ينتەگراتسيانىڭ ۇدەرىس شىڭى – كەدەن وداعى

ول ءۇش مەملەكەت اۋماعىندا بىرىڭعاي كەدەندىك كەڭىستىك قۇرۋدى اقيقاتقا اينالدىردى بۇدان بۇرىن گازەتىمىزدە حابار­لاعانىمىزداي, نەۆا جاعالاۋىن­دا­عى شەجىرەلى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاستىعىنا, ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق قوعامداستىققا جانە وسى قوعامداستىق اياسىندا قۇرىلعان كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەر ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ باسقوسۋى بولىپ ءوتتى. وسى وتىرىستاردا بارلىق ەلدەردىڭ ۇكىمەت باسشىلارى اتاپ كورسەتكەنىندەي, سوناۋ كەڭەستىك يم­پەريا ىدىراعان العاشقى كۇننەن قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريح ساحناسىنا تالماي شىعارىپ كەلە جاتقان ينتەگراتسيالانۋ يدەيا­سىنا بالاما جوق ەكەندىگىن ۋاقىت­تىڭ ءوزى دالەلدەدى. اسىرەسە, وعان ۇزاق ۋاقىت ۇزىلىستەن كەيىن ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ ۇكىمەت باسشىلارى وتىرىسىنا قايتادان باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسقان ۋك­راينا پرەمەر-ءمينيسترى ن.ازاروۆ­تىڭ ءسوزى تولىق دالەل بولعانداي. ول ءوز سوزىندە سوڭعى جىلدارى بۇرىنعى ۋكراينا باسشىلىعىنىڭ تار اۋقىم­داعى كەلەڭسىز ساياساتىنىڭ سالدارىنان بۇل ەل تمد اۋما­عىنداعى بارلىق ينتەگراتسيالانۋ ۇردىسىنەن سىرت قالعانىن, وسى جاعدايدىڭ ەل ەكونوميكاسىنا وراسان زور نۇقسان كەلتىرگەندىگىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا دوستاستىق مەملەكەتتەرى شەڭبە­رىندەگى بارلىق ينتەگراتسيالانۋ باستامالارىنا, ونىڭ ىشىندە كەدەن وداعى قۇرىلىمىنا دا بەلسەنە قاتىساتىندىقتارىن مالىمدەدى. سانكت-پەتەربۋرگ قا­لاسىندا وتكەن ۇكىمەت باسشى­لارى­نىڭ باسقوسۋى “تمد شەڭ­بە­رىندە 2010 جىل – عىلىم جانە ين­نوۆاتسيا جىلى” دەگەن ورتاق ۇران­مەن ءوتتى. تمد-عا مۇشە مەملەكەت­تەر ۇكىمەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قارالعان جيىرماعا جۋىق ماسەلە دە ناق وسى تاقىرىپ­تار اياسىندا ءوربىدى. يننوۆاتسيا مەن ينتەگراتسيا ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسى­نىڭ ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە وتكەن وتىرىستارىنىڭ دا باستى تاقىرىبىنا اينالدى. 2010 جىل ەۋرازەق ءۇشىن مۇشەلدى مەرەكەلىك جىل بولىپ وتىر. بيىل بۇل ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا ون جىل تولماق. وسى جىلدار ىشىندە قوعام­داستىق قاتال ۋاقىت العا تارتقان تالاي سىننان سۇرىنبەي ءوتتى. قازاقستان باسشىسىنىڭ تاريحي تاباندىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە ومىرگە كەلگەن وسى قوعامداستىقتىڭ اۋقىمىندا تمد شەڭبەرىندەگى جاڭا ءارى ساپالى ينتەگراتسيالىق ءۇردىس – بەلارۋس, قازاقستان جانە رەسەي اراسىندا كەدەن وداعى ومىرگە كەلدى. كەدەن وداعىنا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ بارىسىنداعى ءۇش مەملەكەتتىڭ ۇكىمەت باسشى­لارى­نىڭ باسقوسۋىندا رەسەي ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير پۋتين كەدەن وداعى ءساتتى باستاۋ الدى. ونىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى جىل باسىنان بەرى لايىقتى جۇمىس ىستەۋدە. ارينە, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە مۇنداي تىڭ دا ءىرى جوبانى ەشقانداي كىناراتسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا, وتكەن ايلاردىڭ قورىتىندىسى كور­سەتىپ وتىرعانىنداي, ءبىزدىڭ ەلدەر قانداي دا كۇردەلى احۋالدار­دان شىعاتىن جول تاۋىپ, تىعىرىقتى ساتتەردە ءوزارا