الەم • 02 قازان، 2022

ريم پاپاسى: قازاقستان – وركەنيەت پەن ورلىكتىڭ ونەگەسى

80 رەت كورسەتىلدى

21 قىركۇيەك كۇنى تاڭەرتەڭ پاپا فرانتسيسك ءداستۇرلى جالپى اۋديەنتسياسىن ءوزىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا بارعان اپوستولدىق ساپارىنىڭ قورىتىندىلارىنا ارنادى.

ۆاتيكانداعى اۋليە پەتر الاڭىنا جينالعان مىڭداعان تاۋەپ ەتۋشىلەرگە قاراپ سويلەگەن ريم ەپيسكوپى بىلاي دەدى: «وتكەن اپتادا، سەيسەنبىدەن بەيسەن­بىگە دەيىن مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنە قاتىسۋ ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ۇلان-بايتاق ەل – قازاقستاندا بولدىم. وسىعان وراي، رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە جانە قازاقستاننىڭ باسقا دا بيلىك ورگاندارىنا ءوزىمدى جىلى شىرايمەن قابىلداعانى جانە ونى ۇيىمداستىرۋعا مەيىرباندىقپەن سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى ءۇشىن تاعى دا العىس ايتامىن. سونداي-اق ەپيسكوپتارعا جانە بارلىق قىزمەتشىگە اتقارعان زور جۇمىستارى ءۇشىن، اسىرەسە ولاردىڭ وزدەرىمەن كەزدەسۋ جانە ءبارىن بىرگە كورۋ مۇمكىندىگىنەن تۋىنداعان قۋانىش ءۇشىن شىن جۇرەكتەن ريزاشىلىق بىلدىرەمىن.

ايتىپ وتكەنىمدەي، ساپارىمنىڭ باس­تى سەبەبى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىنە قاتىسۋ بولدى. دۇنيە جۇزىنە كەزدەسۋ مەن ديالوگ ورنى رەتىندە، ال وسى جولى ءدىني تۇرعىدا تانىلعان، سول ارقىلى تاتۋلىق پەن ادامي باۋىرلاستىقتى ىلگەرىلەتەتىن پروتاگونيست رەتىندە كورىنگەن ەل بيلىگى بۇل باستامانى جيىرما جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل – قاتارىنان وتكەن جەتىنشى سەزد. تاۋەلسىزدىك العانىنا 30 جىل عانا بولعان ەل قازىردىڭ وزىندە، ءۇش جىل سايىن وسىنداي 7 سەزد وتكىزىپ ۇلگەردى. باسقاشا ايتقاندا، بۇل ەل ارالۋاندىققا قاراماستان، ءبىرىن-ءبىرى تىڭداپ، قۇرمەتتەيتىن الەم قۇرۋ جولىنداعى كۇش-جىگەردىڭ ناق ورتاسىنا دىندەردى قويدى. بۇل – رەلياتيۆيزم ەمەس، تىڭداي جانە قۇرمەتتەي بىلۋشىلىك. بۇل – اتەيستىك رەجىمنىڭ قامىتىنان قۇتىلىپ، ەندى ساياسات پەن ءدىندى ءبىر-بىرىمەن ارالاس­تىرماي دا، بولمەي دە بىرلەستىرىپ، فۋندامەنتاليزم مەن ەكسترەميزمدى ءسوزسىز ايىپتايتىن وركەنيەت جولىن ۇسىنىپ وتىرعان قازاق بيلىگىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى. بىرلىكتىڭ بايسالدى ۇستانىمى، مىنە، وسىنداي.

