يننوۆاتسيا جاڭاشا كوزقاراستى قاجەت ەتەدى

سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە پالاتانىڭ كەزەكتى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. بۇل جولى دەپۋتاتتار قاراۋىنا اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى جانە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى. ءبىرىنشى كەزەكتە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فە­دە­راتسياسى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فە­دەراتسياسىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىنىڭ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلداندى. سەناتور مۇحتار التىنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيە قۇرۋدىڭ ماقساتى ەكى مەملەكەتتىڭ اۋە كەڭىستىگىن كۇزەتۋ جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىستىڭ بىرىڭعاي وڭىرلىك جۇيەسىن ەكى ەل قورعانىس مينيسترلەرىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىلارى تاعايىنداعان قولباسشى باسقارادى. ال قولباسشىلىق الماتى قالاسىندا ورنالاسادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ بيىلعى جىلدىڭ قاڭتارىندا قازاقستانعا جاساعان ساپارى بارىسىندا رەسەي تاراپىنىڭ قازاقستانعا وتەۋسىز س-300 زىمىران كەشەندەرىن بەرۋگە ءازىر ەكەنىن مالىمدەگەن-ءدى. وسىعان وراي قازىرگى تاڭدا وتاندىق ساراپشىلار وسى ماسەلەنى پىسىقتاۋدا ەكەنى دە اتاپ كورسەتىلدى. جالپى وتىرىسقا شىعارىلعان «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرى تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى بويىنشا بىرلەسكەن بايان­دامانى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ جاسادى. ۆيتسە-پرەمەر ەلىمىزدە جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتاتىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن الماتىداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, «الاتاۋ» پاركىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا اتالعان پارك تولى­عىپ, 150-گە تارتا كومپانيا ءتىر­كەلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. قۇيىلعان ينۆەس­تيتسيانىڭ كولەمى 46 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 1100 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. قازىرگى تاڭدا اتالعان يننو­ۆا­تسيالىق پاركتىڭ ەكىنشى كەزەڭى­نىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە كورىنەدى. بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر رەسەي, بەلا­رۋس, وڭتۇستىك كورەيا جانە اقش سياق­تى ەلدەردىڭ يننوۆاتسيالىق تەح­نو­لو­گيالىق پاركتەرىنىڭ ءتاجى­ري­بە­لەرىن جان-جاقتى زەرتتە­گەن­­دەرىمەن دە بولىسە كەتتى. زاڭ جوبا­سىنىڭ ماقساتى «يننو­ۆا­تسيا­لىق تەحنولوگيالار پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ (يتپ اەا) ەرەكشە مارتەبەسىن, ونىڭ دەربەس كلاستەرلىك قورمەن شەتەل­دىك جۇمىس كۇشىن تارتۋدىڭ ەرەك­شەلىكتەرىن جانە يتپ اەا-عا قاتى­سۋشىلاردى تىركەۋگە جانە ولار­دىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپ­تاردى ايقىنداۋ بولىپ تابى­­لادى. زاڭ جوباسىندا «ين­نوۆا­­تسيا­­لىق كلاستەر» تۇسىنىگى ەنگى­زى­­لىپ, ونى باسقارۋدىڭ جاڭا ۇيىم­­داس­­تىرۋشىلىق-قۇقىقتىق نىسانى – «دەربەس كلاستەرلىك قور» كوز­دەلىپ وتىر. بۇل جەردە اتالعان قوردىڭ دەربەستىگى, قاتىسۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن قارجىلاي قۇرالى جانە رۇقساتتاردى الماي-اق شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردى تارتۋ قۇقىعى بار. بۇدان باسقا, يتپ اەا باسقارۋ ورگاندارىنىڭ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋعا قوردىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرما الۋ مۇمكىندىگى, ەكساۋماقتىلىق قاعيداتى بويىنشا يتپ اەا-عا قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىنا قوسۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ مەن 2018 جىلعا دەيىن ەكساۋماقتىلىق قاعيداتىن ۇزارتۋ جونىندەگى نورمالارمەن تولىقتىرىلعان. ال ىلەسپە زاڭدىق قۇجاتتا دا ماڭىزدى ءبىر­قاتار ماسەلەلەر قامتىلىپتى. بايانداماشىعا سەنا­تور­لاردىڭ قويعان سۇراقتارى دا كوپ بولدى. قوجاحمەت باي­ما­حانوۆتىڭ يننوۆاتسياعا قاتىستى سۇراعىنا وراي جاۋا­بىندا ۆيتسە-پرەمەر قازىرگى كەزدە 400 يننوۆاتسيالىق جو­با قولداۋ تاپسا, 100-گە تارتا عالىمعا جانە وسىنشاما كوم­پانياعا يننوۆاتسيالىق باعىتتا قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. فين­ليانديانىڭ كومبايندارىن قىزىلوردا وبلىسىندا قۇراستىرۋ جونىندەگى ماسەلەگە قاتىستى ساۋالعا قازىر اقش-تىڭ «دجون دير» جانە گەر­مانيانىڭ «كلاسس» كومبايندارىن شىعاراتىن زاۋىتتارمەن كەلىسسوزدەر جالعاسۋدا ەكەنىن, ال قۇراستىرۋ زاۋىتىنىڭ اس­تانادا ورنالاسۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە جاريا ەتتى. سەنات توراعاسى ناقتى يننوۆاتسيا اقش پەن جاپونيادا جانە ەۋروپانىڭ كەيبىر ەل­دەرىندە عانا بار ەكەنىن, ال قالعاندارى ونى ءوز كادەسىنە جاراتىپ كەلە جاتقانىن ءبىلدىردى. ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, يننوۆاتسيانى وڭتۇستىك كورەيا جەتىلدىرۋ ءۇشىن الىپ وتىرسا, قىتاي شىعارىلعان ءونىمنىڭ باعاسىن تومەندەتۋ باعىتىندا قولدانىپ كەلەدى ەكەن. كەيبىرەۋلەر يننوۆاتسيانى يوگۋرت نەمەسە لاپشا شىعارۋمەن دە بايلانىستىرىپ ءجۇر. الايدا, مۇنىڭ قاتە پىكىر ەكەندىگىن العا تارتقان سەنات توراعاسى ەلباسىنىڭ عىلىمعا ناقتى قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلە جاتقاندىعىن جانە نا­زارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلۋىن ەرەكشە اتادى. وسىلايشا تالقىلاۋدان وتكەن «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرى تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قابىلدانسا, ال ىلەسپە زاڭ جوباسى ەكىنشى وقى­لىمدا قولداۋ تاپتى. سونداي-اق, كەشەگى وتى­رىس­تا «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭ­داس­تىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بوي­ىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى. زاڭ جوبالارىن قاراپ بول­عان سوڭ, پالاتا ەكونوميكا­لىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك تۇراقتى كوميتەتىنىڭ اتاۋىن ەكونوميكالىق ساياسات, ين­نوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپ­كەرلىك تۇراقتى كوميتەتى دەپ وزگەرتۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلدادى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».