– ءا. قاستەەۆ مۋزەيى قورىنداعى ەڭ كونە جادىگەرلەر قانداي, ولاردىڭ ەڭ ماڭىزدى دەگەندەرىنە توقتالىپ, تاريحىن بايانداپ وتسەڭىز؟
– مۋزەي تانىم مەن تاعىلىم ورداسى. ادامزات وركەنيەتىن ورگە باستىرعان قۋاتتى كۇش ونەر دەسەك, سول ونەردىڭ قازانىندا قايناپ عالامات تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلگەن تۇلعالار ماڭگىلىك تاريحقا اينالدى. مۋزەيىمىزدىڭ قورىندا كونەلىگىمەن دە, ءمان-مازمۇنى جاعىنان دا ونەر تاريحىنان ويىپ ورىن الاتىن ايشىقتى دۇنيەلەر بار. باتىس ەۋروپا - فرانتسيا, گەرمانيا, نيدەرلاندى, گوللانديا, فلاندريا, يتاليا, يسپانيا ەلدەرىنىڭ ونەر تاريحىمەن بايلانىستى جادىگەرلەر دە از ەمەس. ايتالىق, وسى كوللەكتسيادا (كەسكىندەمە) XV عاسىرعا جاتاتىن ەڭ كونە بىرنەشە تۋىندى بار:
گەرمانيالىق بەلگىسىز سۋرەتشىنىڭ «ماگيگە تابىنۋ. فراگمەنت» دەپ اتالعان جۇمىسى مايلى بوياۋعا جاعىلعان مانەرلى ونەر تۋىندىسى. 1939 جىلى لەنينگرادتان ساتىپ الىنعان كارتينانىڭ ولشەمى – 25, 5ح15. وسىنداي تاعى ءبىر كارتينا شامامەن 1554-1630 جىلداردى قامتىعان «بالا. 1595» (گەرمانيا. لورەنتسو شتراۋح) دەپ اتالعان تۋىندى.
سۋرەتتە كىشكەنتاي يسا ءماسىح, وعان 36 اپتا بولعاندا بەينەلەنگەن. مۇنداي جازبا سۋرەتتىڭ جوعارعى وڭ جاعىندا ورنالاسقان. مۋزەي كوللەكتسياسىندا XVII عاسىر جانە وسى ۋاقىتتا پايدا بولعان بارلىق ستيلدەر دارا مانگە يە.
شىعىس ەلدەرى - قىتاي, ءۇندىستان, جاپونيا ەلدەرىنە ارنالعان كوللەكتسيا مۋزەيدە ساقتالعان ەڭ ءبىر كونە مۇرالارعا جاتادى. ماسەلەن قىتاي جيناعىندا مين داۋىرىندە (1368-1644) جاسالعان بىرنەشە تۋىندىلار بار. بۇل نەگىزىنەن قولا سالتتىق ونىمدەر.
ورىس جانە ەجەلگى ورىس ونەرى قورىندا پارسۋنا مانەرىندە جاسالعان فەدور الەكسەەۆيچتىڭ پورترەتى ەرەكشە مانگە يە. بۇل تۋىندى XVII عاسىردىڭ اياعىندا سالىنعان. سول ۋاقىتتارعا تۇسپا-تۇس كەلەتىن «مينەيا» يكوناسى دا ايرىقشا جادىگەر دەپ اتاۋىمىزعا بولادى.
قازاقستان ونەرى قورىنداعى ساندىك - قولدانبالى ونەر - كوللەكتسياسىندا 18-19 عاسىرلارداعى تۋىندىلار بار. قازاقستاننىڭ بەينەلەۋ ونەرى - كوللەكتسياسىندا 1872 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەي باستاعان نيكولاي گاۆريلوۆيچ حلۋدوۆتىڭ تۋىندىلارى ساقتالعان.
