جۇرتشىلىقتىڭ ەر تاربيەشىلەرگە تىكسىنە قارايتىنى دا راس. كەيبىرى بالالارىن بەرگىسى كەلمەي جاتادى. كەنتاۋداعى «ساۋلە» بالاباقشاسىندا دا سولاي بولعان. بىراق ۋاقىت وتە كەلە بارلىعىنىڭ پىكىرى وزگەردى. قۇرالبايدىڭ ءوز مىندەتىن جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ جۇرگەنىنە كوزى جەتكەن اتا-انالار بالالارىن سەنىممەن اكەلىپ, قولىنا تاپسىراتىن بولدى. العاشىندا ونىڭ جۇمىسىنا اتا-انالار دا كۇمانمەن قاراعان ەكەن. مىسالى, تاربيەشىلىك قىزمەتتە تەك ايەلدەردى كورىپ كەلگەن اتا-انانىڭ ءبىرى گۇلزات سەيىتجانقىزى العاشىندا سەنىمسىزدىك تانىتقانىن ايتادى. «بىراق ۇلىم ءبىر جىل وسى قۇرالباي كەنجەحان ۇلىندا بولعاندا وتە جاقسى كورسەتكىش كورسەتتى. تاقپاقتارىن ۇنەمى جاتتاپ الادى. بالالارمەن جۇمىستى وتە جاقسى جۇرگىزەدى. اتا-انامەن قارىم-قاتىناسى دا جاقسى», دەيدى گۇلزات.
قۇرالبايدىڭ نەگىزى ماماندىعى – باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى. ول كەنتاۋداعى كوللەدجدى بىتىرگەن. قولىنا ديپلوم الا سالىسىمەن جاستار ورتالىعىنا بارعان ول «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلاماسىمەن بالاباقشاعا جۇمىسقا ورنالاسقان. «بالا كۇنىمنەن پەداگوگيكا سالاسىنىڭ مامانى بولۋدى ارماندادىم. بىراق ءدال بالاباقشادا جۇمىس ىستەيمىن دەگەن وي بولمادى. بالالارمەن تەز ءتىل تابىسامىن. ءال-فارابي بابامىزدىڭ «ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم ەمەس, تاربيە بەرىلۋى كەرەك, تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن وسيەتىن ءوز جۇمىسىمنىڭ ۇستانىمى ەتىپ كەلەمىن. ورتالىقتاعىلار «تاربيەشى بولاسىز با؟» دەگەن ۇسىنىس ايتقاندا, بىردەن كەلىستىم», دەيدى قۇرالباي. العاشىندا ونى بالاباقشا مەڭگەرۋشىسى مەن ادىسكەر ەرەكشە باقىلاۋىنا الىپتى. ءتىپتى بالا تاربيەلەۋ جۇمىستارىنا ارنايى قاتىسىپ, جۇمىسىن قاداعالاپ جۇرگەن. سەنىمدى اقتاعان ول 6 ايدان سوڭ مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەگە تۇراقتى جۇمىسقا قابىلدانعان. جاس ماماننىڭ بۇل تاڭداۋىن تۋىستارى مەن دوستارى ەرسى قابىلداپتى. ال اناسى ۇلىنىڭ تاڭداۋىنا قۇرمەتپەن قاراپ, قولداۋ كورسەتكەن. بۇگىندە بالاسىن ءوز توبىنا الۋىن وتىنەتىن اتا-انالار دا بار. قۇرالباي ەلگە قىزمەت ەتەتىن مىقتى ازاماتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بالاباقشادان باستاپ جان-جاقتى تاربيە بەرىلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. «انام, وتباسىم جان دۇنيەمدى تۇسىنەدى. ارينە, قۇرداستارىما قىزىق. نە سەبەپتى مۇعالىمدىكتى ەمەس, تاربيەشى بولۋدى تاڭداعانىمدى ءجيى سۇرايدى. وسى بالالاردىڭ وزىڭە دەگەن ماحابباتىن, اتا-انالاردىڭ قۇرمەت, قوشەمەتىن كورگەننەن كەيىن سىرتتىڭ سوزىنە كوپ الاڭدامايمىن», دەيدى قۇرالباي.
