وتاندىق فارماتسەۆتيكاداعى سەرپىن

«Astana» دەنساۋلىق ساقتاۋ-2022» ءحىح حا­لىقارالىق كورمەسىنىڭ اشىلۋىمەن باستال­عان فورۋمدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ا.عينيات: «بۇگىندە قازاقستاندا باستى نىسانالى ينديكاتور – ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ دەڭگەيىن كوزدەيتىن «دەنى ساۋ ۇلت» دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل كورمە سالانىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى ءۇشىن بولاشاقتا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ الدىندا تۇرعان اعىمداعى سىن-تەگەۋرىندەردى, سالانى الداعى ۋاقىتتا قانداي جاھاندىق وزگەرىستەر كۇتىپ تۇرعانىن تالقىلاۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر اشاتىنى ءسوزسىز», دەدى.

مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا جاھان­دىق فارمكورپوراتسيالارمەن ىنتىماق­تاس­تىقتى جانداندىرۋ جانە تەحنولوگيالار مەن جاڭا ازىرلەمەلەر ترانسفەرتىن قامتاما­سىز ەتۋدى, سونداي-اق 2025 جىلى وتاندىق وندىرىستەگى دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار ۇلەسىن 17%-دان 50%-عا دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. قازاقستان­دا فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى دامىتۋعا مەملەكەتتىك جانە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا, وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءونىم­نىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ۇلعايتۋعا, عىلىمي جانە كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن ساپالى جانە زاماناۋي مەديتسينالىق تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ جانە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ سالاسىندا سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ – «Global pharm» II حالىقارالىق فارماتسەۆتيكالىق فورۋمى­نىڭ نەگىزگى ماقساتىنا اينالدى.

مينيستر بۇگىنگى تاڭدا فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىنىڭ ديناميكاسىنا اسەر ەتەتىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان وزگەرىستەردىڭ ماڭى­زىن جانە الەمدىك فارماتسەۆتيكا سالاسى­نىڭ نەگىزگى ترەندتەرىنە تەزىرەك بەيىمدەلۋ قاجەتتىگىن ءسوز ەتتى. ايتا كەتۋ كەرەك, فورۋم­نىڭ اۋديتورياسىن فارماتسەۆتيكا ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقارالىق ساراپشى-پراكتيكتەر, الەمدىك اتاۋى بار عالىمدار مەن پراكتيك دارىگەرلەر, مەديتسينالىق ونىمدەردىڭ ءىرى وندىرۋشىلەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارى, كوپتەگەن ەلدىڭ قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپكەرلەرى ۇسىنادى. بۇل مىندەتتەردى ءمىن­سىز شەشۋ ءۇشىن ەل ۇكىمەتى فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىن­گى كەشەندى جوسپارىن بەكىتتى جانە نەگىزگى باعىت­تاردىڭ ءبىرى وتاندىق فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىن دامىتۋ بولىپ سانالاتىن 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان «دەنى ساۋ ۇلت» ۇلتتىق جوباسىن قابىلدادى.

سونداي-اق فورۋمنىڭ دارىلىك زاتتار اينالىمى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە جانە فارما­تسەۆتيكالىق نارىقتىڭ تۇراقتىلىعىن, دارىلىك زاتتارعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىنە ارنالعان ستراتەگيالىق سەسسياسىندا مينيستر اجار عينيات 2022 جىلدىڭ 1 جار­تىجىلدىعىندا ەلدىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسى 4,9%-عا وسكەنىن, بۇل اقشالاي بالامادا 84 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىنىن حابارلادى. دسم دەرەكتەرى بويىنشا, 2021 جىلى فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبى وڭ ديناميكانى كورسەتىپ, بۇل رەتتە فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 123,9%-دى قۇرا­عان. ال جەرگىلىكتى فارماتسەۆتيكالىق نارىق­تا­عى وتاندىق وندىرىستەگى دارىلىك زاتتار مەن مە­ديتسينالىق بۇيىمداردىڭ ۇلەسى (قۇندىق ماندە) 24%-دى قۇرادى, يمپورتتىق ءونىمنىڭ ۇلەسىنە 76%-ى تيەسىلى.

