– دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى. قابىرعالى قازاقتىڭ وزەگىن ۇستاپ وتىرعان وڭتۇستىك وڭىرىنە ەلباسىنىڭ كەلۋى قاشاندا ۇلكەن وقيعا, بيىك مارتەبە. اتاجۇرتتىڭ ايبىنىن اسىرار تولىمدى تىرلىكتەرىن كورسەتىپ قالۋدىڭ وڭتايلى ءبىر ءساتى وسىندايدا تۇسسە كەرەك.
ەلباسىنىڭ الىستى كوزدەگەن, تەرەڭنەن تولعاعان سارا ساياساتى مەن ۇكىمەتتىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىن ايقىنداپ الۋدىڭ ناتيجەسىندە وڭتۇستىكتە دە وڭدى وزگەرىستەردى از كەزدەستىرمەيسىز. ءبارىن بىردەي ايتپاي-اق, وتكەن ءبىر جىلدى عانا ءسوز ەتسەك, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا وندىرىلگەن جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ مولشەرى 2,1 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى. ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى كورسەتكىشى بولىپ تابىلاتىن بۇل شارتتى ءونىمنىڭ كولەمى سوڭعى بەس جىلدا 2,3 ەسە ءوستى.
ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى وبلىستاعى بىرقاتار نىسانداردا بولىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى, حالىقپەن كەزدەسىپ, تۇرمىس جاعدايىن باعامدادى. ەلباسى, الدىمەن, سارىاعاش اۋدانى تەگىسشىل اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان قازاقستان-كورەيا بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ جۇمىسىن كوردى. ول ساندىك اعاشتاردىڭ كوشەتتەرى مەن كوكونىس داقىلدارىنىڭ تۇقىمدارىن وندىرەدى. بىرلەسكەن كاسىپورىن 27 گەكتارعا ساندىك اعاش كوشەتتەرىن, 33 گەكتارعا كوكونىستىڭ تۇقىمدىق سۇرىپتارىن وتىرعىزعان. اتالعان جوباعا 5 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلماق. بۇگىنگە دەيىن 1,5 ملن. اقش دوللارى تارتىلدى. كاسىپورىندا 50 ادام تۇراقتى, 200 ادام ماۋسىمدىق جۇمىس اتقارادى.
وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا اشىلعان «بال تەكستيل» جشس-ءنىڭ كىلەم جانە كىلەم بۇيىمدارىن شىعاراتىن فابريكاسى – ءوڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ءبىر ماقتانىشى. جوبا بويىنشا الداعى ۋاقىتتا ءتورت كەزەڭنەن تۇراتىن 26 جەلى ىسكە قوسىلاتىن بولادى. بۇل 700 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. قازىرگى ۋاقىتتا ءوندىرىس كەشەنىنىڭ العاشقى كەزەڭى جۇزەگە اسىپ, قۇنى 1,7 ملرد. تەڭگە بولاتىن التى جەلى ىسكە قوسىلدى. 100 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. فابريكا ەلىمىزدە تەڭدەسى جوق بەلگيالىق «Wanderwii» كومپانياسىنىڭ جابدىقتارىمەن جۇمىس ىستەپ, تولىق قۋاتتىلىعىنا شىققان ساتتە رەسپۋبليكا نارىعىنىڭ 60 پايىزىن قامتيتىن بولادى. جانە ەكسپورتقا 1-2 ملن. شارشى مەتر كىلەم جانە كىلەم بۇيىمدارىن شىعارۋعا مۇمكىندىك الماق.
جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا مەملەكەت باسشىسى ءبىر اۋىسىمدا 500 ادامدى قابىلدايتىن №3 شىمكەنت قالالىق ەمحاناسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ەمحانا «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ, وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. مەديتسينالىق مەكەمە شىمكەنت قالاسىنىڭ قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان «وتىرار», «ءنۇرسات», «ايقاپ», «ءتۇركىستان», «تاراز» شاعىن اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەدى. مۇندا 220 ءدارىگەر مەن ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى. ەمحانا زاماناۋي دياگنوستيكالىق قۇرال-جابدىقتارمەن, اتاپ ايتقاندا, ساۋلەلىك, مامموگرافيالىق, فۋنكتسيالىق, ەندوسكوپيالىق, بيوحيميالىق, يممۋنولوگيالىق دياگنوستيكامەن قامتىلعان.
وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. سوڭعى 5 جىلدا 264 جاڭا مەديتسينالىق نىسان سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلسە, بيىلدىڭ وزىندە 65 مەديتسينالىق نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ونىڭ 53-ءى وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن تۇرعىزىلۋدا.
ەلباسى شىمكەنتتىڭ جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا سالىنعان «كورمە ورتالىعىندا» بولىپ, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرمەن كەزدەستى. كورمەدە وبلىستاعى الپىستان استام ءوندىرىس ورنى ءوز تاۋارلارىن جايىپ سالدى. مۇندا فارماتسەۆتيكا, ازىق-ت ۇلىك, توقىما, تىگىن, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ماشينا جاساۋ, مۇناي وڭدەۋ, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا, جيھاز, حيميا سالالارىن قامتيتىن كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرى قويىلعان. كورمەگە قاتىسقان كاسىپورىنداردىڭ جارتىسى مەملەكەتتىك ءۇيد باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان. بۇلار الەمدىك ستاندارتتار مەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار بويىنشا تاۋار ءوندىرىپ, رەسپۋبليكامىزدا تەڭدەسى جوق يمپورت الماستىراتىن كاسىپورىندار ساناتىنا ەنەدى.
جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىنا قاراي ەلباسى وڭتۇستىك كاسىپكەرلەرىمەن كەزدەستى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسىمەن تانىستىردى. ول وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنە توقتالا كەلىپ, وبلىستىق بيۋدجەت قارجىسىنىڭ نەگىزىنەن الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا باعىتتالىپ وتىرعانىن باسا ايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.
«ورداباسى قۇس» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى مۇرات تاعاەۆ سويلەپ, اۋىل ازاماتتارىنىڭ ومىرىندە قازىرگى كەزدە ۇلكەن ءوزگەرىستەر بولىپ جاتقانىن, ولاردىڭ كاسىپكەرلىككە بەت بۇرۋىنىڭ ءناتيجەسىندە تابىستى بيزنەس يەلەرىنە اينالا باستاعانىن ايتتى. مۇنىڭ ەلباسىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان اكەلىك قامقورلىعىنىڭ ارقاسى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «حلوپكوپروم-تسەلليۋلوزا»جشس-ءنىڭ باسشىسى قاينار اباسوۆ كەدەن وداعى جاعدايىندا جۇمىستارىنىڭ جاندانا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى.
بۇدان سوڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارقىندى دامىتۋعا بايلانىستى كوپتەگەن جۇمىستاردىڭ قولعا الىنىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ءبىر تۇتقاسى كاسىپكەرلىك بولىپ وتىر. جالپى, مەگاپوليس ورتالىعى رەتىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ ەلىمىز بويىنشا ماڭىزى جىلدان جىلعا ارتا تۇسۋدە. شىمكەنتتىڭ ماڭايىنداعى اۋىلداردىڭ ەسەبىنەن قالا حالقىن كوبەيتۋ جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ونى ميلليون تۇرعىنى بار قالاعا اينالدىرۋ, قالا ورتالىعىن بۇرىنعىدان دا كوركەيتۋگە مەملەكەتتەن ءتيىستى قارجى بولىنۋدە. «وبلىس ورتالىعى ميلليونەر قالا بولعاننان كەيىن ول ءبىلىمنىڭ دە, عىلىمنىڭ دا ورتالىعى بولۋى ءتيىس», – دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ول وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ باستى جەتىستىگىنىڭ ءبىرى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ 71 جاسقا دەيىن ۇزارعانىن جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ ناتيجەسىندە انا مەن بالانىڭ ءولىمى ازايعانىن اتاپ كورسەتتى.
