ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, ەلىمىزدەگى 1,1 ميلليوننان استام حالقى بار ءۇشىنشى مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى قازاقتار بولسا, 30 پايىزىن ءتۇرلى ەتنوس قۇرايدى.
تاريحي جاعدايلارمەن قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعان سان الۋان ەتنوستاردىڭ بۇگىنگى بۋىنى وزدەرىنىڭ باياندى بولاشاعىن قازاق جەرىمەن بايلانىستىرىپ, عۇمىر كەشۋدە. قالالىق اسسامبلەيانىڭ ماڭايىنا توپتاسقان ءارى 70-تەن استام ەتنوستىڭ باسىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان 17 ەتنومادەني بىرلەستىك ۇنەمى ەل يگىلىگىنە باعىتتالعان باستامالاردى قولداپ, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اياسىندا ەتنوس وكىلدەرى قالانىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ, شاھاردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە اتسالىسىپ كەلەدى.
شىمكەنتتەگى 81 ەلدى مەكەننىڭ 23 شاعىن اۋدانىندا ەتنوس وكىلدەرى جيناقى قونىستانعان. قالالىق اسسامبلەيا جانىنداعى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى, انالار كەڭەسى, مەدياتسيا كەڭەسى سىندى قۇرىلىمدار وسى اۋماقتارداعى تۇرعىندارمەن ەتەنە جۇمىس جۇرگىزىپ, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ, داۋلاسقان تاراپتاردى ورتاق مامىلەگە كەلتىرۋ, تاتۋلاستىرۋ جانە وزەكتى پروبلەمالاردى قامتىعان ۇسىنىس-پىكىرلەردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ نازارىنا ۇسىنىپ, حالىق پەن بيلىك اراسىندا التىن كوپىر قىزمەتىن اتقارىپ وتىر.
قالالىق اسسامبلەيانىڭ قاتارىندا ابىرويلى اقساقالدار, بەلسەندى ازاماتتار, ەتنوس ليدەرلەرى, ءبىلىم-عىلىم, مادەنيەت سالاسىنداعى مايتالماندار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە وكىلدى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى بار. 100-دەن استام ازاماتتىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن قۇرىلىم ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەن قوعامدىق ورتاق ءىس-ارەكەتتەردەن تىس قالعان ەمەس.
بۇگىندە جەرگىلىكتى اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە جۇكتەلگەن ماقسات-مىندەتتى ساپالى اتقارۋىنا لايىقتى جاعداي جاسالىپ, «دوستىق ءۇيى» قوعامدىق-كوپشىلىك جيىندار مەن ءتۇرلى فورماتتاعى ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ الاڭى رەتىندە قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ەتنوستاردىڭ مادەني مۇرالارىن كوپشىلىكتىڭ جاقىننان تانىپ-ءبىلۋى ۇتىمدى ۇيلەستىرىلىپ, شاعىن ەتنومۋزەي ىسكە قوسىلدى.
ەتنوباعىتتاعى مادەني ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار تۇراقتى باس قوساتىن «دوستىق ءۇيى» جالپىۇلتتىق بىرلىكتى كوزدەيتىن تىڭ جوبالاردى تالقىلاپ, ۇتىمدى ۇسىنىستاردى ىسكە اسىراتىن اشىق الاڭعا اينالدى.
رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا وسى عيماراتتان اشىلعان «بىرلىك الاڭى» 4 باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتىن اقپاراتتىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. ەل بىرلىگىن بەكەمدەۋگە باعىتتالعان حالىقتىق جوبالاردى تالقىلاپ, اسسامبلەيانىڭ «قازاقتانۋ» مادەني-اعارتۋشىلىق جوباسىن ىلگەرىلەتۋگە ەتنوس وكىلدەرىن جۇمىلدىرىپ وتىر.
كەڭسە جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ءبىر باعىتى – مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ, قازاق ءتىلىن ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى رەتىندە ىلگەرىلەتۋ. بۇل باعىتتا دا كوپتەگەن جوبا قولعا الىنىپ, «مىڭ جۇيرىك», «ۇلت ءۇنى», ء«تىلتانىم», «مىڭ بالا», «مەن قازاقشا سويلەيمىن» جانە ت.ب مادەني-اعارتۋشىلىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى.
«بىرلىك الاڭىندا» ەتنوساياسات سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن مامانداردىڭ ءبىلىم-بىلىگىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارىلىپ, ەلدەگى ساياسي رەفورمالار مەن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتتارى تۋرالى لەكتوري مەن وقىتۋ سەمينارىن وتكىزۋ جوسپاردا بار.