تۇسىنىستىككە قول جەتكىزدى دەپ اتاپ كورسەتتى. سونى­مەن بىرگە, ول ءوز سوزىندە كەدەن وداعىنىڭ ومىرگە كەلۋىنە قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باستا­مالارى نەگىز بولعاندىعىن دا ەرەكشە ەسكەرتىپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كۇن تارتىبىنە قويعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تىقتى بارىنشا كەڭىنەن دامىتۋ ءما­سەلەلەرى ءوز ومىرشەڭدىگىن دالەل­دەگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءۇش مەم­لەكەت شەڭبەرىندە تازا ەكونومي­كالىق بىرلەستىكتىڭ, ورتاق كەدەندىك كەڭىستىكتىڭ قۇرىلۋى جاڭا گەوساياسي اقيقاتقا اينالدى. ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستىڭ ەڭ شىرقاۋ شىڭى – بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭەستىك قۇرۋ بولسا, ءبىز وعان قول جەتكىزدىك, دەدى ول ءوز سوزىندە. كەدەن وداعىنا كىرەتىن ءۇش مەم­ل­ەكەتتىڭ ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ وسى جولعى باسقوسۋىندا بۇل ينتەگرا­تسيالىق جاڭا قۇرىلىمدى دامىتۋ­دىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى تالقى­لان­دى. ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 قاڭتار­دان باستاپ ءۇش مەملەكەت كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك تاريفتەرىن سايكەستەندىرەتىن العاشقى كەزەڭدى باستان وتكەرىپ جاتىر. ەندى 1 شىلدەدەن باستاپ ءۇش مەملەكەتتىڭ حالقى بىرىڭعاي كەدەندىك كەڭىستىكتە ءومىر سۇرەتىن نەگىزگى كەزەڭگە اياق باساتىن بولادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ارنايى قۇرىلعان كەدەن وداعى كوميسسياسى ءۇش مەملەكەتتىڭ كەدەندىك تاريفتەرىن سايكەستەن­دىرە­تىن سەگىز ءىرى جوبانى رەتكە كەلتىرگەن. ءالى دە ءۇش مەملەكەتتىڭ كەدەندىك تاريفتەرىن سايكەستەندىرەتىن وننان اسا ءىرى جوبالاردى رەتكە كەلتىرۋ كەرەك. وسى جولعى وتىرىستا كەدەن وداعىندا سانيتارلىق, مال ءدارى­گەر­لىك-سانيتارلىق, فيتوسانيتارلىق شارالاردى قولدانۋدى رەتتەۋ, ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسى­نىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلگەن كەدەن وداعىنىڭ كەدەن كودەكسىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى جاسالعان ءىس-شارالار جوسپارىن حالىقارالىق كە­لىسىمدەرگە سايكەستەندىرۋ, ەۋرازەق شەڭبەرىندە كەدەن ودا­عىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا قاتىناستارىن رەتتەۋ, كەدەن وداعى كەدەندىك اۋماعىنان تاۋارلاردى شىعارعاندا جانە جەتكىزگەندە قول­دانىلاتىن باج سالىقتارىن رەتتەۋ, ەۋرازەق اۋماعىندا كەدەن وداعىنا كىرەتىن ءۇش ەلگە ورتاق تاۋارلارعا تەح­نيكالىق رەگلامەنت قابىلداۋ جانە باسقا كەلەلى ماسەلەلەر قارالدى. اتاپ ايتقاندا, ءۇش ەلگە ورتاق تاۋار­لارعا تەحنيكالىق رەگلامەنت بەلگىلەۋ ماسەلەسى كەشەندى جۇمىس جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن كەدەن وداعىنا كىرەتىن مەم­لەكەتتەر ءوز تاۋارلارىنىڭ تەحني­كا­لىق رەگلامەنتىن ءوزى بەلگىلەپ كەل­گەن. ەندى بىرىڭعاي كەدەندىك كەڭىس­تىكتىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى ورتاق تەحنيكالىق رەگلامەنت جاساۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى ءۇش مەم­لەكەت بويىنشا 38 تەحنيكالىق رەگلامەنت قابىلدانۋى ءتيىس. قازىر ءاربىر مەملەكەت بۇل ماسەلەدە ءوز ۇسى­نىس-تالاپتارىن تالقىلاۋدا. الداعى ۋاقىتتا كەدەن وداعى كو­ميسسياسى بۇل ماسەلەلەردى ورتاق وتى­رىستا قارايتىن بولادى. وعان قوسىمشا ەكى اپتا ۋاقىت بەرىلىپ وتىر. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.