ۇكىمەت
مەجەلەر مەن مىندەتتەر
پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءداستۇرلى بريفينگكە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ, پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءراپىل جوشىباەۆ قاتىسىپ, ۇكىمەت اتقارىپ جاتقان بىرقاتار ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ايتىپ بەردى. «اعىمداعى جىلدىڭ 19-21 مامىرى ارالىعىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى جانە شانحاي قالاسىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ VI سامميتىنە قاتىسۋى جوسپارلانعان. ساپار بارىسىندا قحر توراعاسى سي تسزينپينمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەدى جانە ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلاتىن بولادى. بۇل قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى سەرپىندى دامىتۋدا جۇيەلى قادام بولماق. جالپى, بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 2013 جىلى ەكىجاقتى ساۋدانىڭ كولەمى 22,5 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, ونىڭ ىشىندە ەلىمىز ەكسپورتى – 14,3 ملرد. دوللار, يمپورت 8,1 ملرد. دوللار بولعان. سونداي-اق, 2014 جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى ەكىجاقتى ساۋدا كولەمى 3,56 ملرد. دوللاردى قۇرادى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. سونىمەن قاتار, ول قحر-مەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. «قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى سۋ ءبولۋ بويىنشا تەحنيكالىق جۇمىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ جوسپارىن ىسكە اسىرۋعا قاتىستى بيىلعى جىلدىڭ 24-27 اقپانى ارلىعىندا بەيجىڭدە ەكى ەل اراسىنداعى ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن باعالاۋ جونىندە تەحنيكالىق جۇمىس وتىرىسى ءوتتى. جيىندا دەرەكتەردى تالداۋ مەن سالىستىرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى بويىنشا ەسەپتەر الماسۋ جۇزەگە اسىرىلدى. قورعاس وزەنىندەگى «دوستىق» گيدروتورابىنا قاتىستى نىسان وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا رەسمي تۇردە پايدالانۋعا بەرىلدى. 2013 جىلعى قىركۇيەكتە استانادا قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا قر مەن قحر ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى «دوستىق» گيدروتورابىن باسقارۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق تاراپ اتالعان كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
قحر-مەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا كەلەر بولساق, «سامۇرىق-قازىنا» اق جەلىسى بويىنشا «ينۆەستيتسيالىق كارتا» شەڭبەرىندە بارلىعى 22 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ مۇناي-گاز سەكتورىندا 11 جوبا بولسا, 1 جوباسى اياقتالعان. ال 10 جوبا ىسكە اسۋ كەزەڭىندە.
«قتج» اق جەلىسى بويىنشا كولىك سالاسىندا «ليانيۋنگان پورتىندا تەرمينال سالۋ» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا, ونىڭ قۇرىلىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الداعى ساپارى بارىسىندا باستالماق. وسى جىلدىڭ باسىندا قحر-دان ينۆەستيتسيالاردىڭ جيىنتىق كولەمى 20 ميلليارد دوللاردان اسا, ونىڭ 5,68 ميلليارد اقش دوللارى تىكەلەي ينۆەستيتسيالار.
قازىرگى تاڭدا ۋران شيكىزاتىن قىتايعا جەتكىزۋ قولدانىستاعى كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلى 13,4 مىڭ توننا قازاقستاندىق ۋران جەتكىزىلگەن. سونىمەن قاتار, «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق وتاندىق وتىن تابلەتكالارىن قىتاي نارىعىنا شىعارۋعا مۇددەلى. «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسى «AREVA» فرانتسۋز كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, «ءۇمز» اق-تا جىلۋ بولەتىن قۇرىلعىلار وندىرەتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاۋدا.