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت جاستاردى كەڭىنەن جۇمىسقا تارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇعان تولىق مۇمكىندىك تە بار. «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» اۆتوماگيسترالىنىڭ ىسكە قوسىلۋى وبلىس ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشۋى ءتيىس. سول ماگيسترالعا قىزمەت كورسەتۋ ەسەبىنەن عانا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قوسىمشا جاعدايلار تۋعىزىلاتىن بولادى. بارلىق تراسسانىڭ بويىندا وسى ءىرى ماگيسترالدارعا قىزمەت كورسەتەتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار پايدا بولۋى كەرەك. قازىرگى مىندەت قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇكتەر مولشەرىن سوڭعى جىلداردا ەكى ەسە ۇلعايتۋ جونىندە بولىپ وتىر. سونداي-اق, جەزقازعان – بالقاش ارقىلى وتەتىن جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى. جەزقازعاننان قىزىلورداعا قاتىنايتىن اۆتوجولدار مەن وبلىستاردىڭ ىشكى جول قاتىناستارىن جاقسارتۋ ءۇشىن دە جۇمىس قولى كوپ كەرەك.
پرەزيدەنت وڭتۇستىكتە جۇمىسسىزدىق پەن تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى قولداۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتە كەلە, جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن ايتتى. ءارتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردى, كاسىپتىك مەكتەپتەردى بىتىرگەن جاستاردىڭ كوبىنە ومىردەن ءوز ورنىن تابا الماي قينالىپ قالاتىن كەزدەرى از ەمەس. نەگە ولاردى سولتۇستىك وبلىستارعا ارنايى جولدامالار ارقىلى باعىتتاپ وتىرماسقا؟ بازارلاردا اربا سۇيرەتىپ, ءىلدالدالاپ نان تاۋىپ جۇرگەننەن گورى, بۇل الدەقايدا ءتيىمدى ەمەس پە؟
جاستاردىڭ ماماندىق الىپ, شاعىن بيزنەسپەن اينالىسۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك جاسالعان. مەملەكەت ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا 1 تريلليون تەڭگە ءبولىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا الەم جۇرتشىلىعى ەكونوميكالىق داعدارىستى ءالى دە ەڭسەرە الماۋدا. ونىڭ ۇستىنە, ساياسي جاعداي شيەلەنىسىپ كەتتى. سوعان قاراماستان, قازاقستانعا ازيا دامۋ بانكى, باسقا دا الەمدىك بانكتەر قولۇشىن بەرۋدەن باس تارتىپ وتىرعان جوق. سوندىقتان دا وسىنداي جاعدايلاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن شەتەلگە شىعارۋدى ويلاستىرۋى قاجەت. كەدەن وداعى دەگەنىڭىز ءوز-وزىنەن پايدا بەرمەيدى, ول ءۇشىن كوپ تەر توگۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن مەملەكەت قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋدا. تاۋارلاردىڭ سانىن عانا ەمەس, ساپاسىن ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
كاسىپكەرلەرمەن اڭگىمە بارىسىندا ەلباسى بۇدان باسقا دا ماسەلەلەرگە جان-جاقتى توقتالدى. ول ءۇشىن وبلىستاعى اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەردىڭ جايى دا, كوكساراي سۋ قويماسى مەن ماقتاارالداعى سۋارمالى ەگىنشىلىككە قاتىستى ماسەلەلەر دە شەت قالعان جوق. ءتيىستى باسشىلار جاۋاپ قايتاردى. سودان سوڭ كاسىپكەر تالعات ەلۋباەۆتىڭ «قۇداي قالاسا» دەپ ءجيى قولداناتىن ءسوزىن ەسكە الىپ, جينالعان كوپشىلىكتى ءبىر كۇلدىرتتى دە, «ءبىز سۋى تاپشى ەلمىز عوي, دەگەنمەن, اللا ءساتىن سالسا, بارلىق قيىندىقتى جەڭىپ شىعامىز!» دەدى.