سەزد 2019 جىلدىڭ اقپانىندا ابۋ-دابيدە قول قويىلعان جالپىادامزاتتىق باۋىرلاستىق تۋرالى دەكلاراتسيامەن ساباقتاسقان قورىتىندى دەكلاراتسيانى تالقىلاپ، بەكىتتى. مەن وسى ىلگەرى باسقان قادامدى ۇزاق جولدىڭ جەمىسى رەتىندە تۇسىندىرگىم كەلەدى: البەتتە، مەن 1986 جىلى اسسيزيدە II اۋليە يوانن پاۆەل شاقىرعان بەيبىتشىلىك جولىنداعى تاريحي دىنارالىق كەزدەسۋدى ويعا الىپ تۇرمىن. ول الداعىنى دۇرىس بولجاي بىلمەيتىندەردىڭ سىنىنا دا ۇشىراعان بولاتىن. مەن اۋليەلەر XXIII يوانن مەن VI پاۆەلدىڭ كورەگەندىگى، سونداي-اق باسقا دىندەردىڭ ۇلى رۋحتاندىرۋشىلارىنىڭ پايىمدارى تۋرالى دا ويلاپ تۇرمىن، سولاردىڭ ىشىندە تەك ماحاتما گانديدى عانا اتاپ وتەمىن. بىراق بەيبىتشىلىك پەن باۋىرلاستىق قۇدايىنا ادالدىعى ءۇشىن جاندارىن قيعان، جاسى دا، ءتىلى دە، ۇلتى دا ءارتۇرلى ازاپ شەگۋشىلەردى، ەر ادامدار مەن ايەلدەردى قالاي ەسكە الماسقا؟ ءبىز سالتاناتتى ساتتەردىڭ ماڭىزدى ەكەنىن بىلەمىز، بىراق بارشامىز ءۇشىن جاقسى الەم تەك كۇن سايىنعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ، تەك ناقتى كۋاگەرلىك ەتۋ ارقىلى قۇرىلادى.

سەزدەن بولەك، بۇل ساپار ماعان قازاقستان بيلىگىمەن جانە سول جەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىركەۋمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەردى.

رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىمەن كەزدەسكەن سوڭ – مەن ونىڭ مەيىرباندىعى ءۇشىن تاعى دا العىس ايتامىن، ءبىز جاڭا كونتسەرت زالىنا باردىق. وندا مەن اكىم­دەر­مەن، ازاماتتىق قوعامنىڭ جانە ديپلو­ماتيالىق كورپۋستىڭ وكىلدەرىمەن تىلدەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم. مەن قازاق­ستاننىڭ كەزدەسۋلەر ەلىنە اينالۋعا قۇلشى­نىسىن اتاپ ءوتتىم: مۇندا سەكسەننەن استام تىلدە سويلەيتىن كوپتەگەن ەتنوس وكىل­دەرى تۇرادى. بۇل گەوگرافيالىق ەرەك­شە­لىكتەر مەن تاريحقا نەگىزدەلگەن قۇلشى­نىس – كەزدەسۋلەر، مادەنيەتتەر، تىلدەر ەلى بولۋ­عا قۇلشىنىس – ىنتالاندىرۋ مەن قول­داۋ­عا لايىق جول رەتىندە قابىلدانىپ، قۇپتالدى.

مەن سونداي-اق بۇكىل قوعامنىڭ سۇرا­نى­سىنا ءتيىمدى جاۋاپ بەرۋگە قابىلەتتى، الدەقايدا كەمەل دەموكراتيانى قۇرۋ جال­عاس­تىرىلادى دەپ ۇمىتتەنەتىنىمدى ءبىلدىر­دىم. بۇل وڭاي ءىس ەمەس، قىرۋار ۋاقىتتى قا­جەت ەتەدى. بىراق قازاقستان قازىردىڭ وزىندە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جانە ىزگى ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق سايا­ساتت­ى جۇرگىزۋ سياقتى وتە وڭ تاڭداۋلار جاساعا­نىن مويىنداۋ كەرەك. بۇل باتىلدىق بولدى. قازiرگi قاسىرەتتى سوعىس بiرەۋلەردi يادرولىق قارۋ تۋرالى، ياعني ناعىز ەسۋاستىق تۋرالى ويلاندىرىپ جاتقان ۋاقىتتا قازاقستان اۋەل باستان يادرولىق قارۋعا «جوق» دەپ كەلەدى.