ۇجىمداعى ارىپتەستەرىمەن دە تەز ءتىل تابىسىپ كەتكەن ول جاقسى مامان عانا ەمەس, مىقتى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە دە تانىلىپ ۇلگەرگەن. «كەلىنشەگىم ەكەۋمىزدىڭ دە تىرشىلىگىمىز بالالارمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان تاربيەشى بولۋدىڭ مەن ءۇشىن ەشقانداي قيىندىعى جوق. قايتا كەرىسىنشە, توپتاعى بالالارمەن جەكە سويلەسۋ – مەن ءۇشىن ۇلكەن تاجىريبە. سونىڭ ارقاسىندا ءوز بالالارىمنىڭ پسيحولوگياسىن تۇسىنە باستايمىن. شىنىمدى ايتسام, بالاباقشاداعى جۇمىسىم وزىمە ۇنايدى. ودان ەرەكشە اسەر الامىن. بالالاردىڭ بال-بۇل جايناعان جۇزدەرىن كورىپ, ميىم تىنىعىپ قالادى. بالاباقشانى ءوزىمنىڭ ەكىنشى ۇيىمدەي كورىپ, كەلۋگە اسىعىپ تۇرامىن», دەيدى تاربيەشى جىگىت. قۇرالباي – ەكى ۇل, ءبىر قىزدىڭ اكەسى. ۇلدىڭ ۇلكەنى 4 جاستا, بالاباقشاعا بارادى. ەكىنشى ۇل مەن ءبىر جاسقا كەلەر ايدا تولاتىن قىزىن كەلىنشەگى ۇيىندە تاربيەلەپ وتىر. قۇرالبايدىڭ جارى دا پەداگوگيكا سالاسىنىڭ مامانى.
تاربيە ماسەلەسىندە ەر ادامنىڭ ورنى بولەك. ەركەك ءتۇزدىڭ ادامى بولعانىمەن, ونىڭ تۇلعاسىنىڭ ءوزى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ماماندار مەكتەپتەردە ەر ۇستازداردىڭ كوپتەپ بولۋى كوپ ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە اسەر ەتەتىنىن ايتادى. ىلگەرىدە مەكتەپتەردە مۇعالىم ەر ازاماتتاردىڭ ازدىعى ايتىلىپ, بۇل ماسەلە ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. ەر ازامات بار جەردە بالا جيناقى, ءتۇزۋ جۇرەتىنىن, ەر ادامنىڭ ءسوزى دە سالماقتىراق, وتىمدىرەك بولىپ كەلەتىنى ءمالىم.
«ەر-ازاماتتاردىڭ بۇل سالاعا بارماۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – جالاقىنىڭ ازدىعى بولسا, ەكىنشىدەن, قوعامدا «تاربيەشى قىزمەتىن تەك ايەلدەر اتقارۋعا ءتيىس» دەپ قالىپتاسىپ قالعان جاڭساق قاعيدا تاعى بار. انا سابيىنە كىشىپەيىلدىلىك, ادەپتىلىك, قايىرىمدىلىقتى ۇيرەتسە, اكە ءومىردىڭ قيىندىقتارىن مويىماي كوتەرەتىن تاباندىلىقتى, سابىرلىلىقتى ساناسىنا سىڭىرەدى. وسىنداي تاربيەنى اتا-انا بالاسىنا بىردەي بەرەتىن بولسا, جاس ۇرپاق ومىرگە بەيىم بولىپ وسەدى. ەر ادامداردىڭ كوبى جۇمىسباستى. سوندىقتان دا بالا تاربيەسىمەن انالار كوبىرەك اينالىسادى. مەكتەپتە دە وقۋشىلارعا ساباق بەرىپ جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى – ايەلدەر. بۇل بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنا كەرى اسەر ەتەدى, قىز مىنەزدى جىگىتتەردىڭ كوبەيۋى سونىڭ كەسىرى. سوندىقتان, بالا تاربيەسىندە ەر ادام بەرەتىن تاربيەنىڭ ءرولى زور. قازاقتىڭ تۇرمىس-سالتىندا بالا تاربيەسىمەن تىكەلەي ايەل اينالىسقانىمەن, ەر ازاماتتىڭ قاس-قاباعى, مىسى, ءبىر اۋىز ءسوزى, بەينەسىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى شەشەدى. مىنە, وسى كوزقاراس ۇلتتىق پەداگوگيكامىزدا ەرلەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرىپ وتىر. تاپسىرىلعان مىندەت كوبىنە ەر ادامنىڭ اۋزىنان شىقسا, ونىڭ ورىندالۋى دا ۋاقتىلى بولىپ جاتادى. ايەل ادام مەيىربان, جۇمساق, كەشىرىمدى بولاتىندىقتان, وعان بالا كوبىنە ەركەلەيدى. تەنتەك, بۇزاقى بالالاردى تارتىپكە سالۋدا دا ەر ادامنىڭ ايبىنى زور مانگە يە», دەيدى تۇركىستان وبلىسى قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس پسيحولوگى ءمولدىر بايمۇحانبەتوۆا.
قۇرالباي يسابەك – بالاباقشانىڭ بەلسەندى ءارى بەتكە ۇستار قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىرى, كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ توراعاسى. وبلىستىق تاربيەشىلەر سايىسىندا جۇلدەلى ورىنعا يە بولعان. «مەنىڭ توبىمدا 3-4 جاستاعى بالدىرعاندار تاربيەلەنەدى. جالپى سانى – 26. اتا-انانىڭ وتىنىشىنەن دە باس تارتا المايمىز. العاشىندا اتا-انالار مەنى كورىپ, تاڭعالاتىن. قازىر ۇيرەنىپ قالدى. ونىڭ ۇستىنە كەنتاۋ كىشكەنتاي عانا قالا عوي. ءبىزدىڭ بالاباقشا – شاھارداعى ۇلكەن مەكەمەلەردىڭ ءبىرى. مۇندا 300 بالا تاربيەلەنەدى. مەن تۋرالى كوبى ەستىگەن, بىلەدى», دەيدى قۇرالباي. توپتاعى 26 بالانىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, اتا-انالارىمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتا ءبىلۋ – ناعىز ماماننىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. ونىڭ نەگىزگى جۇمىس ۋاقىتى جارتى كۇندىك. بىراق سوعان قاراماستان تاربيەشى تاڭنان كەشكە دەيىن بالاباقشادا جۇرەدى ەكەن. ءوز ىسىنە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن تاربيەشىنى مازالايتىن ماسەلە دە جوق ەمەس. «جاس وتباسىلارعا, مەن سەكىلدى جەكەمەنشىك بالاباقشادا جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا باسپانا ماسەلەسىن شەشەتىن باعدارلاما بولسا. مەنىمەن قاتار مەملەكەتتىك بالاباقشاعا جۇمىسقا كىرگەن ارىپتەستەرىم بىلتىر باسپانالى بولدى. وسى سالانى تاڭداپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ سانالى دا ساپالى تاربيە الۋى جولىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن. تەك كوڭىل مۇڭايتاتىنى – باسپانا ماسەلەسى. ءۇش بالاممەن, مۇگەدەك اناممەن پاتەر جالداپ ءجۇرمىن. پاتەر كەزەگىنە تۇرايىن دەسەم, جشس قىزمەتكەرىسىڭ دەپ كەزەككە قويمايدى. وسى ماسەلە پرەزيدەنت, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, باسپانا الساق نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ايتپەسە, ايلىعىمىز پاتەراقى مەن تاماقتان ارتىلمايدى», دەدى قۇرالباي يسابەك.
تۇركىستان وبلىسى اۋماعىنداعى 1364 بالاباقشادا 144372 بالا تاربيەلەنۋدە. قۇرالبەك يسابەك – تەك كەنتاۋ قالاسىندا عانا ەمەس, جالپى وبلىس بويىنشا بالاباقشادا تاربيەشى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن جالعىز ەر-ازامات. جانە قيىندىعى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەسىنە قاراماي, جانىنا ءلاززات سىيلايتىن ماماندىقتى اۋىستىرۋ ويىندا جوق.
تۇركىستان وبلىسى