مارحابات بايعۇت,
«ەگەمەن قازاقستان»,
سۋحانبەردى ورازالى ۇلى,
جۋرناليست.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى. قابىرعالى قازاقتىڭ وزەگىن ۇستاپ وتىرعان وڭتۇستىك وڭىرىنە ەلباسىنىڭ كەلۋى قاشاندا ۇلكەن وقيعا, بيىك مارتەبە. اتاجۇرتتىڭ ايبىنىن اسىرار تولىمدى تىرلىكتەرىن كورسەتىپ قالۋدىڭ وڭتايلى ءبىر ءساتى وسىندايدا تۇسسە كەرەك.
ەلباسىنىڭ الىستى كوزدەگەن, تەرەڭنەن تولعاعان سارا ساياساتى مەن ۇكىمەتتىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىن ايقىنداپ الۋدىڭ ناتيجەسىندە وڭتۇستىكتە دە وڭدى وزگەرىستەردى از كەزدەستىرمەيسىز. ءبارىن بىردەي ايتپاي-اق, وتكەن ءبىر جىلدى عانا ءسوز ەتسەك, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا وندىرىلگەن جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ مولشەرى 2,1 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى. ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى كورسەتكىشى بولىپ تابىلاتىن بۇل شارتتى ءونىمنىڭ كولەمى سوڭعى بەس جىلدا 2,3 ەسە ءوستى.
ساپارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى وبلىستاعى بىرقاتار نىسانداردا بولىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى, حالىقپەن كەزدەسىپ, تۇرمىس جاعدايىن باعامدادى. ەلباسى, الدىمەن, سارىاعاش اۋدانى تەگىسشىل اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان قازاقستان-كورەيا بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ جۇمىسىن كوردى. ول ساندىك اعاشتاردىڭ كوشەتتەرى مەن كوكونىس داقىلدارىنىڭ تۇقىمدارىن وندىرەدى. بىرلەسكەن كاسىپورىن 27 گەكتارعا ساندىك اعاش كوشەتتەرىن, 33 گەكتارعا كوكونىستىڭ تۇقىمدىق سۇرىپتارىن وتىرعىزعان. اتالعان جوباعا 5 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلماق. بۇگىنگە دەيىن 1,5 ملن. اقش دوللارى تارتىلدى. كاسىپورىندا 50 ادام تۇراقتى, 200 ادام ماۋسىمدىق جۇمىس اتقارادى.
وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا اشىلعان «بال تەكستيل» جشس-ءنىڭ كىلەم جانە كىلەم بۇيىمدارىن شىعاراتىن فابريكاسى – ءوڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ءبىر ماقتانىشى. جوبا بويىنشا الداعى ۋاقىتتا ءتورت كەزەڭنەن تۇراتىن 26 جەلى ىسكە قوسىلاتىن بولادى. بۇل 700 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. قازىرگى ۋاقىتتا ءوندىرىس كەشەنىنىڭ العاشقى كەزەڭى جۇزەگە اسىپ, قۇنى 1,7 ملرد. تەڭگە بولاتىن التى جەلى ىسكە قوسىلدى. 100 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. فابريكا ەلىمىزدە تەڭدەسى جوق بەلگيالىق «Wanderwii» كومپانياسىنىڭ جابدىقتارىمەن جۇمىس ىستەپ, تولىق قۋاتتىلىعىنا شىققان ساتتە رەسپۋبليكا نارىعىنىڭ 60 پايىزىن قامتيتىن بولادى. جانە ەكسپورتقا 1-2 ملن. شارشى مەتر كىلەم جانە كىلەم بۇيىمدارىن شىعارۋعا مۇمكىندىك الماق.
جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا مەملەكەت باسشىسى ءبىر اۋىسىمدا 500 ادامدى قابىلدايتىن №3 شىمكەنت قالالىق ەمحاناسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ەمحانا «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ, وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. مەديتسينالىق مەكەمە شىمكەنت قالاسىنىڭ قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان «وتىرار», «ءنۇرسات», «ايقاپ», «ءتۇركىستان», «تاراز» شاعىن اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەدى. مۇندا 220 ءدارىگەر مەن ورتا بۋىندى مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى. ەمحانا زاماناۋي دياگنوستيكالىق قۇرال-جابدىقتارمەن, اتاپ ايتقاندا, ساۋلەلىك, مامموگرافيالىق, فۋنكتسيالىق, ەندوسكوپيالىق, بيوحيميالىق, يممۋنولوگيالىق دياگنوستيكامەن قامتىلعان.
وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. سوڭعى 5 جىلدا 264 جاڭا مەديتسينالىق نىسان سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلسە, بيىلدىڭ وزىندە 65 مەديتسينالىق نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ونىڭ 53-ءى وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن تۇرعىزىلۋدا.
ەلباسى شىمكەنتتىڭ جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا سالىنعان «كورمە ورتالىعىندا» بولىپ, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرمەن كەزدەستى. كورمەدە وبلىستاعى الپىستان استام ءوندىرىس ورنى ءوز تاۋارلارىن جايىپ سالدى. مۇندا فارماتسەۆتيكا, ازىق-ت ۇلىك, توقىما, تىگىن, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ماشينا جاساۋ, مۇناي وڭدەۋ, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا, جيھاز, حيميا سالالارىن قامتيتىن كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرى قويىلعان. كورمەگە قاتىسقان كاسىپورىنداردىڭ جارتىسى مەملەكەتتىك ءۇيد باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان. بۇلار الەمدىك ستاندارتتار مەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار بويىنشا تاۋار ءوندىرىپ, رەسپۋبليكامىزدا تەڭدەسى جوق يمپورت الماستىراتىن كاسىپورىندار ساناتىنا ەنەدى.
جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىنا قاراي ەلباسى وڭتۇستىك كاسىپكەرلەرىمەن كەزدەستى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسىمەن تانىستىردى. ول وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنە توقتالا كەلىپ, وبلىستىق بيۋدجەت قارجىسىنىڭ نەگىزىنەن الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا باعىتتالىپ وتىرعانىن باسا ايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.
«ورداباسى قۇس» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى مۇرات تاعاەۆ سويلەپ, اۋىل ازاماتتارىنىڭ ومىرىندە قازىرگى كەزدە ۇلكەن ءوزگەرىستەر بولىپ جاتقانىن, ولاردىڭ كاسىپكەرلىككە بەت بۇرۋىنىڭ ءناتيجەسىندە تابىستى بيزنەس يەلەرىنە اينالا باستاعانىن ايتتى. مۇنىڭ ەلباسىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان اكەلىك قامقورلىعىنىڭ ارقاسى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «حلوپكوپروم-تسەلليۋلوزا»جشس-ءنىڭ باسشىسى قاينار اباسوۆ كەدەن وداعى جاعدايىندا جۇمىستارىنىڭ جاندانا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتتى.
بۇدان سوڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارقىندى دامىتۋعا بايلانىستى كوپتەگەن جۇمىستاردىڭ قولعا الىنىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ءبىر تۇتقاسى كاسىپكەرلىك بولىپ وتىر. جالپى, مەگاپوليس ورتالىعى رەتىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ ەلىمىز بويىنشا ماڭىزى جىلدان جىلعا ارتا تۇسۋدە. شىمكەنتتىڭ ماڭايىنداعى اۋىلداردىڭ ەسەبىنەن قالا حالقىن كوبەيتۋ جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ونى ميلليون تۇرعىنى بار قالاعا اينالدىرۋ, قالا ورتالىعىن بۇرىنعىدان دا كوركەيتۋگە مەملەكەتتەن ءتيىستى قارجى بولىنۋدە. «وبلىس ورتالىعى ميلليونەر قالا بولعاننان كەيىن ول ءبىلىمنىڭ دە, عىلىمنىڭ دا ورتالىعى بولۋى ءتيىس», – دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ول وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ باستى جەتىستىگىنىڭ ءبىرى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ 71 جاسقا دەيىن ۇزارعانىن جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ ناتيجەسىندە انا مەن بالانىڭ ءولىمى ازايعانىن اتاپ كورسەتتى.
