ۇشەمگە كىم جاناشىر بولادى؟

ومىرگە ءبىر مەزەتتە ۇشەمنىڭ كەلۋى – جاراتقاننىڭ سىيى. ءبىر قوزى ارتىق تۋسا, ءبىر ءتۇپ جۋساننىڭ ارتىق وسەتىنىن جاقسىلىققا بالايتىن حالقىمىز شاڭىراققا ىڭگا­لاپ ءبىر ءسابي كەلسە دە ەرەكشە قۋانادى. ال ۇشەمنىڭ ءجونى تىپتەن بولەك. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا اتىراۋدا ءبىر اپتادا وسىنداي ەكى وقيعانىڭ بولعانىن قۋانا حابارلاعان ەدىك. سول ۇشەمنىڭ ءبىرىن اينۇر جۇماشەۆا جارىق دۇنيەگە اكەلدى. بۇعان دەيىن وتاعاسى مەدەت تايتاقباەۆ ەكەۋى ءۇش ۇل بالا­نىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىر ەكەن. ءسويتىپ, ءبىر كۇننىڭ ىشىندە بۇل وتباسى كوپبالالى بولىپ شىعا كەل­دى. قازىر وسى وتباسىنداعى بالا­نىڭ ۇلكەنى ەكىنشى سىنىپتى بىتىرە­دى, ودان كەيىنگىسى ءبىرىنشى سىنىپ­تى اياقتاعالى وتىر. ال ءۇشىنشى بالا ەكى جارىم جاستان ەندى اسىپ بارا­دى. قازاقتىڭ ءبىر وتباسىن كوپ­بالالى ۇيگە اينالدىرعان ۇشەمگە امان, ەسەن, ءجۇرسىن دەگەن ەسىمدەر بەرىلىپتى. ولاردىڭ اكەسى مەدەت ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە جۇمىس جاسايدى. ال اناسى بوسانعانعا دەيىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ينسپەكتورى بولىپتى. ەكەۋىنىڭ دە اتىراۋ قالاسىندا باسىبايلى باسپاناسى جوق. تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىندە تۇر. ناقتىلاي ايتساق, اينۇر جۇماشەۆا بۇل ءتىزىم­گە 2011 جىلدىڭ 2 تامىزىن­دا تىركەلىپتى. بىراق پاتەر الۋ كەزە­گى ءازىر كەلەر ەمەس. بۇل كۇندەرى مەدەت پەن اينۇر التى بالاسىمەن قۋىقتاي عانا بولمەسى بار ۋاقىتشا جەركەپەدە تۇرادى. ونىڭ ءبىر بولمەسىندە سەگىز جان قازداي ءتىزىلىپ جاتادى, ەندى ءبىر بولمەسىندە تاماق ىشەدى. اتىراۋ قالاسىنىڭ شەتىندەگى «جۇلدىز» شاعىن اۋدانىنداعى جەركەپە مەدەتتىڭ اناسى بولعان ورازقىزىنىڭ اتىنا بەرىلگەن تەلىمگە سالىنعان. جاقىندا وسى ۇشەمنىڭ يساتاي اۋدانىنىڭ يساتاي اۋىلىندا تۇراتىن اتاسى ءالىپ تايتاقباەۆ «ەگەمەننىڭ» ءتىلشى قوسىنىنا تەلەفون شالدى. داۋىسىنان سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭداۋشىلىعى اڭعارىلىپ تۇردى. – كەلىنىم ۇشەمدى ومىرگە اكەل­گەندە, توبەمىز كوككە جەتكەندەي قۋان­دىق, – دەيدى ءالىپ تايتاقباەۆ. – ءبىر قينايتىنى – بالا-كەلىنىم باسپاناعا مۇقتاج. التى بالامەن جەركەپەدە تۇرۋ وتە قيىن. ءاسى­رەسە, ءالى بۇعاناسى بەكىمەگەن ۇشەم­نىڭ ءبىرى – ءجۇرسىننىڭ سىرقاتى الاڭ­دا­تىپ وتىر. قازىر ايەلىم بول­عان سول سابيمەن بىرگە وبلىستىق جۇقپا­لى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىندا جاتىر. ۇشەمنىڭ اكەسى مەدەت ءتىلشى قوسىنىنا ارنايى كەلدى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, دارىگەرلەر تاراپىنان سابيلەرگە نەمقۇرايدى كوزقاراس بايقالاتىن سەكىلدى. ناقتىسىندا ۇشەمنىڭ ءبىرى – ءجۇرسىن جارىق دۇنيە ەسىگىن اشىسىمەن ۆاكۋمعا سالىنباپتى. ال قازىرگى سىرقاتىن دارىگەرلەر ءالى انىقتاي الماي وتىر. – دارىگەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىنا سالعىرت قارايتىنىنا بىرنەشە مىسال كەلتىرە الامىن. ايەلىمدى وبلىستىق پەرزەنتحانادا بوسان­عاننان بىرنەشە كۇن بويى بالالا­رىنان وقشاۋلاپ تاستادى. وعان ايەلىمنەن وكپە اۋرۋىنىڭ بەلگىسى تابىلعانى سەبەپ بولىپتى. پەرزەنتحانا دارىگەرلەرىنىڭ بۇل دياگنوزى توبەمىزدەن جاي تۇسىرگەندەي بولدى. بۇعان سەنگىمىز كەلمەدى. سودان سوڭ ءوزىم ايەلىمدى وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرگە اپارىپ, رەنتگەنگە تۇسىردىك. ونىڭ قورىتىندىسىندا زايىبىمنىڭ وكپەسى تازا بولىپ شىقتى. سوندا پەرزەنتحانا دارىگەرلەرى نەگە سۇيە­نىپ, ساۋ ادامدى وكپە اۋرۋى­نا شالدىقتىرىپ قويدى؟ – دەيدى ۇلدارىنىڭ ساۋلىعى ءۇشىن شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ جۇرگەن مەدەت تايتاقباەۆ. – كەيىن وبلىستىق پەرزەنتحانا دارىگەرلەرى وزدەرىندەگى رەنتگەن اپپاراتىنىڭ اقاۋى بارلىعىن اۋىزشا ايتىپ ءتۇسىندىردى. ايەلىم مەن ءۇش بالامنىڭ ءبىر-بىرىنەن 10 كۇن بويى وقشاۋلانعان كەزىندە اناسىنىڭ ومىراۋ ءسۇتى قايتىپ كەتتى. سونىڭ سالدارىنان بالالارىم شەشەسىنىڭ ءسۇتىن ەمگەن جوق. ال ۇشەمنىڭ ءبىرى ءجۇرسىن 1 كيلو 900 گراممەن شالا تۋىلسا دا ۆاكۋمعا جاتقىزىلماعانىن كەيىن ءبىلىپ وتىرمىز. قازىر اتىراۋ قالا­سىنداعى №3 ەمحانادا تىركەۋ­دە­مىز. ەمحانا دارىگەرلەرى ايى­نا ءبىر-ەكى رەت كەلىپ قارايدى. بالا­لا­رىم­نىڭ مەديتسينالىق كارتاسىنا ۋاقىتىمەن ومىراۋ ءسۇتىن كۇنىنە 5-6 رەت ەمەتىنىن جانە ەشقانداي شاعىم جوق ەكەنىن كورسەتىپ, جالعان جازعان. ءساۋىر ايىنىڭ 8-ىنەن مامىردىڭ 11-ىنە دەيىن №3 ەمحانا دارىگەرلەرى بالالارىمنىڭ دەنساۋلىعىن كەلىپ قاراعان ەمەس. ەشقانداي تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتپەيدى... ەندى مەدەت سىرقاتىنىڭ دياگ­نوزى قويىلماعان ءجۇرسىندى رەسەيدىڭ استراحان قالاسىنداعى دارىگەرلەرگە اپارۋدى كوزدەپ وتىر. «باسقا امالىم قالعان جوق», دەگەن مەدەت پەن اينۇردى باسپانا جايى دا قينايدى. سول سەبەپتەن, كومەك سۇراپ, بىرنەشە باسشىعا, دالىرەك ايتقاندا, اتىراۋ قالاسى مەن اتى­راۋ وبلىسىنىڭ اكىمدەرىنە حات جا­زىپتى. الايدا, بارىنەن دە «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرا­لى» زاڭىنىڭ 74-بابىنا سايكەس مەم­لەكەت تارا­پى­نان تۇرعىن ءۇي الۋ تىزىمىنە ەنگى­ز­ىل­گەن ازامات­تار­دىڭ قۇقىقتارى تەڭ دەپ تانىلا­دى. ەگەر دە وسى زاڭدا وزگەشە كوزدەلمەسە, وسى ءتىزىم­گە ەن­گى­­زىلگەن باسقالار الدىندا ەشكىم­­نىڭ باسىمدىق قۇقى­عى بولمايدى. ءوتى­نىشىڭىز قولدانىس­تاعى زاڭدى­لىق­تارعا سايكەس قاناعات­تاندى­رىلادى», دەگەن مازمۇنداعى ءبىر­نە­­شە سىر­عىتپا جاۋاپتى اكىمدەر ەمەس, لاۋا­زىمى تومەن شەنەۋنىك­تەر جىبەرىپتى. دۇرىس دەلىك. ەشكىم زاڭدى بەلدەن باسسىن دەمەيمىز. الايدا, ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان ايتساق, التى بالالى بۇل وتباسىنىڭ جاناشىرلىق قولداۋعا دا, باسىبايلى باسپاناعا دا ءزارۋ ەكەنى داۋسىز. ونىڭ ۇستىنە ومىرگە ۇشەم كۇن سايىن كەلە بەرمەيدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, جاستارى وتىزدان ەندى اسقان مەدەت پەن اينۇردىڭ ەكەۋى دە بيۋدجەت سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. دەمەك, ولاردىڭ باسپانا ساتىپ الاتىنداي باسى ارتىق قاراجاتى جوق. ۇشىنشىدەن, ۋاقىتشا جەركەپەنىڭ تار بولمەسى ءۇش نارەستەنى جۋىندىرىپ, كۇتىپ-باعۋعا لايىقتى ەمەس. توقەتەرىن ايتقاندا, امان مەن ەسەن جانە جۇرسىندەي سابيلەردىڭ ءوسۋى ءۇشىن ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسار­­تىپ جاتىرمىز دەپ اۋىز جاپپايتىن اكىم­دەر تاراپىنان ناقتى ارەكەت قاجەت. استا-توك توي جاساۋ مەن قىم­­­بات ماشينە مىنۋدەن الدىنا­ جان سالمايتىن كاسىپكەرلەر دە وسىن­­­دايدا قولۇشىن سوزسا, ارتىق بول­­­ماس ەدى. بىراق, اتىراۋدا مۇنى ءتۇسى­­­نەتىن ۇلتجاندى ازاماتتار قاي­دا؟!.­ جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ.