سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
بۇقتىرما سۋ قويماسىن جاعالاي جايلاعان سامار – ەگىنى جايقالعان, ءتورت ت ۇلىگى تۇلەگەن, شارۋاشىلىعى ءورىستى اۋدان. حالقى دا شارۋاقور. وسىدان 25 جىل بۇرىن اۋدان مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ, كوكپەكتىگە قوسىلعانىمەن الەۋمەتتىك عيماراتتارى, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەرى ساقتالىپ قالعان. بىراق توز-توزى شىعىپ, قاراۋسىز قالعان عيماراتتارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ينفراقۇرىلىمىن جاڭالاۋ كەرەك.
اۋدان حالقىنىڭ قالاعا ەلەڭدەمەي, تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جولعا قويىلۋعا ءتيىس. سوندىقتان دا 40 ورىندىق اۋداندىق اۋرۋحاناعا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن بيىل وبلىستىق بيۋدجەتتەن 200 ملن تەڭگە ءبولىندى. قوسىمشا 247 ملن تەڭگەگە سوڭعى ۇلگىدەگى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار الىنعان. سالىستىرا قاراساق, بۇل اۋرۋحانانى كوش ىلگەرى دەر ەدىك. جالپى, ماتەريالدىق جاعدايى جاقسى. فۋنكتسيونالدى توسەك ورىندار رەانيماتسيا عانا ەمەس, جەكە پالاتالاردا دا تۇر.
پەرزەنتحانا بولىمىندەگى اپپاراتتار دا ساقاداي ساي. وزگەسىن ايتپاعاندا, زاماناۋي كومپيۋتەرلىك توموگرافيا اپپاراتى ارقىلى جاتىرعا بىتكەن بالانىڭ ءۇش ايدان سوڭ جۇرەك سوعىسىنا دەيىن تەكسەرە الادى. مۇنداي قۇرىلعى ءار اۋىلدا بولسا, بولاشاق انالار قالاعا سابىلماس ەدى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, اۋدانداعى جۇكتى ايەلدەردىڭ بارلىعى ءجىتى قاداعالاۋدا. بوسانار الدىندا كت-عا ءتۇسىرىپ, دەنساۋلىعىن تولىق تەكسەرەدى. ەگەر ءسابيدىڭ اي-كۇنى جەتپەي تۋعان جاعدايدا سوڭعى ۇلگىدەگى كۋۆەزگە سالادى. بۇرىننان بەرى مۇندا جۇكتىلىگى ءى دەڭگەيلى ايەلدەردى بوسانسا, ەندى ءىى دەڭگەيگە كوشپەك. دەڭگەي دەپ ەسەپتەپ وتىرعاندارى, قاۋىپتىلىكتىڭ دارەجەسى. ەكىنشى دەڭگەيگە كوشسە, بوسانۋ كورسەتكىشى دە كوبەيەدى دەپ توپشىلايدى وزدەرى. ونىڭ ۇستىنە, مۇنداعى ماماندار بىلىكتى, ءبىلىمدى. اۋداندا تەك انەستەزيولوگ, حيرۋرگ سەكىلدى دارىگەرلەر عانا جەتكىلىكسىز. الايدا بۇل بۇگىن-ەرتەڭ شەشىلەتىن ماسەلە. اۋدان باسشىلىعى قاجەتتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتى قاراستىرىپ جاتىر.
– اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ جاي-كۇيى جامان ەمەس. ارينە, جەتپەي جاتقان دارىگەرلەر بار. ماسەلەن كەيبىر جاعدايدا اۋرۋحاناعا ەكى-ءۇش كىسى تۇسەدى. سول كەزدە حيرۋرگ, انەستەزيولوگ سەكىلدى مامانداردىڭ تاپشىلىعى بىردەن سەزىلەدى. ءبىر حيرۋرگ كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەي المايدى عوي. سونىمەن قاتار وكۋليست, تەرى دارىگەرى كەرەك. ۇزىن سانى اۋدانىمىزعا بەس دارىگەر قاجەت, – دەيدى سامار اۋداندىق اۋرۋحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى گۇلافيرا شاپاتوۆا.
سامار اۋدانىنا دارىگەرلەر عانا ەمەس, وزگە دە ماماندىق يەلەرى جەتكىلىكسىز. ول ءۇشىن اۋدان ورتالىعىندا تۇرعان بەس قاباتتى تۇرعىن ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپاردا بار. اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, بوس تۇرعان بەس قاباتتى تۇرعىن ءۇي اكىمدىكتىڭ بالانسىندا. كەلەسى جىلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وكىمىمەن سامار جەكە اۋدان بولىپ قۇرىلدى. اتقارىپ جاتقان جۇمىسىمىز قارقىندى. قازىر بولىمدەردى زاڭداستىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اۋداننىڭ بيۋدجەتىن بەكىتىپ, جوسپارلاپ قويدىق. ەكى عيماراتتى جوندەۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 347 ملن تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ءبىرى اۋدان اكىمدىگىنىڭ عيماراتى بولسا, ەكىنشىسى قاتار تۇرعان پوشتا بايلانىسىنىڭ عيماراتى. بۇكىل مەملەكەتتىك مەكەمەلەر وسى ەكى عيماراتقا ورنالاستىرىلادى, – دەيدى اۋدان اكىمى رادجان قايىرحان ۇلى.
سونىمەن قاتار اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن جاساپ, ينۆەستيتسيا تارتۋدى دا ويلاستىرىپ وتىر. ايتىپ وتكەندەي, سامار بۇقتىرما سۋ قويماسىنىڭ جاعالاۋىندا جاتىر. جازعى ءتۋريزمدى دامىتۋعا وتە قولايلى ورىن. ودان بولەك, جەراستى بايلىقتارىنان دا كەندە ەمەس. جۋىقتا تاۋ كەن كومبيناتى ەكىنشى زاۋىتىن ىسكە قوسىپ, اۋدان حالقىن جۇمىسقا تارتىپ جاتىر. قازىر ماۋسىمدىق جۇمىس بولسا, كەلەسى جىلى جىل كولەمىندە جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق 2023 جىلى «كاسكاد» فيرماسى التىن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الماق. اۋدان اكىمىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ولار اۋدانعا 3,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيامىز دەپ وتىر.
2022-2026 جىلدارعا ارنالعان اۋداننىڭ كەشەندى دامىتۋ جوسپارى بەكىتىلىپتى. باستىسى, اۋدان ورتالىعىنداعى سۋ قۇبىرلارىن جوندەۋ, جولدارعا اسفالت توسەۋ, جارىق شامداردى جاڭالاۋ, ودان بولەك اۋدان ورتالىقتارىنداعى ساياباقتاردى جوندەۋ جۇمىستارى جوسپاردا بار.
– اۋداندا ورتالىقتاندىرىلعان قازاندىق جوق. بىراق ءار مەكەمەنىڭ ءوز قازاندىقتارى بار. جىلىتۋ ماۋسىمىنا 100 پايىز دايىن. كومىر جەتكىزىلگەن. جىلۋ قازاندىقتارىنا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ورتالىقتاندىرىلعان ءمودۋلدى جىلۋ قازاندىقتارىن ورناتۋدى 2024 جىلدارى قولعا الامىز. ال قىسقى قار تازالاۋعا تەحنيكالار دايىن. بۇل ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى, – دەپ اۋدان اكىمى الداعى ۋاقىتتاعى بىرقاتار جوسپارىمەن ءبولىستى, اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى.
توعىز جولدىڭ تورابىنداعى سامار اۋدانى اۋىل شارۋاشىلىعى شالقىعان ءوڭىر دەيمىز. راس, سامار اۋىلىنىڭ وزىندە عانا 32 شارۋا قوجالىعى بولسا, اۋدان كولەمىندە 403 قوجالىق شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وتىر. الايدا حالىق سانىنىڭ بۇرىنعىدان ەداۋىر ازايىپ كەتكەنى وكىنىشتى. ستاتيستيكالىق دەرەككە سۇيەنسەك, 8 اۋىلدىق وكرۋگتى قوسقاندا 12 مىڭ عانا ادام تۇرادى. بۇل – بۇگىنگى كورسەتكىش. 1997 جىلدارى ساماردان كوشكەن ەل قايتىپ ورالسا, جۇمىسشى كۇشتەرى تارتىلسا, حالىق سانى بۇرىنعى كورسەتكىشكە جەتپەسە دە تاياپ قالاتىن شىعار. «كىندىك قانىڭ تامعان جەرگە ماڭداي تەرىڭ دە تامسىن» دەمەكشى, سامار وڭىرىندە تۋعان جاستار, اۋدان ءۇشىن, اۋداننىڭ اياقتانۋى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە كۇش سالادى دەگەن ۇمىتتەمىز.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
سامار اۋدانى
