جاقسىلىق ماعزىم ۇلى تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر
جاقسىلىق ماعزىم ۇلىنىڭ ەسىمى, «ونەرى بار ەل سۇلۋ, اققۋى بار كول سۇلۋ» دەلىنگەندەي, جاڭاارقا توپىراعىندا قاناتتانعان بۇل ازاماتتىڭ ءومىر جولى جاقسىلىقتار مەن ىزگىلىكتەرگە تولى ەكەنىن, ءوسىپ-ونگەن ورتاسىنا بويىنداعى دارىنى مەن قابىلەتىن بارىنشا توگىپ قانا قويماي, ءوڭىر وركەنيەتىن ورلەتۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى دەۋىمىزگە بولادى. ءان مەن كۇيدىڭ ارقاداعى ءداستۇرىن جاڭاشا جاڭعىرتىپ, جالعاستىرۋشى تۇرعىسىنداعى ەڭبەگى بۇگىندە زامانداستارى اراسىندا ءاردايىم زور ىلتيپاتپەن ايتىلادى. تاعدىر وسىنداي حالىقتىق اسىل قازىنا ءۇشىن ارمان-مۇراتىن تۋ ەتكەن جاقسىلىق ماعزىم ۇلى سىندى تۇرعىلاسىممەن تابىستىرعانىنا ريزالىعىم شەكسىز. ول تۋرالى ونەر مايتالماندارى قايرات بايبوسىنوۆ, قوراباي ەسەنوۆ, بەكبولات تىلەۋحان, سەرىك وسپانوۆ, عالىم مۇحامەدين, ماعجان سادىحانوۆ, ابىلاي شۋلانباەۆ ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرگەن بولاتىن.
جاقسىلىقپەن العاشقى تانىسۋىم وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ باسى بولاتىن. سول شاقتا جەزقازعان وبلىسىندا جاستار اراسىنداعى سان-سالالى قىزمەتتەرمەن بىرگە, ەل ىشىندە ونەر مەن مادەنيەتتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن-ءدى. مىنە, وسىناۋ شارالاردى اتقارۋ كەزىندە ول كوزگە وقشاۋ ءتۇسىپ, جانىنا سۇيىكتى ىسكە بەلسەنە ارالاسا بىزگە ۇلكەن اقىلشى ءارى كومەكشى بولدى. بۇدان كەيىن جاڭاارقا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا تاعايىندالعانىمدا نيەت-مۇددەمىز ودان سايىن جاقىن توعىسىپ, اۋدان مادەني ءومىرىن قويان-قولتىقتاسا تۇرلەندىرىپ, تۇلەتۋگە ۇمتىلدىق. مەنىڭ ءوتىنىشىم بويىنشا جەزتاڭداي انشىلەر يگىلىك وماروۆ پەن كولماعانبەت نۇرماعامبەتوۆتى باستاپ باسقا دا اۋىلداردى ارالاتۋعا قۇلشىنىپ تۇراتىن.
«ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەندەي, بالماعامبەتتىڭ بايجۇمانى, تولەپبەرگەننىڭ نۇرعازىسى, بەيسەكتىڭ شابالى, وماردىڭ يگىلىگى, سايدالى سارى توقا, تىلەۋحاننىڭ مۇحامەتجانى سياقتى ۇلگىلى انشىلەر مەن كۇيشىلەر جاڭا ۇرپاق ونەرىن ورگە جۇزدىرۋگە باس-كوز بولعان جاقسىلىقتىڭ ارقاسىندا اتا-بابا ءۇردىسى اسا جارقىراپ سالا بەرگەنى قالايشا ۇمىتىلسىن. جۇرەگىنىڭ وتى جانعان, تالابى قايرالعان, ەلىمىز ماقتانىشىنا اينالعان جوعارىدا اتالعان ساڭلاقتارداي جان سارايىن اشقان, شابىتتارىنا شابىت قوسقان دۇلدۇلدەر از بولمادى. ولاردىڭ ءبارى دە جاقسىلىق اعالارىنىڭ ۇستازدىق تا, ۇيىتقىلىق تا ءىس-قىزمەتىن ۇمىتقان ەمەس.
مەكتەپتە مۇعالىم, مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءتارىزدى نەگىزگى قىزمەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ – «جاس اۋەن», «سارىارقا», «جاڭاارقا», «ارقا سازى» ءان-بي جانە ۇلت اسپاپتارى انسامبلدەرىن ۇيىمداستىرۋشىسى بولدى. كۇيشى دەمەكشى, ج.ماعزىم ۇلىنىڭ ورىنداۋىنداعى كۇيلەر قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا جازىلىپ الىنعان. سونداي-اق, ءوزى شىعارعان «قۋانىش», «جۇبانىش» كۇيلەرى مەن «اقتاۋ», «جاڭاارقا» اندەرى كوپشىلىككە بەلگىلى.
«سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەگەندەي, زامانداسىمىز جەرگىلىكتى ونەر تاريحىن زەرتتەۋدە دە قابىلەتىن تانىتا ءبىلدى. ءوڭىر رۋحاني قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋشى, ساقتاۋشى, ناسيحاتتاۋشى رەتىندەگى بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن اندەر مەن كۇيلەر, ونەر يەلەرى تۋرالى «جاڭاارقا انشىلەرى» اتتى كىتابى – مادەنيەت سالاسىندا كوپ جىلدار بويعى تىنىمسىز ەڭبەگى مەن جەمىسىنىڭ ناتيجەسى. بۇل كولەمدى دە مازمۇندى ەڭبەكتە تۋعان ايماعىنان شىققان بۇرىنعى جانە كەيىنگى تولقىن ونەرپازدار جۇرتشىلىققا تانىستىرىلىپ, تابىستىرۋ ارقىلى جاڭا بۋىندى ونەردى قاستەرلەپ, ارداقتاي بىلۋگە تاربيەلەيدى. سونىمەن بىرگە, وندا ءار كەزەڭدە ونەرگە ءوز ۇلەسىن قوسقان تالانتتاردىڭ ءبارى قامتىلعاندىقتان ونىڭ تاريحي-تانىمدىق قۇندىلىعى دا ماڭىزدى.
بۇگىن ءومىردىڭ تاعى ءبىر اسقارالى بەلەسىنە كوتەرىلىپ, 70 جاسقا تولىپ وتىرعان جاقسىلىق ماعزىم ۇلىنىڭ قىسقاشا شولعانداعى ەڭبەك جولى وسىنداي. كسرو مادەنيەت قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت قايراتكەرى», كۇيشى-سازگەر تۇرعىلاسىما جاڭاارقالىقتار اتىنان زور دەنساۋلىق, بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە باقىتتى تۇرمىس تىلەيمىن. بۇل كۇندە استانادا تۇرعانىمەن قولى قالت ەتكەندە تۋعان ورتاسى ونەرپازدارىمەن تابىسىپ وتىرادى, كورگەنى مەن تۇيگەنى كوپ جاقسىلىق اعالارىن ولار دا ساعىنا كۇتەدى. ونەر دەگەن اسەم الەمدە تەربەلىپ, وزگەلەردى دە سوندا تەربەتۋشى جانعا بۇدان اسقان قۋانىش جوقتىعىن بىلەمىز.
مۇحامبەتقاسىم شاكەنوۆ.
جاقسىلىق ماعزىم ۇلىنىڭ ەسىمى, «ونەرى بار ەل سۇلۋ, اققۋى بار كول سۇلۋ» دەلىنگەندەي, جاڭاارقا توپىراعىندا قاناتتانعان بۇل ازاماتتىڭ ءومىر جولى جاقسىلىقتار مەن ىزگىلىكتەرگە تولى ەكەنىن, ءوسىپ-ونگەن ورتاسىنا بويىنداعى دارىنى مەن قابىلەتىن بارىنشا توگىپ قانا قويماي, ءوڭىر وركەنيەتىن ورلەتۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى دەۋىمىزگە بولادى. ءان مەن كۇيدىڭ ارقاداعى ءداستۇرىن جاڭاشا جاڭعىرتىپ, جالعاستىرۋشى تۇرعىسىنداعى ەڭبەگى بۇگىندە زامانداستارى اراسىندا ءاردايىم زور ىلتيپاتپەن ايتىلادى. تاعدىر وسىنداي حالىقتىق اسىل قازىنا ءۇشىن ارمان-مۇراتىن تۋ ەتكەن جاقسىلىق ماعزىم ۇلى سىندى تۇرعىلاسىممەن تابىستىرعانىنا ريزالىعىم شەكسىز. ول تۋرالى ونەر مايتالماندارى قايرات بايبوسىنوۆ, قوراباي ەسەنوۆ, بەكبولات تىلەۋحان, سەرىك وسپانوۆ, عالىم مۇحامەدين, ماعجان سادىحانوۆ, ابىلاي شۋلانباەۆ ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرگەن بولاتىن.
جاقسىلىقپەن العاشقى تانىسۋىم وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ باسى بولاتىن. سول شاقتا جەزقازعان وبلىسىندا جاستار اراسىنداعى سان-سالالى قىزمەتتەرمەن بىرگە, ەل ىشىندە ونەر مەن مادەنيەتتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن-ءدى. مىنە, وسىناۋ شارالاردى اتقارۋ كەزىندە ول كوزگە وقشاۋ ءتۇسىپ, جانىنا سۇيىكتى ىسكە بەلسەنە ارالاسا بىزگە ۇلكەن اقىلشى ءارى كومەكشى بولدى. بۇدان كەيىن جاڭاارقا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا تاعايىندالعانىمدا نيەت-مۇددەمىز ودان سايىن جاقىن توعىسىپ, اۋدان مادەني ءومىرىن قويان-قولتىقتاسا تۇرلەندىرىپ, تۇلەتۋگە ۇمتىلدىق. مەنىڭ ءوتىنىشىم بويىنشا جەزتاڭداي انشىلەر يگىلىك وماروۆ پەن كولماعانبەت نۇرماعامبەتوۆتى باستاپ باسقا دا اۋىلداردى ارالاتۋعا قۇلشىنىپ تۇراتىن.
«ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەندەي, بالماعامبەتتىڭ بايجۇمانى, تولەپبەرگەننىڭ نۇرعازىسى, بەيسەكتىڭ شابالى, وماردىڭ يگىلىگى, سايدالى سارى توقا, تىلەۋحاننىڭ مۇحامەتجانى سياقتى ۇلگىلى انشىلەر مەن كۇيشىلەر جاڭا ۇرپاق ونەرىن ورگە جۇزدىرۋگە باس-كوز بولعان جاقسىلىقتىڭ ارقاسىندا اتا-بابا ءۇردىسى اسا جارقىراپ سالا بەرگەنى قالايشا ۇمىتىلسىن. جۇرەگىنىڭ وتى جانعان, تالابى قايرالعان, ەلىمىز ماقتانىشىنا اينالعان جوعارىدا اتالعان ساڭلاقتارداي جان سارايىن اشقان, شابىتتارىنا شابىت قوسقان دۇلدۇلدەر از بولمادى. ولاردىڭ ءبارى دە جاقسىلىق اعالارىنىڭ ۇستازدىق تا, ۇيىتقىلىق تا ءىس-قىزمەتىن ۇمىتقان ەمەس.
مەكتەپتە مۇعالىم, مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءتارىزدى نەگىزگى قىزمەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ – «جاس اۋەن», «سارىارقا», «جاڭاارقا», «ارقا سازى» ءان-بي جانە ۇلت اسپاپتارى انسامبلدەرىن ۇيىمداستىرۋشىسى بولدى. كۇيشى دەمەكشى, ج.ماعزىم ۇلىنىڭ ورىنداۋىنداعى كۇيلەر قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا جازىلىپ الىنعان. سونداي-اق, ءوزى شىعارعان «قۋانىش», «جۇبانىش» كۇيلەرى مەن «اقتاۋ», «جاڭاارقا» اندەرى كوپشىلىككە بەلگىلى.
«سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەگەندەي, زامانداسىمىز جەرگىلىكتى ونەر تاريحىن زەرتتەۋدە دە قابىلەتىن تانىتا ءبىلدى. ءوڭىر رۋحاني قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋشى, ساقتاۋشى, ناسيحاتتاۋشى رەتىندەگى بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن اندەر مەن كۇيلەر, ونەر يەلەرى تۋرالى «جاڭاارقا انشىلەرى» اتتى كىتابى – مادەنيەت سالاسىندا كوپ جىلدار بويعى تىنىمسىز ەڭبەگى مەن جەمىسىنىڭ ناتيجەسى. بۇل كولەمدى دە مازمۇندى ەڭبەكتە تۋعان ايماعىنان شىققان بۇرىنعى جانە كەيىنگى تولقىن ونەرپازدار جۇرتشىلىققا تانىستىرىلىپ, تابىستىرۋ ارقىلى جاڭا بۋىندى ونەردى قاستەرلەپ, ارداقتاي بىلۋگە تاربيەلەيدى. سونىمەن بىرگە, وندا ءار كەزەڭدە ونەرگە ءوز ۇلەسىن قوسقان تالانتتاردىڭ ءبارى قامتىلعاندىقتان ونىڭ تاريحي-تانىمدىق قۇندىلىعى دا ماڭىزدى.
بۇگىن ءومىردىڭ تاعى ءبىر اسقارالى بەلەسىنە كوتەرىلىپ, 70 جاسقا تولىپ وتىرعان جاقسىلىق ماعزىم ۇلىنىڭ قىسقاشا شولعانداعى ەڭبەك جولى وسىنداي. كسرو مادەنيەت قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مادەنيەت قايراتكەرى», كۇيشى-سازگەر تۇرعىلاسىما جاڭاارقالىقتار اتىنان زور دەنساۋلىق, بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە باقىتتى تۇرمىس تىلەيمىن. بۇل كۇندە استانادا تۇرعانىمەن قولى قالت ەتكەندە تۋعان ورتاسى ونەرپازدارىمەن تابىسىپ وتىرادى, كورگەنى مەن تۇيگەنى كوپ جاقسىلىق اعالارىن ولار دا ساعىنا كۇتەدى. ونەر دەگەن اسەم الەمدە تەربەلىپ, وزگەلەردى دە سوندا تەربەتۋشى جانعا بۇدان اسقان قۋانىش جوقتىعىن بىلەمىز.
مۇحامبەتقاسىم شاكەنوۆ.
