اتالعان ءتۋرنيردىڭ ءجونى بولەك, جوسىعى ەرەك. ولاي دەۋىمىزگە ءبىر سەبەپ – ەلiمiزدە قازاق كۇرەسiنەن تاريحى تەرەڭ مۇنداي جارىس جوق. باسپاسوزدە ۇلتتىق سپورتتىڭ ناسيحاتتالۋى زاڭدى دەلىك. ال ونى ناسيحاتتاۋمەن قاتار بالۋانداردىڭ بابىن سىنايتىن, مىقتىلىعىن دالەلدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋمەن بىرگە ىنتالاندىراتىن, سپورتشىلاردىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, جاستاردىڭ قازاق كۇرەسىنە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىراتىن جارىس وتكىزۋ ونەگەلى دە ورەلى ءىس. ياعني قازاق كۇرەسiنiڭ بۇگىندە حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسقانداردىڭ كوش باسىندا «وڭتۇستiك قازاقستان» گازەتiنiڭ ۇجىمى تۇر.
باسىلىم تاريحى جازىلعان دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستiك جۇيە كەزەڭiندە, ياعني 1958 جىلى قازاق كۇرەسiنەن جارىس وتكiزگەن. ال تۋرنير تاريحىن زەردەلەگەن ارىپتەستەرىمىز 1958 جىلى شىمكەنتتە «وڭتۇستiك قازاقستاننىڭ» تۋرنيرi العاش رەت ۇيىمداستىرىلعانىن ايتادى. سول كەزدەگi ۇجىم ءباسپاسوز كۇنi قۇرمەتiنە جارىس وتكiزۋ تۋرالى گازەت رەداكتورى ءمادي بايتۇرسىنوۆقا ۇسىنىس جاسايدى. كەيiن ۇجىم بولىپ اقىلداسىپ, قازاقشا كۇرەستەن جارىس وتكiزۋ ۇيعارىلعان. وسىدان كەيiن دە ءداستۇرلi تۋرنير ۇزiلگەن جوق. قايتا قاناتىن كەڭگە جايا ءتۇستi. ال 1993 جىلى ۇنەمi شىمكەنتتە وتەتiن جارىس ورداباسى اۋدانىندا ۇيىمداستىرىلعان. بۇل ءۇردىس 2006 جىلدان بەرى جالعاسىن تاۋىپ, تۋرنير اۋدانداردا وتكىزىلىپ كەلەدى.
«بۇل تۋرنير ۋاقتىسىندا قازاق كۇرەسىنەن «كىشى الەم چەمپيوناتى» دەپ اتالعان. ول كەزدە قازاق كۇرەسىنەن بۇدان باسقا بىردە-ءبىر تۋرنير جوق بولاتىن. ۇلتتىق كۇرەستەن قازىر ۇيىمداستىرىلىپ جۇرگەن بارلىق جارىستىڭ ءىزاشارى – وسى سىزدەر كۋا بولىپ وتىرعان جارىس. ياعني ءبىز تاعى ءبىر تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولايىن دەپ تۇرمىز», دەدى «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ديرەكتور-باس رەداكتورى اباي بالاجان ءتۋرنيردىڭ اشىلۋىندا. ءيا, بيىل وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان ءتۋرنيردىڭ وتكىزىلە باستاعانىنا 64 جىل تولىپ, وسىمەن 59-رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. ياعني كەشەگى جارىس جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرىنىڭ ەسىمى تۋرنير تاريحىندا قالارى انىق.
جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا سايرام اۋدانىنىڭ اكىمى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ قازىر ەلىمىزدە قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى», «ەۋرازيا بارىسى» دودالارى مەن الەم, قۇرلىق چەمپيوناتتارى وتكىزىلىپ, ۇلتتىق سپورتىمىز حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن, ال وسىنداي جەتىستىكتەردە قارا شاڭىراق باسىلىم «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى مەن وسى باسىلىم ءتۋرنيرىنىڭ ۇلەسى مول ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات جولدىقاراەۆ ءتۋرنيردىڭ تاريحى تەرەڭدە ەكەنىنە توقتالىپ, شىن مىقتىلار جەڭىسكە جەتە بەرسىن دەگەن لەبىزىن ءبىلدىردى. التى سالماق دارەجەسى بويىنشا تارتىستى وتكەن تۋرنير ناتيجەسىندە, اسىرەسە جاس تالانتتار بيىكتەن كورىندى. ال كوماندالىق ەسەپتە تۇركىستان قالاسىنىڭ كومانداسى توپ جاردى. ەكىنشى ورىنعا ساۋران اۋدانىنىڭ, ءۇشىنشى ورىنعا شاردارا اۋدانىنىڭ بالۋاندارى كوتەرىلدى. ءار سالماق دارەجەسىندە جەڭىمپاز جانە جۇلدەگەرگە ديپلوم, مەدال, العىسحات جانە اقشالاي سىيلىقتار تابىس ەتىلدى.
ارينە, جارىستىڭ شارىقتاۋ شەگى دە, جۇرتتىڭ اسىعا كۇتەتىنى دە تۇيە بالۋاندار سايىسى. تۋرنير تاريحىنا كوز جۇگiرتسەك, «تۇيە بالۋاندار» سايىسى ەڭ العاش رەت 1961 جىلى وتكىزىلگەن ەكەن. ول كەزدە الىپ بالۋاندار سايىسى ابسوليۋتتi سالماق دارەجەسiندەگi جارىس دەپ اتالىپتى. وعان سوڭعى ءتورت اۋىر سالماق دارەجەسiندە توپ جارعان 4 جەڭiمپاز عانا قاتىسقان. بۇگىندە قاتىسۋشىلار سانى دا, بالۋانداردى ىنتالاندىرۋ جولى دا وزگەرگەن. ياعني 2007 جىلى جارىس تاريحىندا تۇڭعىش رەت «تەمiر تۇلپار» تiگiلىپ, دودانىڭ ءباسى ارتا ءتۇستى. كەشەگى تۋرنيردە «تۇيە بالۋان» باسەكەسىنە 31 بالۋان قاتىستى. اقتىق سىندا بوز كىلەمدە تۇركىستاندىق بالۋاندار كۇش سىناسىپ, توقتاربەك ايداربەك جەڭىمپاز اتاندى. ءسويتىپ, «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان 2022 جىلعى ءتۋرنيردىڭ «تۇيە بالۋانى» اتاندى. جەڭىمپازعا «تەمىر تۇلپاردىڭ» كىلتى تاپسىرىلدى. ال بەيبارىس ابدىعاني ەكىنشى ورىندى يەلەنسە, ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن بەلدەسۋدە شاردارالىق قايسار شامشيددينوۆ قارسىلاسىنا ەش مۇمكىندىك قالدىرعان جوق. «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان ءتۋرنيردى كەلەسى جىلى تولەبي اۋدانى وتكىزەتىن بولدى. تولەبي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرجان دۇيسەباەۆ جارىس ەستافەتاسىن سايرامدىقتاردان قابىلداپ الدى.
ايتا كەتەلىك, بۇعان دەيىن كەنتاۋ قالاسىندا وتكەن تۋرنيردە 80 سپورتشى, ال كەلەس اۋدانىندا وتكەن جارىستا 120 سپورتشى باق سىناعان بولاتىن. تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسىنان 17 كوماندا سىنعا تۇسكەن-ءدى. بيىلعى سايرامداعى جارىسقا 20 كوماندا, 130 بالۋان قاتىستى. ياعني باعى مەن بابىن سىناعان بالۋانداردىڭ سانى وسكەنى تۋرنيرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن بىلدىرەدى.
تۇركىستان وبلىسى