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت جاستاردى كەڭىنەن جۇمىسقا تارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇعان تولىق مۇمكىندىك تە بار. «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» اۆتوماگيسترالىنىڭ ىسكە قوسىلۋى وبلىس ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشۋى ءتيىس. سول ماگيسترالعا قىزمەت كورسەتۋ ەسەبىنەن عانا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قوسىمشا جاعدايلار تۋعىزىلاتىن بولادى. بارلىق تراسسانىڭ بويىندا وسى ءىرى ماگيسترالدارعا قىزمەت كورسەتەتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار پايدا بولۋى كەرەك. قازىرگى مىندەت قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇكتەر مولشەرىن سوڭعى جىلداردا ەكى ەسە ۇلعايتۋ جونىندە بولىپ وتىر. سونداي-اق, جەزقازعان – بالقاش ارقىلى وتەتىن جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى. جەزقازعاننان قىزىلورداعا قاتىنايتىن اۆتوجولدار مەن وبلىستاردىڭ ىشكى جول قاتىناستارىن جاقسارتۋ ءۇشىن دە جۇمىس قولى كوپ كەرەك.
پرەزيدەنت وڭتۇستىكتە جۇمىسسىزدىق پەن تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى قولداۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتە كەلە, جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن ايتتى. ءارتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردى, كاسىپتىك مەكتەپتەردى بىتىرگەن جاستاردىڭ كوبىنە ومىردەن ءوز ورنىن تابا الماي قينالىپ قالاتىن كەزدەرى از ەمەس. نەگە ولاردى سولتۇستىك وبلىستارعا ارنايى جولدامالار ارقىلى باعىتتاپ وتىرماسقا؟ بازارلاردا اربا سۇيرەتىپ, ءىلدالدالاپ نان تاۋىپ جۇرگەننەن گورى, بۇل الدەقايدا ءتيىمدى ەمەس پە؟
جاستاردىڭ ماماندىق الىپ, شاعىن بيزنەسپەن اينالىسۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك جاسالعان. مەملەكەت ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا 1 تريلليون تەڭگە ءبولىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا الەم جۇرتشىلىعى ەكونوميكالىق داعدارىستى ءالى دە ەڭسەرە الماۋدا. ونىڭ ۇستىنە, ساياسي جاعداي شيەلەنىسىپ كەتتى. سوعان قاراماستان, قازاقستانعا ازيا دامۋ بانكى, باسقا دا الەمدىك بانكتەر قولۇشىن بەرۋدەن باس تارتىپ وتىرعان جوق. سوندىقتان دا وسىنداي جاعدايلاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن شەتەلگە شىعارۋدى ويلاستىرۋى قاجەت. كەدەن وداعى دەگەنىڭىز ءوز-وزىنەن پايدا بەرمەيدى, ول ءۇشىن كوپ تەر توگۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن مەملەكەت قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋدا. تاۋارلاردىڭ سانىن عانا ەمەس, ساپاسىن ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
كاسىپكەرلەرمەن اڭگىمە بارىسىندا ەلباسى بۇدان باسقا دا ماسەلەلەرگە جان-جاقتى توقتالدى. ول ءۇشىن وبلىستاعى اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەردىڭ جايى دا, كوكساراي سۋ قويماسى مەن ماقتاارالداعى سۋارمالى ەگىنشىلىككە قاتىستى ماسەلەلەر دە شەت قالعان جوق. ءتيىستى باسشىلار جاۋاپ قايتاردى. سودان سوڭ كاسىپكەر تالعات ەلۋباەۆتىڭ «قۇداي قالاسا» دەپ ءجيى قولداناتىن ءسوزىن ەسكە الىپ, جينالعان كوپشىلىكتى ءبىر كۇلدىرتتى دە, «ءبىز سۋى تاپشى ەلمىز عوي, دەگەنمەن, اللا ءساتىن سالسا, بارلىق قيىندىقتى جەڭىپ شىعامىز!» دەدى.
مارحابات بايعۇت,
«ەگەمەن قازاقستان»,
سۋحانبەردى ورازالى ۇلى,
جۋرناليست.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