«ۇزاقمەرزىمدى شارتتار جاساسۋ رەتىندە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدى شارالارى ون جىلعا بىرىڭعاي ديستريبۋتسيا جۇيەسى ارقىلى ساتىپ الۋ ۇلەسىن 2010 جىلعى 15%-دان 2021 جىلى 41%-عا دەيىن اقشالاي تۇردە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا جاسالعان ۇزاقمەرزىمدى شارتتاردىڭ شەڭبەرىندە ىسكە اسىرۋدىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرىندە 30-دان استام ينۆەستيتسيالىق جوبا بار. ونىڭ ىشىندە ءدارى-دارمەكتەر بويىنشا 127 ملرد تەڭگەگە بىرقاتار جوبالار, مەديتسينالىق بۇيىمدار بويىنشا 34 ملرد تەڭگەگە جوبالار بار», دەپ اتاپ ءوتتى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا وتاندىق وندىرىستەگى دارىلىك زاتتار ەكسپور­تىنىڭ ۇلەسى 100-گە جۋىق ءدارى-دارمەك پوزيتسياسىن قۇرايدى جانە 2025 جىلعا قاراي تاياۋ شەتەلدەرگە, ەاەو-عا جانە الىس شەتەلدەرگە ءدارى-دارمەك ەكسپورتىنىڭ ۇلەسىن 500 پوزيتسياعا دەيىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى. بۇدان ءارى ا.عينيات ناتيجەلەر قازىردىڭ وزىندە كورىنىپ تۇرعان فارماتسەۆتيكالىق سالاعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ نەگىزگى پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارى تۋرالى, اتاپ ايتقاندا, استانا, اقتوبە, شىم­كەنت قالالارىندا مەديتسينالىق-فارما­تسەۆ­تيكالىق كلاستەرلەر قۇرۋ تۋرالى بۇيرىق­تىڭ كۇشىنە ەنگەنىن حابارلادى. بۇل وڭىر­لەردىڭ تارتىمدىلىعى ولاردىڭ اۋماعىن­دا ءىرى وندىرىستىك الاڭداردىڭ, جەتەكشى مەديتسي­نالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانە رەسپۋب­ليكا­لىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى كلينيكالىق ورتالىقتاردىڭ بولۋىنا بايلانىستى.

فورۋمنىڭ ستراتسەسسيا الاڭىندا ءىرى الەم­دىك فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى, ونىڭ ىشىندە تويلان سەنەل (Roche Pharma Kazakhstan), سەلچۋك تانريۆەردي (Nobel Ilaç), رانا ازفار زافار (Novo Nordisk), لەون ۆانگ (AstraZeneca) جانە باسقالار ءسوز سويلەدى. ياعني سەسسياعا قا­تى­سۋ­شىلار جاھاندىق فارماتسەۆتيكالىق نارىق­تىڭ ۇردىستەرىن, جاڭا ەكونوميكالىق شىن­دىق­تاردىڭ فارماتسەۆتيكالىق ونەركاسىپ لاند­شافتىنا اسەرى ماسەلەلەرىن, دەنساۋ­لىق ساق­تاۋدىڭ دامۋىن بولجاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن تالقىلادى.

سەسسيا قورىتىندىسىندا قاتىسۋشى­لار­دىڭ نازارىنا فارماتسەۆتيكا ونەر­كاسى­بىن كلاستەرلەۋدىڭ حالىقارالىق تاجىري­بە­سى­نە شولۋ جانە BigPharma-نى الەم­دىك نا­رىقتاردا وقشاۋلاۋ ماسەلەلەرى ۇسىنىلدى.

فورۋمنىڭ بيزنەس-سەسسياسى وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا, كەدەرگىلەر مەن سىن-تەگەۋرىندەرگە ارنالعان, وندا قاتىسۋشىلار جاڭا گەوساياسي جاعدايداعى قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن, ەاەو ەرەجەلەرىنە سايكەس دز جانە مب باعاسىن بەلگىلەۋ مەن تىركەۋدى, GPD/GMP ۇلتتىق ينسپەكتوراتىن دامىتۋدى تال­قىلادى.

سونداي-اق تاقىرىپتىق سەسسيالاردا سوزىلمالى ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردى باسقارۋ, پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىق ءۇشىن ورتاق جاۋاپ­كەرشىلىگى, دەربەستەندىرىلگەن مەديتسينانى دامىتۋ, قازاقستاننىڭ كلينيكالىق زەرت­تەۋلەردەگى الەۋەتىن دامىتۋ, بالالار دەنساۋ­لىعىن ساقتاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, اتاپ ايت­قاندا, يممۋنداۋ جانە ورفاندىق اۋرۋلار سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلاندى. قورى­تىندى تاقىرىپتىق سەسسيا «Digital Healthcare»تاقىرىبىنا ارنالدى. بۇدان باس­قا فورۋم اياسىندا G2B, ۆ2ۆ فورماتىندا بىر­قاتار ەكىجاقتى بيزنەس-كەزدەسۋلەر ءوتتى.