ۇتىلمايمىز

بۇگىن استانادا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويادى. وسىعان وراي, ءبىز پروفەسسور مۇراتبەك مۇحانبەكوۆ پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىعى كەدەن وداعىنىڭ جۇمىس ماسەلەلەرى جونىندەگى باسقارما باسشىسى ايدىن مەيرامبەك ۇلىن اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. ايدىن مەيرامبەك ۇلى: – 1994 جىلى ەلباسىمىز م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە سويلەگەن سوزىندە وسى يدەيانى العاش كوتەرگەن بولاتىن. بۇل يدەياعا بيىل 20 جىل تولىپ وتىر. وسى ارالىقتا كوپتەگەن ىستەر اتقارىلدى. تاريحي تۇرعىدان قاراساق, ەڭ باستىسى – 2000 جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق قۇرىلدى. قوعامداستىققا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋسسيا, قىرعىزستان جانە تاجىكستان كىردى. كەيىن كەدەن وداعى دۇنيەگە كەلدى. كەدەن وداعى وڭتايلى سەرپىنىن بەرگەننەن كەيىن, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىس ىستەي باستادى. بۇگىندە كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا قول قويىلعان كەلىسىمدەر 100-دەن اسىپ وتىر. وسى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ەڭ اۋقىمدىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق بولىپ تابىلادى. بۇل وداق ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ نىعايۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان, رەسەي, بەلارۋسسيا بىرلەسىپ الەمنىڭ دامىعان, ەكونوميكاسى مىقتى ەلدەرىمەن ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلدى, رەسەي سول كورسەتكىش بويىنشا 92-ورىندا, بەلارۋسسيا 63-ورىندا تۇر. ەكىنشى ارتىقشىلىعى – بيزنەستى دامىتۋ كەدەن وداعى قۇرىلماي تۇرعاندا ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر شەتەلدەرگە تاۋارلارىن تاسىمالداۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەتىرەتىن. قازىر كەدەندىك باقىلاۋ الىندى, بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن وڭتايلى ءسات تۋدى. ۋاقىت ۇنەمدەۋىمىزگە جانە تاۋارلاردى سىرتقى نارىققا شىعارۋعا زور مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز. مۇراتبەك مۇحانبەكوۆ: – ەسكى تەحنولوگيالارمەن دە جاقسى تاۋار وندىرۋگە بولادى. جاقسى تەحنولوگيامەن دە زاتتى ساپاسىز ەتىپ شىعارۋعا بولادى. ۇتاتى­نىمىز – باسەكەلەستىك ورتا پايدا بولادى. بۇرىننان ءبىز رەسەيگە بيدايىمىزدى, ۇنىمىزدى ساتاتىنبىز. قازىر بۇل تاۋار­لارعا سۇرانىس كوبەيىپ وتىر. يران دا, قىتاي دا قازاقستان استىعىنا سۇرانىس تانىتۋدا. بۇدان ءبىز ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز. ايدىن مەيرامبەك ۇلى: – وداقتىڭ قۇرىلۋى ادام كاپيتالىنىڭ ەركىن ورنالاسۋىنا كوپتەگەن مۇمكىندىكتەر اشادى. سونىمەن قاتار, تاعى ءبىر جاڭالىق ول – ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جوو-سىن ءبىتىرىپ, ديپلوم العان ازاماتتار ەندى رەسەيدە نەمەسە بەلورۋسسيادا جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. بۇل ماسەلەدە ازاماتتار تەڭ قۇقىلى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىز بەلورۋسپەن بىرلەسىپ كومبايندار شىعارۋدا. ويتكەنى, مۇنىڭ شەتتەن يمپورتتالاتىن كومبايندارعا قاراعاندا باعاسى تومەن جانە قولجەتىمدى. ەكىنشىدەن, ورتاق نارىق بولعان سوڭ, ءۇش ەل اراسىندا ادام كاپيتالى الماسادى, اداممەن بىرگە جاڭا تەحنيكالار كەلەدى. بۇل سالادا بەلورۋستار بۇرىننان باسىم بولىپ كەلە جاتىر. ولاردىڭ ەكونوميكاسىنداعى باستى سالا اۋىل شارۋاشىلىعى بولىپ تابىلادى. بەلورۋستاردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانۋىمىزعا مۇمكىنشىلىك الىپ وتىرمىز. ال كولىك ينفراقۇرىلىمىنداعى تەمىرجول سالاسىن الاتىن بولساق, ەۋروپاعا كەڭ كولەمدە تاۋارلار ەكسپورتتاۋعا جول اشىلادى. سەبەبى, تاسىمالداۋ قۇنى تومەن بولعاندىقتان, ءونىمىمىز شەتەلدەردە ۇلكەن باسەكەلەستىك تۋدىراتىن بولادى. مۇراتبەك مۇحانبەكوۆ: – مەن جاقىندا استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا وتكەن «قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاسى: جاھاندانۋ جاعدايىنداعى تۇراقتى دامۋ فاكتورى» دەگەن كونفەرەنتسياعا قاتىسقان ەدىم. باعانىڭ قىمباتتاۋى نەمەسە ارزانداۋى – ساياساتقا بايلانىستى. ويتكەنى, دوللاردىڭ قازىرگى قۇنى ناقتى تاۋاردىڭ قۇنىنا سايكەس كەلمەيدى دەگەن پىكىر ايتىلدى... ايدىن مەيرامبەك ۇلى: – شەتەلدەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار كوبىنەسە دوللاردىڭ قۇنىمەن ەسەپتەلەتىندىكتەن, تاۋار باعاسى ورتاشا ەسەپپەن 15-20 پايىزعا قىمباتتايدى. بىراق, ەكىنشى جاعىنان, ءبىزدىڭ ەكسپورتتالاتىن تاۋارلارىمىز دا دوللارمەن ەسەپتەلەدى. ال ىشكى نارىقتا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كاپيتالىمىزدىڭ كوبەيۋىنە وڭ سەرپىن بەرەدى. ءبىزدىڭ ەڭ باستى ماقساتىمىز, وداق اياسىندا باسەكەلەستىكتى تۋدىرۋ ارقىلى تۇتىنۋشىعا ساپالى ءونىم جەتكىزۋ. باسەكەلەستىك بولعان جەردە تاۋاردىڭ قۇنى تومەندەيدى. سول ارقىلى ءبىز يمپورتقا تاۋەلدى بولماي, ىشكى نارىقتا ءوزىمىزدى ءوزىمىز قامتاماسىز ەتە الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الامىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدىلىعى الەمدىك كەڭىستىكتە ەلىمىزدىڭ بەدەلىنىڭ ءوسۋى بولىپ تابىلادى. بۇل, كەلەشەكتە بىزگە جاڭادان ينۆەستيتسيالار تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ينۆەستيتسيالار ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. جاڭا تەحنيكا كەلەدى, كولىك ينفراقۇرىلىمى داميدى. ول – قازىنامىزعا تۇسەتىن سالىق كوزى. جازىپ العان ەلميرا سابىرقىزى, جۋرناليست.