– ماعجان دىنمۇحامەد ۇلى, تەحنوپارك از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ورتالىق ازياداعى ءىت-ستارتاپتاردىڭ ەڭ ءىرى ەكوجۇيەسىنە اينالدى. ءاۋ باستا كوزدەلگەن نەگىزگى ماقسات ورىندالدى دەپ ايتۋعا بولا ما؟
– راس, بۇگىندە Astana Hub-تىڭ اتى الىس-جاقىن شەتەلدەرگە تانىلا باستادى. بىراق ءبىز مۇنىمەن توقتاپ قالماق ەمەسپىز. الدىمىزدا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. ەستەرىڭىزدە بولسا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتاندىق ءىت-يندۋستريانىڭ الدىنا ناقتى مىندەتتەر قويدى. سونى ورىنداۋعا اتسالىسۋىمىز كەرەك. ياعني IT-قىزمەتتەر ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 500 ملن دوللارعا جەتكىزىپ, 100 مىڭ جوعارى بىلىكتى IT-مامان دايارلاۋ ءۇشىن بارىمىزدى سالامىز. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ستارتاپتاردى سىرتقى نارىققا شىعارۋعا ارنالعان Scalerator باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇعان قوسا IT-مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا Tech Orda باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار Astana Hub-تا كاپيتالداندىرىلۋى 1 ملرد دوللاردان اساتىن وتاندىق ءىرى كومپانيانىڭ پايدا بولۋىنا كۇش سالماقپىز.
– تەحنوپارككە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن شەتەلدىك كومپانيالار كوپ پە؟
– از نەمەسە كوپ دەپ ناقتى باعا بەرۋگە ءالى ەرتە. دەسە دە, بۇگىندە حابتا 943 IT-كومپانيا تىركەلگەن. ونىڭ 181-ءى – شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا. تەحنوپاركتەگى ايرىقشا تانىمال كومپانيالاردىڭ قاتارىندا Cerebra, ApartX, Kids Security, Oquda, DarynOnline, Okoo, Supermoms Club, UvU Ridesharing, CTOgram, iDos Games بار.
– Astana Hub قازاقستاندىقتار كۇندەلىكتى تۇرمىستا يگىلىگىن كورەتىندەي قانداي جوبالاردى جۇزەگە اسىردى؟ سانامالاپ بەرىڭىزشى.
– تسيفرلاندىرۋ ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا بويلاپ ەنىپ بارادى. سوندىقتان حالىققا پايدالى ونىمدەر ۇسىنۋ قاشاندا ماڭىزدى. تەحنوپارك كومپانيالارىنىڭ قىزمەتتەرىن كۇندەلىكتى ومىردە پايدالاناتىندار كوپ. ماسەلەن, تۇرعىندار Damumed ارقىلى ەمحاناعا كەزەككە تۇرادى. Documentolog-تە جۇمىس ىستەيدى. سول سەكىلدى Clockster جۇمىس ۋاقىتىن باقىلاۋ جۇيەسىن پايدالانادى. بۇل قاتاردى وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
– تەحنوپارك ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قانشالىقتى ۇلەس قوسىپ جاتىر؟
– بىزدەگى كومپانيالاردىڭ ءتورت جىلداعى جيىنتىق تابىسى 383 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ 123 ملرد تەڭگەسى – قازاقستاندىق ءىت-تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ەكسپورتتاۋدان تۇسكەن كىرىس. كومپانيالار ەكونوميكاعا 172 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتتى. 12 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. وسىنىڭ ءوزى كوپ دۇنيەدەن حاباردار ەتىپ تۇر دەپ ويلايمىن.
– Astana Hub كاسىپكەرلەرگە IT-بيزنەستى دامىتۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە, ياعني يدەيادان باستاپ, سىرتقى نارىققا شىعۋعا دەيىنگى ارالىقتا قولداۋ كورسەتەتىنىن بىلەمىز. وسى ۇدەرىس قالاي جۇرەدى؟
– ءيا, تەحنوپارك قازاقستاندا IT-كاسىپكەرلىكتى قولداۋ بويىنشا جان-جاقتى جۇمىس جۇرگىزەدى ءارى ءبىز ءىرى IT-كومپانيالارمەن سەرىكتەستىك ورناتتىق. بۇل رەتتە Astana Hub قىزمەتى ءتورت نەگىزگى باعىتقا نەگىزدەلگەن. ءبىرىنشى, دارىندى جاستاردى ءىت-سالاسىنا تارتۋ بويىنشا اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزۋ. ەكىنشى, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى اياسىندا وقىتۋ. ءۇشىنشى, بيزنەس-باعدارلامالار, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر, ارنايى ۆيزالىق رەجىم, زاماناۋي جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا ءىس-شارالار ارقىلى قولداۋ كورسەتۋ. ءتورتىنشى, سىرتقى نارىققا شىعۋعا نەمەسە سەرىكتەستەرىمىزبەن – ۆەنچۋرلىق قورلارمەن, IT-كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا كومەكتەسۋ. وسىلايشا, كاسىپكەرلەرگە IT-بيزنەستى دامىتۋدىڭ ءار كەزەڭىندە قولداۋ كورسەتەمىز.
– وسى كۇنگە دەيىن قانشا ءىت-ماماننىڭ دايارلانۋىنا ۇلەس قوستىڭىزدار؟
– Astana Hub-تىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە IT-كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ سانىن ارتتىرۋ. ءتورت جىل ىشىندە 15 مىڭنان استام ادام Startup School, No-code School, Freelance School, Beta Career, Tech Orda ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقىپ شىقتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلعا قاراي 100 مىڭعا دەيىن IT-مامان دايارلاۋ تۋرالى تاپسىرماسى بار. البەتتە, مامانداردى دايارلاۋمەن نەگىزىنەن جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اينالىسادى. بىراق ءبىز سالالىق ۇيىم رەتىندە قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات ءمۋسيننىڭ تاپسىرماسى بويىنشا IT سالاسىنداعى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ بويىنشا جەكە باعدارلامامىز Tech Orda-نى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. 2025 جىلعا دەيىن 20 مىڭ جوعارى ساناتتى ءىت-مامان دايىنداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– Tech Orda باعدارلاماسى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
– Tech Orda اياسىندا قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان بويىنشا ىرىكتەۋدەن وتكەن 50 جەكە IT-مەكتەپكە ءار ستۋدەنت ءۇشىن 600 مىڭ تەڭگەگە دەيىن قارجى بولىنەدى. بىلتىر Astana Hub جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن 13 IT-باعدارلامالاۋ مەكتەبىنىڭ 100 ستۋدەنتىن قارجىلاندىردى. بيىل جىل سوڭىنا دەيىن 18 بەن 45 جاس ارالىعىنداعى 3 مىڭ ستۋدەنت وسى باعدارلاما بويىنشا وقۋعا تۇسەدى. دەمەك جىل سايىن بۇل كورسەتكىش وسە بەرمەك.
سونىمەن قاتار Astana Hub بازاسىندا الەمگە ايگىلى فرانتسۋز مەكتەبىنىڭ Ecole 42 قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن Alem باعدارلامالاۋ مەكتەبى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا وقىتۋ مۇعالىمدەرسىز, ويىن فورماتىندا جۇرگىزىلەدى ءارى تەگىن. بۇل مەكتەپ 18-40 جاس ارالىعىنداعى ادامدار ءۇشىن قولجەتىمدى. Alem باعدارلامالاۋ مەكتەبى ىسكە قوسىلعاننان بەرى 7 رەت قابىلداۋ ناۋقانى ءوتىپ, 400-دەن استام ادام قابىلدانىپ, سونىڭ ىشىندە 100-دەن استامى جۇمىسقا ورنالاستى. استاناداعى Alem مەكتەبىنىڭ تاجىريبەسىن قازاقستاننىڭ 17 مونوقالاسىندا پايدالانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل, ءبىر جاعىنان, جاستاردىڭ سۇرانىسقا يە ماماندىقتى يگەرىپ, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولۋىنا جول اشسا, ەكىنشى جاعىنان كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشىپ, ءوندىرىستى تسيفرلاندىرۋدى جەدەلدەتەدى. سونداي-اق ايماقتارداعى جاستاردى دامىتۋعا جول اشىلىپ, نارىقتا جاڭا كومپانيالاردىڭ پايدا بولۋىنا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر قالىپتاستىرادى.
– Astana Hub بيىل Google for Startups كومپانياسىنىڭ سەرىكتەسى اتاندى. بۇدان نە كۇتەسىزدەر؟
– وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, Astana Hub-تا يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ وزىق تاجىريبەلەرى ەنگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, Techpreneurs – شۆەد ۇستەلى نەگىزىندە قاجەتتى قىزمەتتەردى تاڭداۋ جانە جىلدىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا قوسىلۋ مۇمكىندىگى بار ينكۋباتور, Seed Money – revenue share قاعيداتى بويىنشا 20 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ستارتاپتاردى قارجىلاندىرۋ; Scalerator – ستارتاپتارعا سولتۇستىك امەريكا, ەۋروپا جانە تمد نارىقتارىنا IT-قىزمەتتەرىن ەكسپورتتاۋعا كومەكتەسۋ قاراستىرىلعان. سونداي-اق ءوزىڭىز ايتقانداي, بيىل Google for Startups كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى العاشقى سەرىكتەسى اتاندىق.
قازىر ورتالىق ازيا (قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان), موڭعوليا جانە ازەربايجان ەلدەرىنىڭ ستارتاپتارى ءۇشىن Silkway Accelerator باعدارلاماسىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. باعدارلامانىڭ العاشقى لەگى مارەسىنە جەتىپ, 13 ستارتاپ جوعارى ناتيجە كورسەتتى. مىسالى, ستارتاپتاردىڭ ءبىرى تۇركيا مەن ءباا نارىعىنا كىرىپ, قۇنى 35 ملن دوللاردان 100 ملن دوللارعا دەيىن ءوستى. iDos جوباسى 60 مىڭ جاڭا پايدالانۋشىنى تارتىپ, اي سايىنعى كىرىسىن 4 ەسەگە ارتتىردى. قىرعىزستاننان كەلگەن NBFit ستارتاپى ءونىمىن اقش نارىعىنا بەيىمدەپ, اقش پەن ەۋروپادان تۇسەتىن تولەمدەردى 20 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايتتى.
Silkway Accelerator باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى لەگى 2 قىركۇيەكتە باستالدى, وقۋ استانادا وففلاين رەجىمدە وتەدى ءارى ءۇش ايعا سوزىلادى. ونىڭ قاتىسۋشىلارى تالىمگەرلىكپەن قاتار, Astana Hub جانىندا تەگىن باسپاناعا, جۇمىس ورنىنا جانە Seed Money باعدارلاماسى بويىنشا 55 مىڭ دوللارعا دەيىن قارجى الۋ مۇمكىندىگىنە يە.
جالپى, Astana Hub مۇشەسى بولا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن جەرىندە جۇمىس ىستەپ, تەحنوپاركتىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يگىلىكتەرىن پايدالانۋعا بولادى. IT-سالاسىنا تالانتتاردى كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن Astana Hub «تەرريكون القابى», Abay IT-valley سەكىلدى ايماقتىق IT-حابتارعا بەلسەندى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ينكۋباتسيا جۇرگىزىپ, ەل بويىنشا ايماقتىق اگەنتتەردىڭ, community-مەنەدجەرلەرىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتىپ جاتىر.
– Astana Hub تەحنوپاركى Plug and Play, ياندەكس, MTس, Huawei Mobile Services, Google for Startups, inDriver, Europages سەكىلدى ءىرى IT-كومپانيالارمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەيتىنىن بىلەمىز. بيىل بۇل قاتارعا TikTok تا قوسىلدى.
– ءيا, بيىل جىلدام دامىپ كەلە جاتقان TikTok ويىن-ساۋىق جانە جاڭالىقتارعا ارنالعان پلاتفورمامەن سەرىكتەستىك ورناتتىق. بۇل پلاتفورما ارقىلى ميلليونداعان اۋديتورياعا ستارتاپتاردى جارنامالاۋعا مۇمكىندىك بار. ەستەرىڭىزدە بولسا, Digital Bridge 2022 حالىقارالىق IT-فورۋمىندا قازاقستاندا IT-ستارتاپتار ءۇشىن العاشقى رەسمي TikTok وففلاين پلاتفورماسى تانىستىرىلدى. فورۋم اياسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدىق جانە قازىر IT-ونىمدەردى تانىمال ەتكىسى كەلەتىن ستارتاپتار ءۇشىن بىرلەسكەن باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بارلىعى 285 ءوتىنىم ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە EduTech, FinTech, Utility&Services, Ecom&Retail tradeم باعىتىنداعى 218 ەڭ پەرسپەكتيۆالى ۇمىتكەر باعدارلاماعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. قاتىسۋشىلار اراسىندا Glovo, Documentolog, Mitwork, Aviata, Mechta, Atameken Business, i-teka.kz, Clockster سەكىلدى ءىرى كومپانيالار دا بار. باعدارلاما بارىسىندا قاتىسۋشىلار TikTok for Business كومانداسىنان تالىمگەرلىك, بىرەگەي كونتەنت, TikTok-تىڭ بارلىق قۇرالىن ۇيرەنۋ جانە ءتيىمدى ناۋقانداردى باستاۋ مۇمكىندىگىنە, سونداي-اق ساراپشىلاردىڭ تۇراقتى چات قولداۋىنا يە بولادى. باعدارلامانىڭ سوڭىندا ستارتاپتار وزدەرىنىڭ TikTok جىلجىتۋ ستراتەگيالارىن ۇسىنا الادى. ۇزدىك قاتىسۋشىلار 10 مىڭ دوللار كولەمىندە گرانتقا قول جەتكىزەدى.
اڭگىمەلەسكەن
فارحات قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
