مىسالى, جەتىمدىك ماسەلەسىن تولىق شەشپەسە دە, بيىل بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتىڭ كومەگىمەن 128 بالا 104 وتباسىنا ورنالاستىرىلدى. بۇدان بولەك, انالار ءۇيىنىڭ ارقاسىندا جاڭا تۋعان نارەستەسىنەن باس تارتقان شەشەلەر 69%-عا ازايدى. بۇل دەرەك الماتىدا «انالار ءۇيى» قوعامدىق قورىنىڭ وكىلدەرى وتكىزگەن ءباسپاسوز جيىنىندا ءمالىم بولدى. توعىز جىل بۇرىن اتالعان قور الەۋمەتتىك جەتىمدىكتىڭ الدىن الۋ جانە بالالار ۇيلەرىن جابۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن.
ء«بىز نەگىزگى ءۇش ءتۇرلى باعىتتا, ياعني الەۋمەتتىك جەتىمدىكتىڭ الدىن الۋ, بالالاردى وتباسىنا ورنالاستىرۋ مەن ينتەرنات مەكەمەلەرىن ترانسفورماتسيالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرمىز. بارلىق وڭىردە «انالار ءۇيىنىڭ» 21 داعدارىس ورتالىعى بار. داعدارىس ورتالىقتارىنان پانا ىزدەگەن ايەلدەر قورعاۋعا الىنىپ, انالاردىڭ 1,5 جاسقا دەيىن بالالارىنان باس تارتۋىنا جول بەرىلمەيدى», دەيدى «انالار ءۇيى» قق اتقارۋشى ديرەكتورى اجاركۇل قىلىشباەۆا.
«انالار ءۇيى» قۇرىلعاننان بەرى 5 934 ايەل قوردان دەر كەزىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك العاندىقتان بالالارى بالالار ۇيلەرىنە تۇسپەي, ءوز باۋىرلارىندا قالعان. سونداي-اق انالار ءۇيىنىڭ جۇمىسى ينتەرنات مەكەمەلەرىندەگى بالالار سانىن ايتارلىقتاي ازايتتى. مىسالى, 2013 جىلى ينتەرناتتا وقىعاندار سانى 10 مىڭنان اسسا, 2016 جىلى 7 مىڭعا دەيىن قىسقارعان. الايدا بۇل – ەلىمىزدەگى جەتىمدىك ماسەلەسىن تولايىم شەشۋ ءۇشىن ءالى دە جەتكىلىكسىز. بۇدان وزگە 2016 جىلى تاعى ءبىر باعىت نەمەسە باستاما – بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك ىسكە قوسىلدى. بۇل ۇيىمنىڭ مىندەتى – بالا اسىراپ الۋعا نيەتتەنگەن جانداردى اكە-شەشە بولۋعا كاسىبي تۇردە دايارلاۋ, بالا اسىراپ العان وتباسىلارىنا باعدار بەرۋ, سونىمەن بىرگە قوعامدا بالا اسىراپ الۋ مادەنيەتىن دامىتۋ. بۇگىندە اگەنتتىك جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىن مىنادان كورۋگە بولادى – 14,5 مىڭداي ازامات كەڭەس الىپ, 1 660 بالا وتباسىن تاپقان. اگەنتتىكتىڭ كومەگىمەن 128 بالا ءوز ءۇيىن تاۋىپ, 361 الماتىلىق بالا اسىراپ الۋشى اتا-انا مەكتەبىنەن وتكەن.
وسى ارادا توقتالا كەتەتىن جايت, 2020 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسكە ەنگىزىلگەن نورما كۇشىنە ەندى, ياعني سوتتا بالا اسىراپ الۋ راسىمىنە دەيىن ازاماتتار مىندەتتى تۇردە پسيحولوگيالىق دايىندىقتان وتۋگە ءتيىس. وسى دايىندىقتان وتكەنى تۋرالى سەرتيفيكات بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن جاندارعا قاجەتتى قۇجاتتار تىزىمىنە ەنگىزىلدى.
«جاۋاپتى قادامعا بارىپ, بالالار ۇيىنەن بالا اسىراپ الۋعا شەشىم قابىلداعانداردىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە پسيحولوگيالىق دايارلىقتان ءوتۋى قاجەت. بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتە بۇل دايارلىق بالا اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىندە جۇرگىزىلەدى», دەيدى ا.قىلىشباەۆا.
مەكتەپتىڭ پسيحولوگيالىق قىزمەت جونىندەگى ۇيلەستىرۋشىسى داريا ۋشاەۆا كوپ جاعدايدا جەتىم سابيلەرگە قامقورشى بولعىسى نەمەسە اسىراپ العىسى كەلەتىن ازاماتتار اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىنىڭ ۇدەسىنەن شىعا الماي قالاتىنىن ايتادى.
«ۇمىتكەرلەردىڭ شامامەن 25%-ى اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىنىڭ سوڭىنا دەيىن جەتە المايدى. ءبىز اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبى ءوز رەسۋرستارىن باعالاۋدى, الەۋەتتى اسىراپ الۋشىلار قانداي جايتتارعا تاپ كەلەتىنىن ءتۇسىنۋدى, پاترونات اتا-انا بولۋدى جانە اسىراپ العان بالانى تاربيەلەۋدى ءبىلۋ ماڭىزدى قادام ەكەنىن تۇسىنەمىز. كەيبىر ۇمىتكەرلەر بالا اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىنەن وتكەن كەزدە وزدەرىنىڭ باستاپقى نيەتى شىنايى ءومىر شىندىعىنان ەرەكشەلەنەتىنىن ءتۇسىنىپ بارىپ شەشىم قابىلدايدى. ءبىرى بۇل رايىنان قايتادى, ەندى ءبىرى قوسىمشا تەراپيادان وتسە, تاعى ءبىرى بالا اسىراپ الۋدان مۇلدەم باس تارتادى. ادامدار ءوزىنىڭ ىشكى تۇيسىگىمەن جۇمىس ىستەيدى», دەيدى داريا ۋشاەۆا.
بالا اسىراپ الۋدان نيەتتى ۇمىتكەرلەرمەن پسيحولوگتەر جۇمىس ىستەيدى. بۇدان باسقا, ءار وڭىردە بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن ازاماتتارعا ونىڭ زاڭدىق ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس بەرىلەدى. وكىنىشكە قاراي, وسى جۇمىستارعا قاراماستان اسىراۋعا الىنعان بالالاردىڭ كەيبىرى بالالار ۇيلەرىنە قايتا ورالىپ جاتادى. بۇل قالىپتى جاعداي بولعاندىقتان دا بالا اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبى قۇرىلىپ, وسىنداي وتباسىلارعا باعىت-باعدار بەرىلىپ وتىر. ەلىمىزدە بالالار ۇيىنە قايتا ورالاتىندار شامامەن – 5%. ال بۇل بالانىڭ جانىنا اۋىر جارا سالاتىن جاعداي بولعاندىقتان, بارلىق وتباسىمەن ءۇش جىل بويى جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ولارعا قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرىلەدى جانە قولداۋ كورسەتىلەدى.
شىمكەنت قالاسىنداعى بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىگىنىڭ پسيحولوگى ءلاززات سەرىمبەتوۆا ۇمىتكەرلەر ارنايى مامانداردان ءبىلىم الاتىنىن, اتا-انا ءوز وتباسىنا كىرەتىن بالانىڭ قانداي قۇقىقتارى بار ەكەنىن وسى ۇيىمنان بىلەتىنىن ايتادى. سونىمەن قاتار پسيحولوگتەر ولاردى بالا اسىراپ الۋعا قانداي سەبەپ يتەرمەلەپ وتىرعانىن دا انىقتايدى. دەگەنمەن, قوعامدىق قور ينتەرنات مەكەمەلەرىندە وتباسىنا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى قيىن ساناتتاعى بالالار قالاتىنىن العا تارتتى. بۇل – مۇگەدەك بالالار. سوندىقتان, 2022 جىلى قور باستاپقى جوبا تۇرىندە ازاماتتاردى ىنتالاندىرىپ, مۇگەدەك بالالاردى اسىراپ العان پاتروناتتىق وتباسىلاردى قولداۋ ماقساتىنداعى وڭالتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا اسىراپ الۋشى وتباسىلارعا بالالاردى مەديتسينالىق وڭالتۋدان وتكىزۋ مەن تۇزەتۋ اقىسى, قاجەت بولعان جاعدايدا بالالاردى جەدەل ەمدەۋ اقىسى تولەنىپ, باسقا دا اتاۋلى قارجىلىق كومەك كورسەتىلەدى. وسى ساۋاپتى باستامالارى ارقىلى «انالار ءۇيى» قق ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك جەتىمدىك ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشۋگە ارەكەت ەتىپ جاتىر. قوردىڭ باستى مۇراتى دا وسى – جاۋتاڭداعان بالانى جاقسى وتباسىمەن جولىقتىرىپ, اكە-شەشەنىڭ تاربيەسىن كورۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ.
الماتى