شىمكەنتتە ازاماتتىق بىرەگەيلىك پەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى بەكەمدەۋ باعىتىندا بيىل 130-دان استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. «قازاقتانۋ» باعىتىندا قولعا الىنعان مازمۇندى ءىس-شارالار ەتنوس وكىلدەرىن قازاق حالقىنىڭ ماڭايىنا توپتاستىرىپ, مادەنيەتىمىز بەن ءتىلىمىزدى دارىپتەيتىن تارتىمدى باستاماعا اينالدى. جوبا اياسىندا قولعا الىنعان «مىڭ جۇيرىك» ونلاين بايقاۋىنا ەل اۋماعىنان 500-دەن استام بالا قاتىسىپ, ءوز وتانىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى مەن تاريحىن تەرەڭ مەڭگەرگەنىن كورسەتتى. «ۇلت ءۇنى» بايقاۋىندا شىرايلى شاھارداعى شىعارماشىل ەتنوس جاستارىنىڭ الەۋەتىمەن حالقىمىزدىڭ ءتول مادەنيەتى مەن ۇلتتىق ونەرى ناسيحاتتالدى. جاس تالانتتار ونەرلەرى ارقىلى ىشكى بىرلىكتى بەكەمدەۋگە ۇلەستەرىن قوستى.
اقپاراتتىق جۇمىستاردى جۇيەلەۋ جانە ەلىمىزدەگى ىسكە اسىپ جاتقان ساياسي رەفورمالاردى تۇرعىندارعا ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا قالالىق اسسامبلەيا تاراپىنان 230 ماتەريال جاريالاندى. قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى, انالار كەڭەسى, عىلىمي-ساراپشىلىق توپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن تالقىلاپ, نەگىزگى مىندەتتەردى ايقىندادى.
قالاداعى ەتنوس وكىلدەرى جيناقى شوعىرلانعان تۇرعىن الاپتارىندا جىل باسىنان بەرى 82 كەزدەسۋ وتكىزىلىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى ىشكى تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق تاتۋلىق جايى تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاندى.
جاستار اراسىنداعى قۇقىقتىق تاربيە بويىنشا قالا اۋماعىنداعى وقۋ ورىندارىندا وتكەن 55 كەزدەسۋدە تولەرانتتى قوعامعا ءتان باستى اسپەكتىلەر باياندالىپ, ورتاق نورمالار ۇعىندىرىلدى. ازاماتتاردىڭ مەملەكەت الدىنداعى ازاماتتىق بورىشى جانە مىندەتتەرى ءسوز بولدى. جالپى, اقپاراتتىق باعىتتاعى جۇمىستار جەرگىلىكتى اسسامبلەيا جانىنداعى قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ الەۋەتىمەن ىسكە استى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحححى سەسسياسىندا اسسامبلەيانىڭ ءۇش باسىمدىعىنىڭ ءبىرى رەتىندە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ, ەتنومەدياتسيانى دامىتۋ جانە ونى كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزۋدى جۇكتەدى.
قوعامدا ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋ ارقىلى ديالوگ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جانداندىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى ورگاندارمەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ, ەتنوسارالىق شيەلەنىستەر مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ باعىتىندا اتقارىلاتىن پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار پىسىقتالدى. سونىڭ ءبىرى – ەتنومەدياتسيانى دامىتۋ جانە ونى كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزۋ. جالپى, مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ باعىتىندا شىمكەنت قالاسى قحا مەدياتسيا كەڭەسى اۋداندىق اكىمدىكتەرمەن جانە قالالىق باسقارمالارمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمدارعا قول قويدى. قالالىق اسسامبلەيا الاڭىندا ءوڭىر مەدياتورلارى تۇراقتى نەگىزدە قوعامدىق قابىلداۋ اكتسيالارىن, «اشىق ەسىك» كۇندەرىن وتكىزەدى, وندا قالا تۇرعىندارى مەدياتسيا ينستيتۋتىنىڭ بارلىق اسپەكتىسى بويىنشا تەگىن قۇقىقتىق كەڭەس الا الادى.
ءبىز ىشكى تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق تاتۋلىق ارقىلى قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاي الامىز. بۇل گەوساياسي احۋال كۇردەلەنىپ تۇرعان سىن ساعاتتا اسا ماڭىزدى.
بۇگىندە قازاقستان جاڭا مەملەكەتتىك مودەلگە, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا فورماتىنا كوشۋدى باستادى. باستى قاعيدات ەل بىرلىگى بولىپ بەلگىلەندى. بۇل تۇرعىدا شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىندارى بەرەكەلى بىرلىكتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاپ, تاتۋلىق پەن ىنتىماق جولىن جالعاۋعا لايىقتى ۇلەس قوسادى دەگەن سەنىمدەمىن.
مۇرات ايتەنوۆ,
شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى,
قالالىق قحا توراعاسى
