شانحايدان باستاۋ العان وزەكتى ماسەلەلەر تاشكەنت باسقوسۋىندا تاعى دا جان-جاقتى تالقىعا سالىندى

مامىردىڭ 22-دە تاشكەنتتە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ وتىرىسى بولىپ, وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ قاتىستى. شىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى وزبەكستاننىڭ باس قالاسى تاش­كەنت­تەگى وتىرىستا وزەكتى دەگەن اي­ماقتىق جانە جاھاندىق پروب­لە­مالار تالقىعا سالىندى. ولاردىڭ قاتارىندا لاڭكەستىككە, سەپاراتيزم مەن ەكسترەميزمگە, ەسىرتكىنىڭ زاڭ­سىز اينالىمى مەن ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىستارعا قارسى بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدە ءوزارا ءىس-قي­مىلداردى كەڭەيتۋ نيەتى قۋاتتالىپ, اۋعانستانداعى تۇراقسىزدىق پەن قىرعىزستاننىڭ احۋالى سىندى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر العا شىقتى. ەگەر بايىبىنا جەتە ۇڭىلسەك, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ باسىم بولىگىن الىپ جاتقان, حالقىنىڭ سانى جا­عىنان دا الەم بويىنشا العا شى­عاتىن, بايتاق كەڭىستىكتى قامتىعان ەلدەردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ۇلكەن ۇيىم بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا مۇندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى تەك ايماقتىق تۇرعىدان قاراس­تى­رۋدىڭ ءوزى شەڭ­بەردى تارىلتاتىنى ءمالىم. ءايت­كەنمەن, مۇحيتتىڭ ارعى جا­عىنداعى ەلدەردەن گورى, ايماقتا جاقىن جات­قان جۇرتتاردىڭ ءبىر-ءبى­رىنىڭ تىنىسىن سەزىنۋى, سوعان بەيىم­دەلە ءابجىل قيمىل تانىتۋىنىڭ ماڭىزىندا شەك جوق. مىنە, وسى قارەكەت قاپتالداس جاتقان ەل – قىر­عىزستاندا ساياسي تۇراقسىزدىق ورىن العاندا كورىنگەن. وتىرىستا قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ  شىۇ-داعى ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىسى تالانت ماكەەۆ ەلدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇزەۋدىڭ سىرتتىڭ كومەگىنسىز العا جىلجۋى مۇلدەم مۇمكىن ەمەستىگىن نازارعا سالىپ, وعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر تا­راپىنان قارجىلىق كومەك سۇراعان. ءتىپتى قاجەتتى سومانىڭ كولەمى دە اي­تىلعان. ول 250 ملن. اقش دول­لارى مولشەرىندە. القالى جيىندا كەڭەسكەن ارىپتەستەر قىرعىزستان­دا­عى جاعداي بويىنشا قاقتىعىس­تار­دىڭ الدىن الۋ مەن ولاردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋدە ءتيىمدى حالىقارالىق تەتىكتەردىڭ قاجەتتىلىگىنە توقتادى. ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قىرعىزستانداعى ءىستىڭ جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ اياسىندا وسىن­داي جاعدايلاردى رەتتەۋ ءۇشىن سايا­سي-ديپلوماتيالىق تەتىكتەردى بەل­سەن­دىرەك قولدانۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى جانە بۇل ورايدا شىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن تىعىزىراق قارىم-قاتىناس جاساۋى كەرەكتىگىنە ءمان بەردى. شىۇ وزىنە مۇشە ەلدەردىڭ بىشكەككە بىرلەسكەن گۋمانيتارلىق كومەگىن ۇيىمداس­تى­رۋ­عا باستاماشى بولا الادى. كو­مەك­تىڭ تەك ەكىجاقتى نەگىزدە كور­سە­تى­لۋىنە وراي, ونىڭ جا­سا­لۋ تەتىكتەرى مەن زاڭدىلىق نە­گىزدەمەلەرى بوي­ىن­شا كونسۋلتاتسيا وتكىزۋ ءۇشىن ءتو­تەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرى ساراپشىلارىنىڭ كەزدەسۋىن وتكىزۋ­دى ۇسىنامىز, – دەدى قانات ساۋ­دا­باەۆ. جانە مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشىمى­مەن باۋىرلاس قىرعىز ەلىن­دەگى كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونومي­كا­لىق جاع­دايدى ەسكەرە كەلىپ, ەكى ەل­دىڭ مەم­لەكەتتىك شەكاراسىندا قوي­ىل­عان شەكتەۋدىڭ الىنىپ تاستال­عا­نىن جەتكىزدى. ال ۇيىمعا جاڭا ءمۇ­شەلەر قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋعاندا, جە­كەلەگەن ەلدەردىڭ ەكىجاقتى پروب­لەمالارى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدارعا ەشقانداي اسەر ەتپەۋى كەرەكتىگى ماسەلەسىن ناقتى شەشىپ الۋدىڭ ماڭىزىنا دا توقتالىپ ءوتتى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى ءبىر-بىرىمەن باسەكە قۇرىلىمدار دەپ قاراستىرۋدىڭ رەتى جوق. ەكى ۇيىم ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. سوندىقتان دا وعان قاتىسۋشى بارلىق مەملە­كەت­تەردىڭ ورتاق مۇددەسى ءۇشىن شىۇ اوسشك فورۋمىنىڭ الا­ڭىن بەلسەندىرەك پايدالانعانى ءبا­رىمىزگە دە قولايلى بولار ەدى. سون­داي-اق شىۇ, ايماقتىق جانە حا­لىقارالىق قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە, كوپجاقتى ءبىر­لەس­تىكتىڭ سەرىكتەستىك جەلىسىندەگى ءوز ءرولىن ارتتىرۋى قاجەت. بۇعان قوسا 1,5 ملرد. حالقى بار 57 مەملەكەت قۇ­رامىنا ەنگەن يسلام كونفەرەن­تسيا­سى ۇيىمىمەن ىنتىماقتاس­تىق­تى كەڭەيتۋ ماسەلەسىن دە ءبىزدىڭ سىرت­قى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشى­سىنىڭ ايتقانىن دا قاپەرگە سالا كەتكەن ءجون. ءبىزدىڭ ەلىمىز دەدى وسى ورايدا قانات بەكمىرزا ۇلى, تاشكەنت سامميتىنەن كەيىن ەقىۇ مەن شىۇ-نىڭ ەكەۋىنە دە توراعا­لىق قىزمەتىن اتقارادى. سول سە­بەپ­تەن شىۇ-نىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن كەڭىنەن ءمالىم ەتۋ مۇمكىندىگى تۋادى. سوڭىنان, ياعني كەڭەس ءماجى­لى­سى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تارا­تىل­عان اقپاراتتىق حابارلامادا مي­نيسترلەردىڭ ۇيىمعا جاڭا مۇشە­لەردى قابىلداۋدىڭ رەتى تۋرالى ەرەجەنىڭ جوباسىن ماقۇلداعانى ايتىلدى. ول ماۋسىمنىڭ 10-11-ىندە تاشكەنتتە وتەتىن شىۇ ەلدەرى مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ماجىلىسىندە بەكىتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە جانە بۇل قۇجات ۇيىمنىڭ كوك­جيەگىن كەڭەيتۋگە جول اشپاق. كەزدەسۋدەن كەيىن وتكەن بري­فينگ­تە وزبەكستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆلاديمير نوروۆ تاش­كەنتتەگى شىۇ سامميتىندە بۇل قۇ­جات­تىڭ بەكىتىلۋى شىۇ حارتيا­سى­نىڭ قاعيدالارىن ۇستانۋدى ءمىن­دەت­تەرىنە الاتىن وزگە مەملەكەت­تەردىڭ قاتارعا قوسىلۋىنىڭ ەسە­بىنەن ۇيىم­نىڭ قۇرامىن كەڭەيتۋ ءۇشىن نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جاساۋ ۇدەرىسىنە باستاما بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. سونداي اق, ۆلاديمير نوروۆ اۋعانستانداعى كۇردەلى جاع­دايعا الاڭداۋشىلىق بىلدىرىلگەنىن جەت­كىزىپ, وسىعان بايلانىستى شىۇ-عا مۇشە ەلدەر اۋعان پروب­لە­ما­سىن تەك اسكەري جولمەن شەشۋ ءمۇم­كىن ەمەس دەپ سانايتىنىن جانە كەلىسسوز ۇدەرىسى اۋعاندىقتاردىڭ قاتىسۋىمەن بەيبىت جانە تۇراقتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋعا نەگىزدەلگەن اۋعانستاننىڭ مۇددەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ بۇۇ اياسىندا ءجۇر­گىزىلۋى دۇرىس بولاتىنىن ءبىل­دىردى. شىۇ كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تى­لىقتىڭ ۇيىمعا مۇشە ءاربىر ەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە قىرعىز رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ دا قاۋىپ­سىزدىگى­مەن جانە تۇراقتىلىعىمەن بايلا­نىس­تى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن سىرت­قى ىستەر مي­نيسترى شىۇ بوي­ىنشا سەرىكتەستەر تاۋەلسىزدىك, ەگە­مەندىك, اۋماقتىق تۇتاستىق قاعي­دا­لارىن ۇستانا وتىرىپ, رەسپۋب­لي­كا­عا قاجەتتى كومەك پەن قولداۋ كور­سە­تۋگە ءازىر ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. قانات بەكمىرزا ۇلى ءوز سوزىندە بىرنەشە كۇن عانا بۇرىن اۋعان­ستاندا بولعانىن, ونداعىلاردىڭ دا ماسەلەنى اسكەري جولمەن, قولعا قارۋ الىپ شەشۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن تۇيىنگە ويىساتىنىن العا تارتىپ, اۋعان جەرىندە تۇراقتىلىق تەتىك­تە­رىن ەندىرۋگە باستايدى دەگەن ءبىر­قا­تار ويلارىمەن ءبولىستى. شىۇ-نىڭ اۋعانستانعا قاتىستى ماسەلەمەن اينالىسۋدا جۇيەلىلىكتىڭ كەمشىن تۇسكەندىگىن العا تارقان ول “شىۇ–اۋعانستان” ءتۇيىسۋ توبى جۇمى­سى­نىڭ توقتاپ تۇرعانىن ايتتى. سول سە­بەپتەن “شىۇ–اۋعانستان” ءتۇيى­سۋ توبىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, اۋعانستان ماسەلەسى بويىنشا ءماس­كەۋدە وتكەن حالىقارالىق كون­فە­رەنتسيادا قابىلدانعان قۇجاتتار­دىڭ ناقتى ورىندالۋىن جۇزەگە اسى­رۋ جانە تاعى باسقا بىرقاتار جۇمىستاردى قولعا الۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتادى. ءماجىلىس بارىسىندا شىۇ ەلدەرى مينيسترلەرى اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرۋدەگى بۇۇ-نىڭ جەتەكشىلىك ءرولىن قۋاتتادى. وتىرىس اياقتالعان سوڭ ءوز­بەك­ستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر سىرتقى ساياسات ۆەدوم­ستۆو­لارىنىڭ باسشىلارىن قابىل­دادى. باس قوسۋ بارىسىندا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى  – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋ­دا­باەۆ ءوز ارىپتەستەرىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. انار تولەۋحانقىزى.