– مۋزەيدە ونەر وشاعىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن داڭقتى سۋرەتشى ءا. قاستەەۆتىڭ قانداي تۋىندىلارىنىڭ تۇپنۇسقاسى ساقتالعان؟
– حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆتىڭ 361 – گرافيكا, 46-كەسكىندەمە مانەرىندە سالىنعان تۋىندىلارىنىڭ تۇپنۇسقالارى ساقتالعان. سۋرەتشىنىڭ تۋىندىسىنا وزىندىك ەرەكشەلىك, حالىقتىق سيپات, سان قىرلى ۇشقىر يدەيا ءتان. دارا دارىن يەسى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بارلىق جانرلارىندا قالام تەربەدى. پورترەتتەر سالدى, كۇندەلىكتى جانرعا بەت بۇردى, پانورامالىق, پانتەيستىك پەيزاجدار, سەنىمدى تاريحي شىعارمالاردى ومىرگە اكەلدى. كوركەم تەحنيكا مەن گرافيكادا ورىنداعان جۇمىستارى قازاق مادەنيەتىنىڭ جاۋھارىنا اينالدى.
– شەتەل ونەرى قورىنداعى نەگىزگى ەكسپوناتتار تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– ورىس ونەرى كوللەكتسياسىنداعى ەڭ العاشقى تۋىندىلاردى تانىمال سۋرەتشىلەر پورترەت جانرىندا سالعان - روكوتوۆ ف. «ايەل پورترەتى», بوروۆيكوۆسكي ۆ. «پ.ن. دۋبوۆيتسكيدىڭ پورترەتى» سىندى تۋىندىلار 18 عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا سالىنعان. اتالعان قوردا ساقتالعان ءار شىعارمانىڭ وزىنە ءتان تاريحى بار. ءبىزدىڭ مۋزەيگە تەك جەرگىلىكتى تۇرعىندار عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن تۋريستەر دە ءجيى باس سۇعادى. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن ونەرسۇيەر قاۋىم مۋزەيدەن ءوز حالقىنىڭ تاريحىنان, ونەرىنەن سىر شەرتەتىن دۇنيەلەردى كورگەندە ءتانتى بولىپ جاتادى. ونەردىڭ ءبىر مۇراتى – ادامزاتتى ىنتىماق پەن دوستىققا, ورتاق مۇراتقا باۋلۋ. الەمدەگى قانشاما حالىق ونەر مەن مادەنيەت ارقىلى ءوزارا تۇسىنىسەدى. وسى تۇرعىدان العاندا ءا. قاستەەۆ مۋزەيىندەگى ءاربىر جادىگەر ونەر تاريحىن تانىپ بىلۋگە جەتەلەيتىن ءمانى زور قۇندىلىق دەپ اتاعان بولار ەدىم.
– تانىم ورداسى ءوز كورەرمەنىن تاعى قانداي تىڭ جاڭالىعىمەن قۋانتپاق؟
– 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مۋزەي قورىنان «جاپونيا ونەرى» كاتالوگى شىعارىلادى. كاتالوگتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قوردان «جاپونيا ونەرى» كورمەسى دايىندالادى. مۋزەي قورىنان «قازاقستان بەينەلەۋ ونەرىنىڭ 100 جاۋھارى» جيناعىن باسىپ شىعارۋ جوسپارلانۋدا. ء«ۇندىستان ونەرى», «ورىس ونەرى», «قازاقستاننىڭ قازىرگى قولدانبالى ونەرى» كاتالوگتارىن, «ۆ.ا. ەيفەرت شىعارماشىلىعى» مونوگرافياسىن, «قازاقستاننىڭ پورترەتتىك كەسكىندەمەسى 1970-1980 ج.ج.» مونوگرافياسىن باسىپ شىعارۋعا دايىندىق جاسالۋدا. مۋزەي قابىرعاسىندا ءار اپتا سايىن قىلقالام قۇپياسىنان قۋات العان شەبەر سۋرەتشىلەردىڭ كورمەلەرى ۇزبەي ءوتىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدا قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن تانۋ, شىعارمالاردىڭ تانىمدىق كوكجيەگىن كەڭەيتۋ, عىلىمي ءورىسىن ارتتىرۋ مۋزەي ۇجىمى نەگىزگە الىپ وتىرعان باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى.
اڭگىمەلەسكەن
ارمان وكتيابر,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
