاي كەزدە بولسىن وقۋلىق ءار ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ نىشانى بولىپ تابىلاتىندىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ: «ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى وقۋلىقتاردى ازىرلەۋگە بايلانىس­تى» دەپ ورىندى اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاعيداسىن قاپەرىنە العان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وقۋ ادە­بيەتتەرىن باسىپ شىعارۋدا ءبىراز تاجىريبە جيناپ قالعانىن ايتقانىمىز ابزال. وقۋ ادەبيەت­تەرىنىڭ ساراپتاماسىن, سىناقتان ءوتۋىن جانە مونيتورينگىن ۇيىم­داستىرۋ ماقساتىندا «وقۋ­لىق» رەسپۋبليكالىق عى­لى­مي-تاجىريبەلىك ورتالىعىنىڭ ءبىر­شاما وڭ وزگەرىستەرگە قول جەت­كىزگەنىن دە جاسىرا المايمىز. الەمنىڭ بەلگىلى باسپاگەرلەرىنىڭ تاجىريبەلەرىن ەلەكتەن وتكىزە وتىرىپ, وتاندىق وقۋلىقتارعا ساراپتاما جۇرگىزۋدە دە ىلگەرىلەگەندىگىن بايقايمىز. الايدا, وقۋلىق ماسەلەسىندە بار­لىعى شەشىلىپ قويدى دەسەك, قاتتى قاتەلەسەمىز. ويتكەنى, وقۋ ادەبيەتتەرىن دايىنداۋ, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردى ازىرلەۋدە بەلگىلى ءبىر جۇيە قالىپ­تاستى, وقۋلىق ازىرلەۋشىلەر دەڭگەيى جوعارى تالاپتارعا ساي كەلەدى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. قازىرگى تاڭدا, قالتالىلارعا كىتاپ باسىپ شىعارۋ ماسەلەسى ەش قيىندىق تۋدىرمايتىن بولعاندىقتان, اركىم ءوز ويىنا كەلگەن باسپا ونىمدەرىن شىعارۋعا داعدىلانىپ الدى. اسىرەسە, شەت ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان سوز­دىكتەردەن, ءتىلاشارلار مەن تىل­دەس­كىشتەردەن اياق الىپ جۇرە المايسىز. ويتكەنى, تەك پايدا تابۋدى ماق­سات ەتكەندەر شەت تىل­دە­رىن مەڭ­گەرتۋدىڭ عىلىمي نەگىز­­دەرىنە, وقۋ-ادىستەمەلىك تۇجى­رىم­دامالارىنا پىسقىرىپ تا قارامايدى. ايتەۋىر, جالت-جۇلت ەتكىزىپ, ءىشى-سىرتىن اشە­كەيلەپ بازارداعى زاتتاي تاۋارىن قۇنداۋدى عانا قۇنتتايدى. سوندىقتان دا, شەتەل تىلدەرىنە بايلانىستى وقۋ باسىلىمدارىنا وقىرمان تاراپىنان رە­نىش ءجيى ورىن الىپ جاتادى. جو­عارىدا ايتقانىمىزداي, شەت ءتىلىن وقىتۋ ماسەلەسى عىلىمي تۇرعى­دا تۇجىرىمدالعان, الەم­دەگى عالىم­داردىڭ شەت ءتىلىن مەڭ­گەرتۋ­دەگى وزىق ادىستەمەلەرىن وتان­دىق ءبىلىم تالابىنا سايكەس­تەندىرىپ جازۋ – كەز كەلگەننىڭ قولى­نان كەلە بەرمەسى انىق. تۇ­تى­­نۋشىعا وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنىن پايدا تابۋدى ماقسات ەتكەن پاي­دا­قورلار دايىندادى ما, الدە ناعىز ءوز ىسىنە بەرىلگەن مامان دايىندادى ما, ول جاعىن ولار تارازىلاپ جاتپايدى. شىققان تاۋارعا وزدەرىنىڭ سىني كوزقاراسىن بىل­دىرەدى. سايىپ كەلگەندە, ناعىز پەداگوگ-عالىمدار قاتىسىپ ازىر­لەنگەن وقۋ ادەبيەتتەرىن تاڭداۋدى ەسكەرگەندەرى ءجون بولار ەدى. ارينە, وعان ءجون سىلتەيتىن ساۋاتتى جان كەرەك! ال, وقۋلىق جازۋ ەرىك­كەن­نىڭ ەرمەگى ەمەس. ول ءۇشىن ۇلكەن عىلى­مي-تەو­ريالىق بىلىممەن قاتار, ما­­شىق­تانعان مامان بولۋ قاجەت. شەتەل پاندەرىن وقىتۋدا قاجەتتى وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر بولادى. وقۋلىق اۆتورىنىڭ وقىتۋ تۇجىرىمداماسىنان, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنان, وقۋ باعدارلامالارىنان تەرەڭ ءبىلىمى بولۋ كەرەك. وقۋلىققا قوسىمشا مۇعالىمگە ارنالعان ادىستەمەلىك نۇسقاۋ, وقۋ كىتابى, ارنايى سوزدىك­تەر مەن ويىندار جيناعىنىڭ ءبىر جۇيە­لىلىگىن ساقتاۋ عالىمنىڭ وزىن­دىك وي-ءورىسىنىڭ كەڭدىگى, پايىم-پارا­ساتىنىڭ تەرەڭدىگىنە دە بايلانىستى. مىنە, وسى ءبىز اتاپ كور­سەت­كەن­گە ساي كەلەتىندەر عانا وقۋ­لىق دا­يىنداۋعا ارالاساتىن بولسا, وقۋ­لىق جاساۋ ءىسى, ونىڭ ىشىندە شەت تىل­دەرىن وقىتۋ بويىنشا دا, زور جە­تىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە شەت ءتىلىن ەرتە جاستان باستاپ وقۋ ءىسى مىقتاپ قولعا الىنۋدا. وتكەن جىلدان باس­تاپ ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردەگى 1-ءشى سىنىپ وقۋشىلارىنا اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ جاپپاي قولعا الىندى. الايدا, قوعام پىكىرى ەكىگە جارىلىپ وتىر. العاشقىلارى – قولدايتىندار, كەيىنگىلەرى – ەرتە جاستان شەت ءتىلىن قازاق, ورىس تىلدەرىمەن قوسا وقىتۋ وقۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە جانە ولاردىڭ پسيحيكالىق دامۋىنا كەرى اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەيتىندەر. پارلامەنت دەپۋتاتى الدان سمايىل ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بۇل قادامىن قولدامايتىنىن, الەمنىڭ ەشبىر مەملەكەتىندە ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ ءۇش ءتىلدى قاتار وقىتاتىن ەلدى تابا الماعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, ەڭ قۇرىعاندا الدىڭعى قاتارلى الەمنىڭ مەملەكەتتەرىندە قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس, ءۇشىنشى سىنىپتان باستاپ شەت ءتىلىن وقۋدى ۇسىنعانىنىڭ ءوزى ەل قالاۋلىسىنىڭ تىلەگىندە ەل اماناتى جاتقانداي كورىنەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەلىمىزدە شەتەل ءتىلىن ەرتە جاستان وقىتۋ ماسەلەسىندە شىنىندا دا ءالى دە پىسىقتايتىن, ساراپتامادان وتكىزەتىن, كوپشىلىكپەن اقىلداساتىن ماسەلەلەرى از ەمەس. ويتكەنى, شەت ءتىلىن ەرتە جاس­تان وقىتۋ ماسەلەسى عىلىمي تۇردە زەرت­تەلىپ بارىپ, نەگىزگى قاعيدات­تاردى الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ءوز الدىنا كونتسەپتۋال­دى شەشىم قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى ماسەلە. مۇنى ءبىز, عالىمدار, قارا­پايىم حالىققا تۇسىنىكتى جولمەن ايقىنداپ بەرۋگە مىندەتتىمىز. ال, شەتەل ءتىلىن ەرتە وقىتۋ­دىڭ ءادىس-تاسىلدەرى بويىنشا تومەندەگىدەي ءوز كوزقاراسىمىزدى ايتىپ وتكىمىز كەلەدى. بىرىن­شى­دەن, شەت ءتىلىن وقىتۋ ءادىسى قاتى­سۋشى وقۋشىلاردىڭ بولمىسىنا سايكەستىگى, ولاردىڭ قىزى­عۋشىلىعىن تۋدىراتىن جاعىن ويلاۋ, ەكىنشىدەن, بالالاردى ءارتۇرلى تاقىرىپتار مەن جاعدايلارعا بايلانىستى ءوز ويلارىن ۇشقىر جەتكىزۋگە ماشىقتاندىرۋ. ۇشىن­شىدەن, شەت ءتىلىن ۇيرەتۋ بارىسىندا بالالارعا ءوزىمىزدىڭ ءتول مادەنيەتىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى, تاريحىمىز بەن ءتىلىمىزدى دا­رىپ­­تەۋدى ۇمىتپاۋىمىز, ەلى­مىز­­دىڭ ەرەكشەلىگىن ايتۋدان جالىق­پاۋىمىز كەرەك. بۇل – ناعىز ءپات­­ريوتيزمنىڭ ناقتى كورىنىسى بول­ماق. سوندا عانا, ەلباسىمىز ايتىپ وتىرعان ەلىمىزدە ماڭگىلىك مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ سالتانات قۇرۋ بارىسىندا, ورىس ءتىلدى جانە اعىل­شىن ءتىلدى ورتا قالىپتاسۋىنا توتە جول اشىلار ەدى. شەت ءتىلىن جىلدام مەڭگەرۋگە كول-كوسىر كومەگىن تيگىزەتىن قازاق­شا-شەتەلشە, شەتەلشە-قازاقشا ءتىلاشار مەن تىلدەسكىشتەر شىعا­رۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ ماڭىزى زور. قالتاعا سالىپ جۇرەتىن پلەيەرلەرگە ارنالعان ءۇنتاسپالار, سول سياقتى ۆيدەو-ءۇنتاسپالار جاعى ۇلكەن كومەگىن تيگىزەدى. شەت تىلدەرىن مەڭگەرۋدە سالىس­تىر­مالى زەرتتەۋگە دە ەرەكشە ءمان بەرىلۋى ءتيىس. قازىر, اسىرەسە مەم­­لەكەتتىك ءتىلىمىز بەن شەت تىل­دەرىن سالىستىرا, سالعاستىرا زەرتتەۋ كۇن تارتىبىندەگى كوكەيكەستى ما­­سە­­لە بولىپ وتىر. قازاق تىلى­مەن سالىستىرۋ ارقىلى زەرتتەۋ مەم­لەكەتتىك ءتىل مەن كەز كەلگەن شەت ءتىلى­نىڭ ورتاق ماسەلەلەرى مەن ايىر­ماشىلىقتارىن اشىپ كور­سەتۋگە جول اشادى. بۇل ستۋ­دەنت­تەردىڭ ماتەريالدى تەز يگەرۋى­نە مۇمكىندىك تۋعىزاتىنى حاق. سونداي-اق, ستۋدەنتتەر مەم­لەكەت­تىك ءتىلدىڭ مار­تەبەسىن سالىس­تىرۋ ارقىلى تەرە­ڭى­رەك ۇعىنا تۇسە­دى. ۇلى گەتەنىڭ: «Wەr eine Fremdschprache nicht weisst, der weisst von seinen nicht», دەگەن قاناتتى ءسوزىن قازاقشالاعاندا: «شەتەل ءتىلىن بىلمەگەن ادام, ءوز تىلىن­دە دە ەشنارسە بىلمەيدى», دەگەن فيلوسوفيالىق ويىندا تەرەڭ بىلىم­دىلىك جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. شەت ءتىلىن تەز ۇيرەنۋدىڭ تاعى ءبىر وڭتايلى جولى, قالادا شەتەل فيلمدەرىنەن سول مەملەكەتتىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا ارنالعان دەرەكتەردەن تولىققاندى ماعلۇمات بەرەتىن ورتالىق اشۋ ماسەلەسىن قولعا الۋ كەرەك. اتالعان ورتالىق شەت تىلدەرىن تەرەڭ يگەرۋگە, وعان قوسا ءوز ءتىلىن ۇيرەنەتىن مەملەكەتتىڭ تاريحىمەن, مادەنيەتىمەن ەتەنە تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ ءوزى تەوريالىق ءبىلىمدى پراكتيكامەن ۇشتاستىراتىن تۇس. ياعني, بەلگىلى ءبىر شەت تىلىنە دەن قويعان ادام سول مەملەكەتتىڭ ءتىلىن ۇيرەنىپ قانا قويماي, ونىڭ تۇرمىسىمەن, ما­دە­نيەتىمەن, تىرشىلىگىمەن جاقىن تانىس بولا الادى. سونداي-اق, شەتەل تىلدەرىن وقى­تۋعا بايلانىستى عىلىمي-پە­داگوگ عالىمدار دايىنداۋ ىسىنە دە زور ءمان بەرگەنىمىز ءجون. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىن الەمدىك ۇدەرىستەرگە كىرىكتىرۋ ماقساتىندا ماماندار دايىنداۋدا ءۇش ساتىلى- باكالاۆر – ماگيستر – PhD دوكتور دەڭگەيگە كوشكەننەن بەرى «شەتەل ءتىلى: ەكى شەتەل ءتىلى», «اۋدارما ءىسى, ونىڭ ىشىندە ىلەسپە اۋدارما ماسەلەسى» بويىنشا ماگيسترانتتار مەن دوكتورلار دايىنداۋدا ىركىلىستەر پايدا بولۋدا. ونىڭ ءبارى شەتەلدىك باسىلىمداردا ماقالا شىعارۋ ماسەلەسىنىڭ جەتىلدىرىلمەگەندىگىنە بايلانىستى, ياعني دوكتورانتتار جىلداپ, «ەكى كوزى ءتورت بولىپ» ەۋروپانىڭ باسپاگەرلەرىنىڭ اۋزىنا قاراپ, ماقالاسى قاشان ساراپتامادان ءوتىپ, رەسمي جارىق كورەدى دەپ ءبىر-ەكى جىل توساتىن جايى بار. كۇردەلى ماسەلە وكىلەتتى ورگانداردان وڭ شەشىم تاپپايتىن بولسا, «شەتەل تىلدەرى» ماماندىعىنان, اسىرەسە, ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان, قازاق ءتىلى مەن وزگە شەت تىلدەرىن سالىستىرۋ بويىنشا عىلىمي-پەداگوگ عالىمدار دايارلاۋ ءىسى ءوز دەڭگەيىندە ناتيجە بەرمەيتىندىگىنە كوزىمىز جەتىپ وتىر. وسى ماسەلەنى وڭ شەشۋ تۋرالى دا ورتالىق اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ويلاناتىن تۇستارى جەتەرلىك. انا ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تۇسىن­بەي, قۇدىرەتىن تانىماي شەت ءتىلىن ۇيرەنەم دەۋ, جۇمسارتىپ ايتقاندا, سورعالاپ تۇرعان سوراقى­لىقتىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ باعالاۋدان باسقا شارا جوق. قورىتا كەلگەندە ايتارىمىز, دۇنيە ءجۇزى قاۋىم­داستىعىندا قازاقستاننىڭ وزىندىك ورنىقتى ورنى بولۋىنا اتسالىسار الەم تىل­دەرىن مەڭگەرگەن مامانداردىڭ يگى ىستەرى انا ءتىلىنىڭ قۇدىرەتىنە دەگەن قۇرمەتىنەن باستاۋ الۋ باسىم­دىعىن ارقاشان ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك. كارىمبەك قۇرماناليەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى. استانا.