شىركەۋگە كەلەتىن بولساق، مەن باقىتتى، ىنتا-قۇلشىنىسى زور ادامدار قاۋىمىن كەزدەستىرگەنىمە قۋانىشتىمىن. بۇل ۇلان-بايتاق ەلدە كاتوليكتەر سانى وتە از. بىراق ولاردىڭ سەنىممەن قابىل الىپ وتىرعان بۇگىنگى جاعدايى ەۆانگەليالىق جەمىس بەرە الادى: ەڭ الدىمەن، بۇل – ازعانتاي نارسەنىڭ بەرەكەلى بولۋى تۋرالى، الدەبىر ماڭىزدى ادامعا ەمەس، تەك جاراتۋشى يەگە سەنىم ارتىپ، اشىتقى، تۇز جانە نۇر بولا ءبىلۋ تۋرالى ءسوز. ونىڭ ۇستىنە، كاتو­ليكتەر سانىنىڭ ازدى­عى باس­قا دەنوميناتسياداعى حريستياندار­مەن قارىم-قاتىناستى، سونداي-اق ادامداردىڭ بارى­مەن باۋىرلاستىقتى دامىتۋعا ىقىلاس تۋ­دىرادى. سونىمەن بۇل – شاعىن قاۋىم، بىراق جابىق ەمەس، اشىق; ول ءوزىن قور­عامايدى، بىراق قايدا بولسا دا ءوز قالاۋى­مەن ەركىن تىنىس الاتىن كيەلى رۋحقا قۇشا­عىن اشىپ، ونىڭ ارەكەتىنە سەنەدى.

ءبىز قۇدايدىڭ وسى قاسيەتتى حالقىنىڭ – وسىدان 30 جىل بۇرىن ازاتتىق العانعا دەيىن اتەيستىك قىسىمنىڭ استىندا ونداعان جىلدار بويى ازاپ شەككەن، ۇزاق قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىندە ءوز سەنىمدەرى ءۇشىن قاتتى جازالانعان ەر ادامدار مەن ايەلدەردى ەسكە الدىق. ولار ءوز سەنىمدەرى ءۇشىن ءولتىرىلدى، ازاپتالدى، تۇرمەگە قامالدى.

ءبىز ازعانتاي بولعانىمەن، كوڭىلدەرى شات دىندارلارمەن بىرگە ەۆحاريستيانى استانادا، ەكسپو-2017 كورمە كەشەنى­نىڭ اۋماعىندا، اسقان زاماناۋي ساۋلەت ورتا­سىندا اتاپ وتتىك. وسىندا قاسيەتتى كرەست مەرەكەسى بولدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدى ويلان­دىرماي قويمايدى: پروگرەسس پەن رەگرەسس الماسىپ جاتقان الەمدە حريستوس كرەسى ارقاشان قۇتقارۋ زاكىرى بولىپ قالا بەرمەك: ول – تۇڭىلدىرمەيتىن ءۇمىت بەلگىسى. ويتكەنى ول اسا مەيىرىمدى دە سەنىمدى قۇداي­دىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە سۇيەنگەن. ءبىز وعان وسى ساپارىمىز ءۇشىن ريزا­شى­لىق بىلدىرەمىز جانە ول قازاقستاننىڭ بولا­شاعى ءۇشىن جانە سول جەردەگى تاۋەپ ەتۋشى شىركەۋدىڭ ءومىرى ءۇشىن مول جەمىس بەرۋىن تىلەپ، دۇعا ەتەمىز. راحمەت!».

 

دايىنداعان

كارىباي مۇسىرمان،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 01:05

بلوگەر جۋرناليست ەمەس!

قوعام • بۇگىن، 00:52

سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ

ساياسات • بۇگىن، 00:06

ماقتاشىلاردىڭ مۇڭى

ەكونوميكا • كەشە

ۋاقىت تالابى

قوعام • كەشە

كۇرەسكەر گەينە

ادەبيەت • كەشە

اجالدى جەڭگەن اسپان

ادەبيەت • كەشە

اعاش كوشەتى ەگىلدى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار