عىلىمي بىرلەسۋ ءورىس كەڭىتەدى

حالىقارالىق ىنتىماقتاس­تىق­تى دامىتۋ زامانالىق ينتەگراتسيا اياسىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدە ەلەۋلى سەرپىن تۋعىزادى. بۇل ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىنا دا تىكەلەي قاتىستى. ويتكەنى, بۇگىنگى كۇنى ورمان ەكوجۇيەسىنىڭ ەكولوگيالىق مىندەتتەرگە قاتىس­تى قىزمەتى, سونداي-اق, ونىڭ تۇر­عىن­دار تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى ءرولى ۇدايى ۇلعايا تۇسۋدە. قازاقستاننىڭ ورمان الابى ەل اۋماعىنىڭ 4,5 پايىزىن عانا قۇرايدى. سوندىقتان, قولدا بار ورمانىمىزدى ساقتاۋ جانە جاڭا وسكىندەر وتىرعىزۋ جولىمەن ونىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ باسىم مىندەتتەر قاتارىندا تۇر. اتالعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ وندىرىسكە ۋاقىت اعىمىنداعى عىلىمي تالدامالاردى كەڭىنەن ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە قا­زاق­ستاندىق عالىمداردىڭ تال­دامالىق جەتىستىكتەرىن پايدالانۋمەن قاتار شەتەلدىك جەتەك­شى عىلىمي ورتالىقتاردىڭ ءتاجى­ري­بەلەرىن ىسكە جاراتۋ, ونىڭ ءىشىن­­دە, ماڭىزدى سالالارعا وزىق تەح­نولوگيالار ترانسفەرتىنە جول اشۋ ماڭىزدى بولماق. ءايت­كەن­مەن, ەكونوميكانىڭ ورمان شارۋاشىلىعى سياقتى سالاسىندا شەتەلدىك تەحنولوگيانى قولدانۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. ياعني شەتەلدىك تەحنولوگيا ەلىمىزدىڭ توپىراق-كليماتتىق جاع­دايىندا جەرسىندىرۋ ءتاجى­ريبەسىنىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە تاۋەلدى. بۇل ورايدا, قازاق ورمان شا­رۋا­شىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى كوپ­تەگەن شەتەلدىك عىلىمي ورتا­لىق­تارمەن ىنتىماقتى ءارى ءارىپ­تەس­تىك بايلانىستا ەكەندىگىن ايت­قان ءجون. ارقاشان جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرا­تىندىقتان, تابيعي فاكتورلارى ۇقساس جانە نەگىزگى باعىتتارى بىرەگەي تمد مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناسقا باسىمدىق بەرى­لەتىنى تۇسىنىكتى جانە بۇل جەمىسسىز دە ەمەس. ينستيتۋتىمىزدا 2010-2013 جىلدار ىشىندە بۇكىلرەسەيلىك ورمانشىلىق جانە مەحانيزاتسيا عزي (پۋشكينو قالاسى), رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ينستيتۋتىمەن (ۋسپەنسك), بۇكىل­رە­سەي­لىك اگلومەراتسيا عزي (ۆولگوگراد), ورمان گەنەتيكاسى مەن سەلەكتسيا­سى عزي (ۆورونەج), رعا ورال بولىمشەسى (ورىنبور), نيجني نوۆگورود مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى اكادەميا­سى, ورال مەملەكەتتىك ورمان-تەح­ني­كالىق ينستيتۋتىمەن (ەكا­تەرينبۋرگ) جانە باسقا عىلىمي وردالارمەن كەلىسىمشارتتار جاسالدى. سونداي-اق, بەلارۋس رەسپۋب­ليكاسى ۇعا ورمان ينستيتۋتىمەن, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىمەن ارىپتەستىك بايلانىستار ورنا­تىل­عان. قازىرگى تاڭدا بەلورۋسسيا­لىق عالىمدارمەن بىرگە قاراعايدىڭ سەلەكتسيالىق-گەنەتيكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە, ورمان زيانكەستەرىمەن كۇرەسكە جانە ارال فيتومەليوراتسياسىنا بايلانىستى زەرتتەۋلەر ءجۇر­گىزىلۋدە. ارالعا قاتىستى ورىن العان ماسەلەلەر وزبەكستان عالىم­دارىمەن ءداستۇرلى ىنتى­ماقتاس­تىقتى نىعايتا ءتۇستى. رەسەي مەن بەلارۋستىڭ جەتەك­شى عالىمدارى «رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى ورماندى ساق­تاۋ مەن ونى ۇلعايتۋ» جوباسى شەڭ­بەرىندەگى ورمان شارۋا­شى­لىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىندا وقۋ-اعارتۋ ىستەرىنە بەلسەندىلىكپەن قاتىسۋدا. الىس شەتەلدەرمەن بايلا­نىسقا كەلەتىن بولساق, يەرۋساليم ۋنيۆەرسيتەتىمەن (يزرايل), ليتۆا اگرارلىق جانە ورمان عىلىمى ورتالىعىمەن, قىتاي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەكو­لوگيا جانە گەوگرافيا ينستي­تۋتىمەن كەلىسىمدەر مەن مەمو­ران­دۋمدارعا قول قويىلعان. سون­داي-اق, ءيزرايلدىڭ ۆولكاني قورىمەن, گەرمانيانىڭ فرايبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىمەن, ۆارشاۆا اگرار­لىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن, كۋبا, چەحيا, پورتۋگاليا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ بەلگىلى عىلىمي وردالارىمەن بايلانىستار ورناتىلعان. قول قويىلعان كەلىسىمدەر ما­ڭىز­دى عىلىمي اقپاراتتار الما­سۋعا, ورمان ەكوجۇيەسىنە, ورمان اعاشتارىنىڭ قۇندى تۇرلىك قورىن ساقتاۋعا, ورمان الابىن قولدان كوركەيتۋگە, قورعانىشتىق ورمان الابىن قۇرۋعا, كارانتيندىك جۇيەمەن زيانكەستەرگە قارسى كۇ­­رەس­تىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ورمان ورتتەرىنە جول بەرمەۋگە ىقپالىن تيگىزگەنىن ايتقىم كەلەدى. ينستيتۋتىمىز حالىقارالىق بايلانىستار اياسىندا جۇمىس بارىسىنداعى كەزدەسۋلەر مەن كەڭەستەر شاراسىن ۇيىمداستىرىپ, عالىمدارىمىزدىڭ كاسىبي بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋعا قاتىستى ءتاجى­ريبەلەردەن وتۋىنە ايرىقشا نازار اۋدارادى. ماسەلەن, سوڭعى ءۇش جىلدا عالىمدارىمىز شەت­ەل­دىك عىلىمي ۇيىمداردا 22 رەت تاجىريبەلىك ءتالىم السا, سونىڭ 15-ءى الىس شەتەلدەردە اعىل­شىن تىلىندە جۇرگىزىلدى. جول­سا­پارلاردى قارجىلاندىرۋ نەگى­زىنەن كەلىسىمشارتتىق جوبالار مەن گرانتتار ارقىلى ىسكە اسىرىلدى. ال, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق «بولاشاق» شاكىرتاقىسىنا يە بولعان ءبىزدىڭ جاس عالىمىمىز PNH Education Ltd.باعدارلاماسىمەن قىتايدا تاجىريبەدەن ءوتتى. بۇعان قوسىمشا, «ماشاۆ» باع­دار­­لا­ماسى بويىنشا ءۇش جاس عالى­مى­مىز شەتەلدىك تاجىريبەلىك سى­ناقتارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى. سونداي-اق, ۇندىستانمەن تەحنيكالىق جانە ەكونوميكالىق ىقپالداستىق باعدارلاماسىنىڭ  شاكىرتاقىسىمەن ەكى قىزمەت­كەرى­­مىز ۇندىستانداعى «ورمان ءتۇر­­لەرىنىڭ بيوتەحنولوگياسى» تاقىرىبىنداعى وقۋلارعا قاتىستى. حالىقارالىق بايلانىستار ءجو­نىندەگى جۇمىستارىمىزعا بە­­رىلگەن جوعارى باعا رەتىندە ينس­­تيتۋتىمىزدىڭ باس عىلىمي قىز­مەتكەرى ا.كاۆەريننىڭ 2013 جىلى بۇكىلرەسەيلىك اگلومەراتسيا عزي عى­لىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ا.ۆ.البەنسكي اتىنداعى مەدالمەن ماراپاتتالۋىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عزي عالىمدارى بىلتىر 7 حالىق­ارا­لىق عىلىمي فورۋمدارعا قاتى­سىپ, باياندامالار جاسادى. ءبىزدىڭ ءوزىمىز دە 2013 جىلدىڭ قازانىندا وسىنداي حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەن­تسيا وتكىزدىك. وندا «جاسىل ەكونو­ميكاعا» كوشۋ, يننوۆاتسيالىق تەح­نولوگيالاردى پايدالانۋ ار­قىلى ورمان رەسۋرستارىن جانە ەكوجۇيەنىڭ بيواركەلكىلىگىن ساق­تاۋ سياقتى ماڭىزدى ماسە­لە­لەر قارالدى. مۇنداي ءداس­تۇر­لى كون­فەرەنتسيالاردىڭ قورى­تىندىسىمەن ارنايى جيناقتار قۇراستىرىلىپ وتىرادى. الداعى كەزدە ءوزارا ءتيىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, ارىپتەستەر اۋقىمىن كەڭەيتۋ, قولدا بار عىلىمي الەۋەتتى كۇشەيتۋ جانە وندىرىسكە ەنگىزۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جالعاسا تۇسەتىنى انىق. بولات مۇقانوۆ, قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى.