ىزگىلىكتى قوعام كورىنىسى

ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار نازارىنا م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ, ساقتاندىرۋ مەن يسلامدىق قارجىلاندىرۋ, دەنەشىنىقتىرۋ, سونىمەن قاتار, مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋدىڭ زاڭدىق قۇجاتتارى ۇسىنىلدى. الدىمەن پالاتا ءماجىلىس دەپۋتاتى ءا.راحىمجانوۆتى ەكونو­ميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاۋ ماسەلەسىن شەشىپ الدى. سودان سوڭ باستاماشىسى د.نازارباەۆا مەن ن.كۋزمين بولىپ تابىلاتىن «قايىرىمدىلىق, دەمەۋشىلىك جانە مەتسەناتتىق قىزمەت تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىنا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن بەلگىلەدى. قورىتىندى ازىرلەۋ ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (سوت تورەلىگىنىڭ سەكتورىن ينستيتۋتتىق نىعايتۋ جوباسى) راتي­فيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا دا ناقتى مەرزىم بەلگىلەندى. جانە دە قارجى جانە بيۋدجەت كومي­تە­تىنىڭ ءتورايىمى گۇلجان قارا­قۇسو­ۆانىڭ ۇسىنىسىمەن «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ينۆەستي­تسيالىق احۋالدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلىپ, قورىتىندى ازىرلەنەتىن بولىپ شەشىلدى. بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا, ورالماندارعا جانە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىندا تۇرۋعا ىقتيار­حاتى بار تۇلعالارعا ولار­دىڭ م ۇلىكتى جاريا ەتۋىنە بايلا­نىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقى­لىمدا تالقىعا سالدى. ول بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, اتالعان زاڭدىق قۇجاتتى ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەگەن. ۆيتسە-پرەمەر جاريا ەتۋ نىساندارىنا اقشا, باعالى قاعازدار مەن زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا قاتىسۋ ۇلەسى جاتاتىندىعىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. بۇل تىزىمگە ءتيىستى نورمالار مەن قاعيداتتارعا ساي قۇرىلىستار (عي­ماراتتار) ەنگىزىلسە, ولار ورنا­لاسقان جەر ۋچاسكەلەرى جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ مەنشىگىندە بولۋى ءتيىس. جانە دە زاڭدىق قۇجاتتا تيەسىلى ەمەس تۇلعاعا رەسىمدەلگەن قۇرى­لىستار (عيماراتتار) مەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگiنەن تىس ورنالاسقان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر دە ەنگىزىلىپتى.   ءسوز ورايى كەلگەندە, جاريا ەتۋ­گە جە­كەلەگەن قىلمىستاردى جا­ساۋ ءنا­تي­جەسىندە تابىلعان ءمۇ­لىك جات­قى­زىل­مايتىنىن ايتا كە­تۋ كەرەك. وعان جەكە ادامعا قار­سى, ادام­نىڭ جانە ازاماتتىڭ كونس­تي­­تۋ­تسيالىق جانە وزگە قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارىنا, كونس­تي­تۋتسيالىق قۇرىلىس نەگiزدەرi مەن مەملەكەت قاۋiپسiزدiگiنە, سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇ­زۋ­شىلىقتار مەن قىلمىستاردى, مەم­لەكەتتiك قىزمەت مۇددەلەرiنە قار­سى وزگە دە قىلمىستاردى جاساۋ ناتيجەسىندە العان م ۇلىكتەر كى­رىپ وتىر. جاريا ەتىلگەن اقشا مەن م ۇلىك سالىق سالۋ ماقساتىندا تا­بىس رەتىندە تانىلمايدى جانە ولار­دان جەكە تابىس سالىعى الىنبايدى. جاريا ەتۋدىڭ ۇسىنىلىپ وتىر­عان ءراسىمى بويىنشا اقشا ەكiنشi دەڭگەيلi بانكتەردە اشىلعان ارنايى جيناق شوتتارىندا ەسەپتەلۋى قاجەتتىگىن العا تارتقان ب.سۇلتانوۆ اقشانى بەس جىل ىشىندە بانكتەردىڭ ەسەپشوتتارىندا ۇستالاتىن اقشاعا نارىق مولشەرلەمەلەرى بويىنشا سىيلىقاقى ەسەپتەلەتىنىن دە ەسكەرتە كەتتى. ال اقشانى يەسى بەلگىلەنگەن مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانعىسى كەلسە, ونى مەملەكەتتىك باعالى قاعاز­داردى, ەكiنشi دەڭگەيلى بانك­تەردiڭ, ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ, دا­مۋ ينستيتۋتتارىنىڭ وبليگاتسيا­لارى مەن «حالىقتىق IPO» باع­دارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە شى­عارىلاتىن اكتسيالاردى, سونداي-اق, قازاقستان قور بيرجاسىندا ورنا­لاستىراتىن وزگە دە باعالى قاعاز­داردى ساتىپ الۋ جولىمەن ينۆەس­تيتسيا جاساۋلارىنا بولادى نەمەسە وبەكتىلەردى ساتىپ الا الا­دى. ەگەر ولاي ىستەگىسى كەلمەگەن جاع­دايدا سول اقشانىڭ 10 پايىزىن بيۋدجەتكە تولەماقى رەتىندە تولەپ, ءوز ىرقىنا قاراي جاراتادى. مۇلiكتi جاريا ەتۋ اكىمدىكتەر جانىنداعى كوميسسيالارعا جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرى جونىندەگى ءوتى­نىشتەر مەن ءتيىستى قۇجاتتاردى تابىس ەتۋ جولىمەن جۇرگىزىلەدى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ شەگiنەن تىس جەرلەردەگi مۇلiكتى جاريا ەتۋ ءۇشىن 10 پايىز مولشەرىندە الىم تولەۋ قاجەت. ەگەر يەسى بەس جىلدىق مەرزىمى وتكەنگە دەيىن ارنايى شوتتان جاريا ەتىلگەن اقشانى السا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر جا­ريا ەتۋ سۋبەكتىسى اقشاسىنان 10 پايىز الىم ۇستاپ قالادى. جال­پى, زاڭ جوباسى بويىنشا مۇلiكتi جاريا ەتۋ مەرزiمi 2014 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگى مەن 2015 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانى ارالىعى دەپ بەلگىلەنىپ وتىر. تالقىلانا كەلىپ, ەكى زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. كەشەگى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە ساقتاندىرۋ ءجا­نە يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ء(بىرىنشى وقىلىم) ما­قۇلدانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سا­بيليانوۆ زاڭ جوباسى قارجى سەكتورىن داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەنگەندىگىن اتاپ كەتتى. سونداي-اق, كۇن تارتىبىندە قارالعان «دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسىنىڭ ماق­ساتى دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورت سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىل­دىرۋ, دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورت­تىڭ تۇرلاۋلى جۇيەسىن قۇرۋ. زاڭ جوباسى سپورتشىلارعا ەلىمىزدىڭ مەم­لەكەتتىك ءانۇرانىن ءبىلۋدى ءمىن­دەتتەيتىن, سپورت تۇرلەرى بويىن­شا سپورتتىق ءىس-شارالاردى سپورتشى­لارمەن قامتاماسىز ەتۋگە, دايار­لاۋعا جانە قاتىسۋعا بايلانىستى قىزمەت كورسەتۋگە, ونىڭ ىشىندە مەم­لەكەتتىك كاسىپورىنداردا مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭ­نا­مانى قولدانباي سپورتتىق ءىس-شارا­لاردى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكى­زۋگە رۇقسات ەتەتىن نورمالارمەن تولىقتىرىلىپتى. سونىمەن بىرگە, تالقىلاۋ بارى­سىن­دا «2010 جىلعى 9 جەلتوق­سان­داعى قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فە­دەراتسياسىنىڭ ۇكىمە­تى اراسىن­داعى قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. حاتتامانىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2012-2013 جىلدارداعى رەسەي فەدەراتسياسىنا مۇنايدى قارسى جەتكىزۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى اياقتاۋ, پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىن رەسەيلىك مۇنايمەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى نارىعىن تۇتىنۋدى جابۋعا قاجەتتى كولەمدەردە رەسەيدە وندىرىلگەن جوعارى وكتاندى بەنزيندەرمەن جانە اۆياكەروسينمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».