سۋديالىققا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدىڭ وڭ تاجىريبەسى

كەشە ەلوردادا «سۋديالىققا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى مەن تاجىريبەسى» دەگەن تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. بۇل ءىس-شارانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى قۇقىق ارقىلى دەموكراتياعا ەۋروپالىق كوميسسياسىمەن جانە ەقىۇ-نىڭ استاناداعى ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. جيىندى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي اشتى. توراعا الدىمەن ەلىمىزدە سوت بي­لى­گىن جەتىلدىرۋ بارىسىندا جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستاندا تابىستى جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە سوت تورەلىگى قالىپتاستى جانە نىعايتىلدى. وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا مەملەكەت باسشى­سىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن قازاق­ستان سۋديالارىنىڭ VI سەزىندە الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىن دامىتۋدىڭ باسىم با­عىت­تارى ايقىندالدى. «وزەكتى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – سۋديالىققا كادرلار ىرىكتەۋ مەن سۋديا كور­پۋسىنىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى, – دەدى قايرات ءمامي. – قولدانىستاعى زاڭمەن سۋديالىققا كانديداتتارعا قو­يىلاتىن نەگىزگى تالاپتار بەلگىلەندى». جوعارعى سوت توراعاسى, سون­داي-اق, قازاقستان سۋديا­لارىنىڭ وتكەن سەزىندە تالقىلانعان ءبىر­قاتار ماسەلەلەردى دە اتاپ ءوتتى. ول سۋديالىققا كاندي­دات­تاردىڭ جاس مولشەرىنە باي­لانىستى. توراعانىڭ اتاپ ءوتۋىن­شە, سول سەزدە سۋديالىققا قا­بىل­­داناتىنداردىڭ جاسى 30-عا نەمەسە 35-كە تولۋى ءتيىس ەكەندىگى جونىندە ماسەلە كوتەرىلگەن. بۇل سۋديالار قاتارىن ومىرلىك تاجىريبەسى بار كاسىبي مامان-كادرلارمەن تولىقتىرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. «سۋديالىققا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدىڭ كريتەريلەرى مەن راسىمدەرى, سونداي-اق, ولاردىڭ لاۋازىمدىق ءوسۋى زاڭدى جانە ءادىل سوت تورەلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تاۋەلسىز سوت جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى, – دەدى قايرات ءمامي. – بۇل – ەلباسىنىڭ سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى تاپ­سىرعان مىندەتتەردىڭ ءبىرى». ەقىۇ-نىڭ استانا قالا­سىنداعى ورتالىعىنىڭ جەتەك­شىسى ناتاليا زارۋدنايا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سوت تورەلىگىن نىعايتۋ بارىسىنداعى جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ورتالىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستان سوت تاۋەلسىزدىگىن نىعاي­تۋدا اتاپ وتەرلىكتەي وڭ قادامدار جاسادى. ال بۇگىنگى جيىن قازاق­ستان سۋديالارىنىڭ VI سەزىندە ايقىندالعان سوت جۇيەسىن دامىتۋ جانە سۋديا كادرلارىن دايارلاۋ مەن ولاردىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالىپ وتىر. سەبەبى, سۋديالىققا كاندي­دات­تاردى ىرىكتەۋدە حالىقارالىق ستاندارتتاردى, دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن پايدالانعان ەرەكشە بولماق. بۇل جاعىنان قازاقستان كوپشىلىك ەلدەردىڭ الدىندا كەلەدى. ءۇزىلىس كەزىندە ءبىز دوڭگەلەك ءۇس­تەل تاقىرىبىنا بايلانىستى مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنت­­تىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆتىڭ وي-پىكىرىن بىلگەن ەدىك. «سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىم دەموكراتيالىق قوعام مەن نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى, – دەدى ول. – ەگەر رەفورمالارعا دەگەن شەشىم ءادىل قابىلداناتىن بولسا, ول وتە الەۋەتتى بولادى. سول سياقتى سۋديالىققا كان­ديداتتاردى ىرىكتەگەندە, ولاردىڭ ءبىلىمى, بىلىكتىلىك دەڭگەيى مەن جاس مولشەرى عانا ەمەس, مورالدىق, تۇلعالىق قاسيەتتەرىنە دە ەرەكشە ءمان بەرىلگەنى ءجون. تاريحتان بەلگىلى, ءبىزدىڭ بۇرىنعى بيلەرىمىزدىڭ ايتقان ناقتى شەشىمدەرى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلەدى. سەبەبى, ولاردىڭ شىعارعان شەشىمدەرى ءادىل بولعانىنا قوعام سەنگەن. جالپى, قازاقتا بيلەردى سايلاماعان, بيلەر كوپشىلىك مويىنداۋ ارقىلى بي اتانعان. ولاردىڭ ءادىل شەشىم ايتاتىنىنا سەنىپ, حالىق سوعان جۇگىنگەن. وسىنداي ادىلدىگى ارقىلى بيلەر ۇلتتىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەن. ولار قازىرگى سۋديالار سياقتى زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن جوق. ەكىنشىدەن, سۋديالىققا كان­دي­داتتاردى ىرىكتەۋدە كان­ديداتتىڭ كەم دەگەندە ماگيستر­لىك ءبىلىمى بولۋىن ەسكەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ جاس مولشەرى 30-دان تومەن بول­ماعانى ءجون. ويتكەنى, سۋديا ادام تاعدىرىن شەشەدى. وسى­نى زاڭداستىرعان دۇرىس دەپ ويلايمىن. ماگيسترلەردى دا­يى­نداۋ بارىسىندا تەك قانا زاڭداردى وقىتۋ جەتكىلىكسىز. زاڭدى جاتتاپ الۋعا بولادى, ال شەشىم قابىلداۋدىڭ ءوزى ءبىر بولەك عىلىم. سۋديالاردى ىرىكتەۋ ىسىندە جاريالىلىق قاجەت. بۇگىندە وسى باعىتتا جوعارى سوت كەڭەسى كوپ جۇمىستار ىستەپ جاتىر. ال سۋديالىققا كان­ديداتتاردى ىرىكتەۋ ۇدەرىسىنە سول كانديدات ءبىلىم العان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىسقانى ءجون». جيىندا, سونداي-اق, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆ قاتىسۋشىلاردى ەلىمىزدە سۋديالاردى ىرىكتەۋ ءتاجى­ريبەسىمەن تانىستىردى. توراعانىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 79-با­بى­نا سايكەس بىلىكتىلىك ەمتي­حانىنان وتكەن, جوعارى زاڭگەرلىك ءبىلىمى بار, 25 جاسقا تولعان قازاقستان ازاماتى سۋديا بولا الادى. بىلىكتىلىك ەمتيحانى كومپيۋ­تەرلىك تەستىلەۋ جانە اڭگىمەلەسۋ تۇرىندە وتەدى. ءوت­كەن جىلدان باستاپ بىلىكتىلىك ەمتيحانىنان ءوتۋ 70-تەن 80 بالعا ارتتىرىلدى. بۇل سۋديالىق قىزمەتكە بارىنشا دايىندالعان كانديداتتاردى ىرىكتەۋ ماقساتىن كوزدەيدى. «بۇگىنگى كۇنى سۋديا لاۋا­زىمىنا كانديدات رەتىندە 4915 ادام رەزەرۆتە تۇر, – دەدى بەكتاس بەكنازاروۆ. – سۋديالىققا كانديداتتاردى ىرىكتەۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ جالعاستىرىلۋدا. وسى جىلى بىلىكتىلىك ەمتيحانىنا پسيحولوگيالىق تەستىلەۋ دە ەنگىزىلەتىن بولادى. سۋديالىققا كانديداتتاردى ىرىكتەۋ جالپىعا بىردەي تانىلعان ستاندارتتارعا, سونداي-اق, ەقىۇ مەن ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى». دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتى­سۋشىلار جيىن بارىسىندا ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى سۋديالاردى ىرىكتەۋ تاجىريبەسى, ونى جەتىلدىرۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. جيىن سوڭىندا سۋديالىق كورپۋستىڭ كادرلىق الەۋەتىن جاقسارتۋ جونىندەگى وتاندىق جانە شەتەلدىك تاجىريبەنىڭ نەگىزىندە ۇسىنىمدار قابىلداندى. ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان».