باسىمىزدى بىرىكتىرەتىن ناقتى قادام

وقيعاعا ورايلاس وي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلورداسىندا تۇركى اكادەمياسى اشىلعانى – جالعىز قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركى الەمىنىڭ ورتاق قۋانىشى. ول تۇركى بۇتاعىنان ءوربيتىن باۋىرلاس حالىقتارعا مەرەيىن ۇستەمدەتەتىن, ابىرويىن اسقاقتاتاتىن ايتۋلى تاريحي ۋاقيعا. ءXXى عاسىردىڭ باسىندا باياندى بولاشاققا بەت تۇزەگەن تاۋەلسىز قازاق ەلى باتىل قادامدار جاساپ, مەملەكەتتىگىن نىعايتۋ ىسىندە جەر جاhانعا ۇلگىلى جول كورسەتە الدى. ەلدىگىمىز نىعايىپ, ەگەمەندىگىمىز بەكىدى. جاقىنداعى كورشى مەن الىستاعى اعايىننىڭ ءبارى قازاق­ستاندىق دامۋ جولىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىنە تامسانا ءسۇيسىندى. ەۋرازيا كىندىگىندە جاڭا مەملە­كەتتى قۇرۋ سەكىلدى قارا نار توزە المايتىن اۋىر جۇكتىڭ سالماعى ءبىز­دىڭ بۋىنعا تۇسكەنى – ءبىر جاعىنان, ۇرپاق الدىندا زور ماقتانىش پەن مەرەي, ەكىنشىدەن, تاريح الدىندا ۇلكەن مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىك ەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ باستاعان قازاق قوعامى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە دوسىن ءسۇيىندىردى, دۇشپانىن كۇيىندىردى. جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن دەگەن بابامىز وسىندايدا. ەلباسى ءوزىنىڭ كورەگەن ساياساتى ارقىلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى مىعىمداۋ ءۇشىن كورشىمەن تاتۋ بولۋعا, تامىرلاس تۋىسقان حالىق­تار­مەن بىرلىكتە امال-ارەكەت ىستەۋگە, ادامزاتتىڭ بارىنە باۋىرمالدىق كوڭىلمەن قاراۋعا شاقىردى. بۇگىنگى تىرلىگىمىز سابىرلى ساياساتتىڭ جەمىسىندەي, كەمەڭگەرلىكتىڭ وزىندەي بولىپ وتىر. تاريحى ءبىر, تامىرى ورتاق تۇركى تەكتەس ۇلتتار مەن ۇلىستار ءXXى عا­سىر­دىڭ باسىندا جاڭا ساپالىق دەڭگەيدە ينتەگراتسيالانۋدىڭ, ءما­دە­ني, رۋحاني جاعىنان جاقىن­دا­سۋ­دىڭ, تۇركىلىك وركەنيەتتى بىرلەسە تانىتۋ ءىسىنىڭ مۇمكىندىگىنە يە بول­دى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن ورتالىق ازيا كەڭىستىگىندە تۇركى تەكتەس مەملەكەتتەردىڭ پايدا بولۋى تۇركىلىك رۋحتى جاڭعىرتقانى, تۇركىلىك مادەنيەتتى الەمگە تانىس­تىرۋعا جاڭادان جول اشقاندىعى ايعاق. وسى ورايدا قازاقستان مەم­لەكەتى تۇركى حالىقتارىنىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان بارلىق يگى ءىس-شارالاردىڭ بەل ور­تاسىندا بولدى, كوبىنىڭ  ۇيىتقىسى اتاندى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستا­ما­سىمەن استانا قالاسىندا شاڭى­راعىن كوتەرىپ وتىرعان تۇركى  اكادەمياسى, ءسوز جوق, وسى جاقسى ىستەردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءبىر عالاماتى ءارى ۇلكەن جەتىستىك پەن ابىروي اكەلەتىن كەرەمەتى. مۇنداي عىلىمي, مادەني, شىعارماشىلىق ورتالىق ءتۇپتىڭ تۇبىندە ءبىر اشى­لا­تىنى ءسوزسىز ەدى. ال ونىڭ بايىرعى ساقتار مەن عۇنداردىڭ, تۇركى قاعا­ناتى مەن التىن وردا يمپەريا­لارىنىڭ قارا شاڭىراعىندا قال­عان, ولاردىڭ اتا قونىسىنا يە بو­لىپ وتىرعان قازاق جەرىندە اشىل­عاندىعى تەگىن ەمەس سەكىلدى. كۇللى تۇركى الەمىنىڭ تىلدىك, ادەبي, رۋحا­ني, مادەني قۇندىلىقتارىن زەرت­تەي­تىن قابىرعالى ورتالىقتىڭ جۇ­مىس ىستەۋى قازاققا عانا ەمەس, تۇركى الەمىنە تۇگەل ابىروي اپەرەتىن يگى شارا دەپ بىلەمىز. كەشەگى كەڭەستىك زاماندا تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحىن زەرتتەيتىن ىرگەلى ورتالىق ماسكەۋ قالاسىندا جۇ­مىس ىستەگەنى ءمالىم. ول ورتا­لىق­تىڭ بەدەلدى عىلىمي جۋرنالى جۇيەلى شىعىپ تۇرىپ, تۇركولوگيا ماسەلەسىندە تاماشا جاڭالىقتارعا قول جەتكىزگەنىن مويىندايمىز. كەيىنگى ۋاقىتتا تۇركى حالىق­تارى­نىڭ تاريحىن زەرتتەۋ ىسىندە قىتاي, جاپونيا, امەريكا قۇراما شتات­تارى, باتىس ەۋروپا مەملەكەتتەرى اسا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ءبىزدىڭ كوپتەگەن مادەني, ادەبي, دەرەكتى قۇندىلىقتارىمىز, ەسكى داۋىردەن قالعان كىتاپتارىمىز, جادىگەرلەرىمىز بۇگىنگى تاڭدا ەۋروپا مەن امەريكانىڭ كىتاپحانا­لا­رىندا, مۇراجايلارىندا ساقتالىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, ولارعا تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك مول ەكەندىگىن مويىن­داي­مىز. الايدا ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى جاتجۇرتتىقتار وزدەرىنىڭ يدەولو­گيا­لىق كوزقاراستارى اياسىندا باعا­لاسا, ول زەرتتەۋلەر بىرجاقتى بولىپ شىعاتىنى, تۇركى حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرمەي­تىنى تۇسىنىكتى. تۇركى تامىرلاس حالىقتار باي تاريحىن وزدەرىنىڭ عالىمدارىن جۇمىلدىرۋ ارقىلى زەردەلەۋ كەرەك ەكەنى ايداي انىق اقيقات. ول ىستە كەشىگۋگە تاعى بول­مايدى. جوعارىدا كورسەتكەنىمىزدەي, ءبىزدىڭ باسىمىزدى بىرىكتىرە قوياتىن نيەتتەستەرىمىزدەن گورى, بەرەكەمىزدىڭ ارتقانىنا ىشتارلىق تانىتاتىن جات پيعىلدىلار كوپ. بىراق ءبىز وعان مويىماۋىمىز كەرەك. قايتا كەز كەلگەن زاماناۋي قايشىلىقتارعا توتەپ بەرە الاتىن ىنتىماق-ءبىر­لى­گىمىزدى, تاتۋ تىرلىگىمىزدى كورسەتۋگە ءتيىستىمىز. تۇركى حالىقتارىنا ءبولىپ جارا­تىن ەشتەڭە جوق. ولار كەزىندە ءبىر كەڭىستىكتە, ءبىر مەملەكەتتىڭ قۇ­رامىن­دا, ءبىر سالت-ءداستۇر, مادەنيەت ۇستانىپ, ءبىر تىلدە سويلەگەن حالىق ەدى. تاعدىر تولقىنى تۇركى حالىق­تارىن ءبىر-بىرىنەن الشاقتاتىپ, ءار كەزەڭدە كەيبىرىن ارازداستىرىپ, كەيبىرىن جاقىنداستىرىپ قويدى. ءامىر تەمىر مەن بايازيت سۇلتان, توق­تامىس حاندار سوعىسپاعاندا بۇگىنگى كۇنى تۇركى حالىقتارىنىڭ مەرەيى قانداي بولار ەدى؟ ارينە, ءبىز تاريحتى ودان تاعىلىم الۋ ءۇشىن عانا وقيمىز. XX عاسىردا تاۋەل­سىز­دىك تۋىن العاش كوتەرگەن انادو­لى­داعى تۇرىك باۋىرلارىمىز ورتالىق ازيادا تۇركى حالىقتارى ەگەمەندىگىن جاريالاعان كەزدە ءبىرىنشى بولىپ قۋاندى. وسماندىق تۇرىكتەر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە تۇركى اعايىن­دارىنا قولۇشىن بەرىپ, ولاردىڭ جەتىستىكتەرىنە رياسىز قۋاندى, تابىستارىن وزدەرىنىڭ تابىستارى دەپ سانادى. ءاماندا سولاي بولماق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءتۇر­كيامەن, كۇللى تۇركى جۇرتشىلى­عى­مەن ىنتىماقتا تۇركى الەمىن زەرت­تەيتىن ورتالىقتى اشىپ وتىر­عانى – تۇركىلەردىڭ باسىن بىرىك­تىرە­تىن ناقتى قادام, ماڭىزى جوعا­رى ۇلى ءىس. ەندەشە, كەلەشەكتە دە وسىنداي يگى شارالار توڭىرەگىندە باسىمىز بىرىگە بەرسىن. ش.ىبىراەۆ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.