احمەت بايتۇرسىن ۇلى • 03 قازان, 2022

جادىگەردە – الاش بەلگىسى

4220 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

جۋىردا يبراحيم اعىتاي باستاعان ەكسپەديتسيا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ جۇرگەن جولىمەن ءجۇرىپ ءوتىپ, ومىردەرەكتەرىنە قاتىستى ءبىرشاما تىڭ دۇنيەلەر تاۋىپ قايتتى. ماسەلەن, اباي وبلىسىنىڭ قازىرگى زامان تاريحىن قۇجاتتاندىرۋ ورتالىعىنان احمەتكە قاتىستى ءبىر جاپىراق قۇجاتتىڭ كوشىرمەسىن الىپ كەلدى. بۇل – 1918 جىلدىڭ 3 ناۋرىزىندا ءا.بوكەيحان قول قويىپ, الاشوردا ءمورى باسىلعان الاش رەسمي حاتى (بلانكى).

جادىگەردە – الاش بەلگىسى

بۇل قۇجاتتىڭ سىرىنا ۇڭىلگەن جانعا كوپ مالىمەتتەر اشىلارى انىق.

– ورىنبورداعى كەرۋەن ساراي كە­شە­نىندە وسىندا تۇراتىن احمەت بايتۇر­سىن ۇلىنىڭ تۋىستارىمەن كەزدەستىك. الاش ارداقتىسىنىڭ جيەنى اقاش (ابىلقاسىم) جولمىرزا ۇلى بالماعانبەتوۆ وكتيابر اۋىلىندا تۇرادى ەكەن. ول اقاڭنىڭ اكەسى بايتۇرسىننىڭ كىشى ءىنىسى ەرعازى­نىڭ ۇلى جۇقاننىڭ قىزى نۇرزيپادان ­تۋادى. ا.بايتۇرسىن ۇلى قۇراستىرعان «23 جوقتاۋدا» «ەرعازىنىڭ جوقتاۋى» دەگەن جوقتاۋ بار. ەرعازى – اقاڭنىڭ ومىرىندە ورنى ەرەك ادام. ايداۋعا كەتىپ بارا جاتقان بايتۇرسىن بالاسىن وقۋعا بەرۋدى وسى ىنىسىنە اماناتتايدى. ءىنىسى اماناتقا قيانات قىلمايدى. ءسويتىپ اكە­سىنەن تىرىدەي ايىرىلعان احمەت تورعاي مەكتەبىنىڭ شاكىرتى اتانادى. ءنۇرزيپا – ەرعازىنىڭ نەمەرەسى», دەيدى اقساقال.

ەكسپەديتسيانىڭ تاعى ءبىر ولجاسى اقاڭ العاش ەڭبەك جولىن باستاعان قازىرگى اقتوبە وبلىسى العا اۋدانىنىڭ قاراعاش اۋىلىنان تابىلدى. يبراحيم قاريانىڭ ايتۋىنشا, مۇندا اقاڭدى مۇعالىمدىككە شاقىرعان احمەتكەرەي قوسۋاقوۆتىڭ ءۇي-جايى, مەك­تەبىنىڭ ورنى بەرتىنگە دەيىن تۇرعان.

– ۇرپاقتارى ىرگەتاسىنىڭ ورنىن كورسەتىپ بەردى. اقاڭنىڭ تابانى تيگەن ورىننان تابارىك دەپ تاس الىپ, قورجى­نىمىزعا سالدىق. ونى كەيىن تورعايدا­عى مۋزەيگە تابىستادىق. قارا­عاش­تىڭ تۇر­عىندارى الاش قايراتكەرىنىڭ ەسىمىن ايرىقشا قۇرمەت تۇتادى. اۋىلداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ كەمەڭگەردىڭ ءمۇسىنىن ورناتۋى سونىڭ ايعاعى. اقتوبە جەرىنەن تاپقان ولجامىزدىڭ زورى – اقاڭنىڭ قىزى شولپاننىڭ ءوز قولىمەن جازعان حاتتارى بولدى. اسىلدىڭ سىنىعىنىڭ سياسى تامعان قۇندى دەرەكتەردى قارت قالامگەر يبادوللا اسقاروۆتان الدىق. بۇل قۇجات­تارعا سۇيەنسەك, الاشتىڭ ارداقتى ۇلى 1937 جىلى 8 جەلتوقساندا اتىلعان. بولجام بويىنشا, سۇيەگى الماتىنىڭ ىرگە­سىندە, جاڭالىق اۋىلىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مۋزەيىنىڭ اۋما­عىندا جاتۋى مۇمكىن. ويتكەنى اتۋ جازا­سىنا بۇيىرىلعاندار وسىندا قالاي بولسا سولاي كومىلگەن, – دەيدى يبراحيم اتاي.

قاريا جەتەكشىلىك ەتكەن ەكسپەديتسيا وسى جاڭالىقتان ءبىر ۋىس توپىراق الىپ كەلىپتى. ول ۇلت ۇستازىنىڭ 1 قازاندا وتەتىن تويىندا سارىتۇبەكتەگى حالىقتىڭ كۇشىمەن تۇرعىزىلعان اقاڭنىڭ ەڭسەلى كەسەنەسىنە سالىنادى.

– وسى ەكسپەديتسيانى ءساتتى ۇيلەستىرە بىلگەن بەلگىلى جۋرناليست ءنازيرا جارىم­بەتوۆاعا «سانالى ۇرپاق» قوعامدىق قورىنا جانە ريمما بەكتۇرعانوۆاعا العىس ايتامىن. ۇزاق تا قيىن ساپاردا ماعان سەرىك, سۇيەۋ بولعان اقىن بالام ابىلاي ماۋدانوۆ پەن قايرات ەلەۋسىزگە دە ريزامىن, – دەيدى اقساقال.

يبراحيم اقساقال الداعى ۋاقىتتا ۇلت ۇستازىنىڭ تابانى تيگەن شاۋەشەك وڭىرىنە بارىپ قايتۋدى كوزدەپ وتىر.

 

قوستاناي وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار