الەكساندرا كيسەلەۆا تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر
اتىراۋدا الەكساندرا كيسەلەۆا دەيتىن سارى شاشتى ءجاسوسپىرىم تۇرادى. مەرەكەلىك شارالاردا قازاقتىڭ دومبىراسىنان كۇمبىرلەتە كۇي توگەدى. ونى العاش رەت كورگەندە تاڭدانعانىمىز راس ەدى. دەگەنمەن, «دومبىرانى قازاقستاندا تۇرعاسىن تارتاتىن شىعار» دەپ تە ويلاپ قويعانبىز. سويتسەك, الەكساندرا كىشكەنتاي كۇنىنەن قازاقتىڭ مادەنيەتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قۇرمەتتەۋگە داعدىلانىپتى. ولاي دەيتىنىمىز, بۇل اۋلەتتىڭ ارعى اتاسى الەكسەي پاۆلوۆيچ قازاق جىگىتتەرىمەن دوستاسىپ, وتباسىلىق قۋانىشتارىن بىرگە بولىسكەن ەكەن. قازاقشا تازا سويلەگەن, قازانىندا قازاقشا ەت اسۋ ۇزىلمەگەن.
– بىلەسىز بە, مەنىڭ كۇيەۋىمنىڭ اكەسى الەكسەي ءپاۆلوۆيچتىڭ قازاقتاردىڭ اراسىنان وتباسىلىق دوستارى وتە كوپ ەدى. قازاقشا ماقالداپ سويلەگەندى ۇناتاتىن. قازاقتىڭ ءجون-جورالعىلارىن جاقسى بىلەتىن ەدى. قازاقشا ەت اسقاندى ءتاۋىر كورەتىن. جۇمىسىنان قولى بوساعان ساتىندە ماحامبەت اۋدانىندا تۇراتىن دوستارى ناعي جەكسەنوۆ, تاسىماي سالىقوۆ اعالاردىڭ ۇيىنە ءجيى بارۋشى ەدى. كۇيەۋىم ۆلاديمير دە قازاقشاعا جەتىك ەدى. ەكەۋمىز ۇيلەنۋگە ءسوز بايلاسىپ جۇرگەندە, ۆلاديمير مەنى سالىقوۆتاردىڭ ۇيىنە ەرتىپ اپاردى. سول ۇيدەگى انامىزداي بولعان روزا اپاعا مەنى تانىستىرىپ, «وسى قىزعا ۇيلەنۋىمە بولا ما؟» دەپ رۇقساتىن سۇراپ ەدى, – دەپ الەكساندرانىڭ اجەسى نادەجدا اپاي ءوزى كەلىن بولىپ تۇسكەن كيسەلەۆتەردىڭ قازاق وتباسىلارىمەن شىنايى دوستىعىن ەسكە الدى. – اقتوبەگە بارعان ءبىر ساپارىمدا قايىن اتايعا سىي جاساۋدى ويلاستىرىپ, دۇكەننەن ويۋ-ورنەكتەرى بار ءتورت بۇرىشتى تاقيا كورىپ: «پاپا, مەن سىزگە ءتورت بۇرىشتى تاقيا ساتىپ الدىم», دەپ تەلەفون شالدىم. سوندا, يماندى بولعىر, قايىن اتاي: «قىزىم, ماعان وزبەكتىكىن ەمەس, كادىمگى قازاقى تاقيا اكەل», دەدى. سونان سوڭ ءوزبەك تاقياسىن اۋىستىرىپ الدىق.
قازاق وتباسىلارىمەن ەتەنە ارالاسىپ, قازاق جىگىتتەرىنە ادال دوس بولعان الەكسەي پاۆلوۆيچ كەلىنى نادەجدا سىيلاعان ويۋ-ورنەكتەرمەن كومكەرىلگەن قازاقى تاقيانى باسىنان تاستاماعان ەكەن. قىسى-جازى قازاقى تاقيانى كيىپ جۇرەتىن ورىستىڭ دارقان كوڭىلدى سارى شالى كەيىنگى ۇرپاعىنا وسكەن-ونگەن جەردىڭ قادىرىنە جەتۋدى, جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن, ءتىلىن قۇرمەتتەۋدى اماناتتاسا كەرەك-ءتى. كيسەلەۆتار وتباسىنىڭ بۇگىنگى مۇشەلەرى قازاق ءتىلىن دە انا تىلىندەي قۇرمەتتەيدى. بۇعان الەكساندرانىڭ اجەسى نادەجدامەن قازاقشا سويلەسكەندە كوز جەتكىزە تۇستىك.
– الەكساندراعا ونەر ارعى اتاسى الەكسەي پاۆلوۆيچتەن دارىعان عوي. ول كىسى قاسىقتارمەن كەز كەلگەن اۋەندى كەرەمەت ويناۋشى ەدى. قازاقتىڭ اندەرىن, كۇيلەرىن جانى سۇيەتىن. ءبىر وكىنىشتىسى, الەكساندراداي شوبەرەسىنىڭ دومبىرامەن كۇي شەرتكەنىن كورە المادى. ەگەر ءتىرى جۇرگەندە, توبەسى كوككە جەتكەندەي قۋانار ەدى, –دەيدى اجەسى نادەجدا اپاي.
قايىن اتاسىنىڭ قازاق وتباسىلارىمەن ادال دوستىعىن كوڭىلىنە مىقتاپ تۇيگەن نادەجدا نەمەرەسى الەكساندرانى ءوزى جۇمىس جاسايتىن قۇرمانعازى اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنە ەرتىپ اپارادى ەكەن. جۇمىسىنا كەدەرگى بولماسىن دەپ بەس جاستاعى الەكساندرانى مۋزىكا زالىنا جىبەرگەن عوي. سول زالدا قوبىز ءۇنىن العاش ەستىگەن الەكساندرا: «ۇلكەن سكريپكادا ويناعىم كەلەدى» دەپتى. كەيىننەن دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىنە ەلىتسە كەرەك, قازاقتىڭ كيەلى اسپابىنىڭ جانىنان شىقپاي قويىپتى. مىنە, سودان بەرگى ون جىلدان بەرى الەكساندرا دومبىرانى جانىنا سەرىك ەتىپ كەلەدى. «الەكساندرامەن بىرگە دومبىراسى دا ءوسىپ كەلەدى. بالاباقشانىڭ قازاق توبىنا بارعاندا دا دومبىراسىن قولىنان تاستاعان جوق. ەڭ كىشكەنتاي دومبىرانى الماتىدان تاپسىرىسپەن الدىردىق. الەكساندراعا جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي ءۇشىنشى دومبىرانى ساتىپ اپەردىك» دەپ اعىنان جارىلدى نادەجدا اپاي.
اجەسىنىڭ ايتۋىنشا, كيسەلەۆتار وتباسىنداعى كۇيشى قىز – الەكساندرا دومبىرا دەسە, ىشكەن اسىن جەرگە قويادى. مەكتەپتەگى ساباعىنان كەلىسىمەن بىردەن دومبىرانى قولىنا الىپ, بىرنەشە كۇي ورىندايدى. سونان سوڭ عانا اس بولمەسىنە تاماقتانۋعا كىرەدى. ءسال نارسەدەن كوڭىلى تۇسسە, بولمەسىنىڭ ەسىگىن كىلتتەپ الىپ, دومبىرامەن سىرلاسادى ەكەن. «ءبىزدىڭ الەكساندرا دومبىرانى كوزىن جۇمىپ تا, جاتىپ تا تارتا بەرەدى» دەگەن اجەسىنىڭ ءازىلىنىڭ استارىندا شىندىق بار. ويتكەنى, قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپابىن جانىنا سەرىك ەتكەن ورىستىڭ قارشاداي قىزىنىڭ ونەرى كوپشىلىككە دومبىرا ارقىلى تانىلدى.
ال الەكساندرانىڭ ءوزى قازاقتىڭ دومبىراسىمەن اۆستريا مەن يسپانيا, فرانتسيا مەن يتاليا, موناكو كورولدىگى مەن پولشادا, گەرمانيا مەن چەحيا ەلدەرىندە ونەر كورسەتتى. قۇرمانعازى مەن دينانىڭ كۇيلەرىن ماسكەۋ, پاريج, كانن, نيتستسە ساحنالارىندا ناشىنە كەلتىرە ورىندادى. حالىقارالىق كونكۋرستاردا دا قازاق كۇيىن شەرتەدى. اسىرەسە, ماسكەۋدە وتكەن «سەرەبريانايا زۆەزدا» كونكۋرسىن ەش ۇمىتپاق ەمەس. ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ناقتىلاي ايتقاندا, 2010 جىلى رەسەي استاناسىندا وتكىزىلگەن بۇل كونكۋرسقا ءبىر مىڭنان استام ۇمىتكەر قاتىسىپ, ەكى باس جۇلدە مەن 284 جۇلدەلى ورىندى يەلەنۋ ءۇشىن بار ونەرىن سالىپتى. وسى سايىستا اتىراۋلىق الەكساندرا كيسەلەۆا دومبىرامەن ورىستىڭ «سمۋگليانكاسىن» ورىندادى. قازاق ەلىنەن قاتىسقان دومبىراشى ورەننىڭ ونەرىنە زال ىشىندە ينە شانشار ورىن قالدىرماعان ورمانداي ورىس دۋىلداتا قول سوعۋمەن شەكتەلمەي, دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىمەن ەلىتىپ, «سمۋگليانكانى» شىرقاپ وتىرىپتى. ءدال وسى حالىقارالىق كونكۋرستا قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن وزگە ەلدەر ساحناسىندا ناسيحاتتاپ جۇرگەن الەكساندرا كيسەلەۆا قوس باس جۇلدەنىڭ بىرىنە يە بولدى.
قازىر كوپشىلىك الەكساندرانى كۇيشى قىز دەپ اتايدى. دەسە دەگەندەي, ونىڭ نازىك ساۋساقتارى دومبىرا پەرنەلەرىمەن جوعارى-تومەن جورعالاي جونەلگەندە, قوس ىشەكتەن قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ءۇن توگىلەدى. وتكەن جىلى قۇرمانعازىنىڭ وننان استام كۇيىن جۇرتشىلىققا ۇسىنعان مىڭ ادامدىق وركەستردىڭ قۇرامىندا ونەر كورسەتتى. ەلباسىنىڭ الدىندا قازاق كۇيلەرىن شەرتكەنىن «ومىرىمدەگى ەڭ ءبىر ۇمىتىلماس ءسات» دەپ ەسەپتەيدى الەكساندرانىڭ ءوزى. قازاق ونەرىنىڭ, ۇلتتىق ساز اسپابى –دومبىرانىڭ قادىرىن بىلەتىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كونتسەرتتەن كەيىن الەكساندرانىڭ ونەرىنە ساتتىلىك تىلەپ, ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپتى.
– مەنى دومبىرا تارتۋعا ءۇيرەتكەن ۇمسىن زينوللاقىزىنا العىسىم شەكسىز, – دەيدى الەكساندرا كيسەلەۆا. – قازاقتىڭ دومبىراسىن تارتقىم كەلەدى دەگەنىمدە, كەۋدەمنەن يتەرگەن جوق. كەرىسىنشە, مەنىڭ دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇستى. وسى ۇستازىمنىڭ ارقاسىندا دومبىرا تارتۋدى جەتىك مەڭگەردىم. بولاشاقتا وسى ۇستازىمنىڭ سەنىمىن اقتاسام دەيمىن.
اجەسى نادەجدا مەن اناسى ناتاليا الەكساندرانىڭ بولاشاقتا كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم الاتىندىعىن سەنىممەن ايتىپ وتىر. دەمەك, الەكساندرانىڭ كەرەمەت كۇيشى اتانۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى, ول كيسەلەۆتەر وتباسىنىڭ اتاسى الەكسەي پاۆلوۆيچتان بەرى جەلى بولىپ تارتىلعان قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتىن, ونەرىن قۇرمەتتەۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى.
سۋرەتتە: الەكساندرا كيسەلەۆانىڭ دومبىرامەن كۇي ورىنداۋ ءساتى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
راحىم قويلىباەۆ.