وتاندىق كاسىپورىندار قحر-عا مەتاللۋرگيا ونىمدەرىن ءداستۇرلى ەكسپورتتاۋشىلار بولىپ سانالادى. اتالعان ەلگە مىس جەتكىزۋدىڭ ناقتى كولەمى 2012 جىلى – 170, 2013 جىلى – 202, ال 2014 جىلى 154 مىڭ توننا دەپ جوسپارلانعان. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قحر نارىعىنا قازاقستاندىق بيدايدى جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋدا, وتكەن جىلى جەتكىزىلگەن ءونىم كولەمى 90 مىڭ توننادان ارتقان. قازاقستان-قىتاي شەكاراسىندا استىق تەرمينالىن سالۋ ماسەلەسى دە پىسىقتالۋدا.
مادەنيەت سالاسىندا مادەني-ىزگىلىك ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ, قىتايدا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردى وقىتۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى جالعاستىرۋ, 2013-2014 جىلدار كەزەڭىندە مادەنيەت كۇندەرىن بىرلەسىپ وتكىزۋ, سونداي-اق, قازاقستاندا قىتاي ءتۋريزمى جىلىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەن. بۇدان باسقا قىتاي تاراپى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ءساتتى وتكىزۋگە قازاقستاندىق تاراپتى بارىنشا قولداۋعا دايىن ەكەندىگىن بىلدىرگەن.
«ازاماتتاردىڭ م ۇلىكتى جاريا ەتۋىنە بايلانىستى ولارعا راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تۋرالى» پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ايتىپ ءوتتى. «زاڭ جوباسىندا جاريا ەتۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى ايقىندالعان. بىرىنشىدەن, جاريا ەتۋ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قوسىمشا قارجى قاراجاتى مەن م ۇلىكتى تارتۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلەدى. ەكىنشىدەن, جاريا ەتىلگەن اقشا مەن م ۇلىك سالىق سالۋ ماقساتىندا تابىس رەتىندە تانىلمايدى جانە تيىسىنشە جەكە تابىس سالىعى سالىنبايدى. ىلەسپە زاڭ جوباسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق كودەكسىنە ءتيىستى تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. ۇشىنشىدەن, جاريا ەتۋگە وسى شارا باستالعانعا دەيىن الىنعان م ۇلىك ( اقشانى قوسا العاندا) جاتادى. تورتىنشىدەن, جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرى بىرقاتار باپتار بويىنشا قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتان بوساتىلادى», دەدى ول. جاريا ەتۋگە راقىمشىلىق جاساۋ ۋاقىتى 2014 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن 2015 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن دەپ بەلگىلەنگەن.
«ۇكىمەت وتىرىسىندا بىرقاتار فاكتورلار بويىنشا قازاقستاندى حالىقارالىق سالىستىرۋ جانە ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ بويىنشا قابىلداناتىن شارالار مەن ۇسىنىستاردى قامتيتىن 2013 جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى باياندامانىڭ جوباسى قارالدى. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ جۇيەلى مونيتورينگى بەس فاكتور بويىنشا التى الەمدىك رەيتينگتەردىڭ جانە ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك ينديكاتورلارى مونيتورينگىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قازاقستان ءوز ۇستانىمىن جاقسارتىپ كەلەدى», دەدى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ. سونداي-اق, ول ءۇش حالىقارالىق رەيتينگ بويىنشا 50 كوشباسشى ەلدەر قاتارىنا كىرگەنىن جانە ەكى رەيتينگ بويىنشا 70-ءتىڭ ىشىندە ( 67 جانە 69-ورىن) جانە ءبىر رەيتينگ بويىنشا 140-ورىندا ەكەنىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى.
ۇكىمەت باسەكەگە قابىلەتتىلىك ءجونىندەگى بەس فاكتور بويىنشا تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جانە تالداۋ ادىستەمەسىن جۇرگىزەدى. بۇل «ماكروەكونوميكا», «ينستيتۋتتار», «بيزنەس», «تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار» جانە «ادامي دامۋ» سىندى فاكتورلار. الەمدىك رەيتينگتە ۇستانىمدى ءارى قاراي جاقسارتۋ ءۇشىن ءار فاكتور بويىنشا جۇمىس توپتارى قۇرىلعان.
