قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسى بۋرابايدا رەسپۋبليكالىق جەتەكشى باسىلىمدار وكىلدەرىنىڭ ءباسپاسوز تۋرىن وتكىزدى. «بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعات باعىنىڭ (مۇتب) «ۆيزيت ورتالىعىنداعى» ماسليحاتپەن باستالعان كەزدەسۋدە پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مالىك مىرزالين كۋرورتتى ايماقتى دامىتۋ جونىندە كەڭىنەن اڭگىمە قوزعادى.
سونداي-اق, پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسىنا قاراستى ۇيىمدار جۇمىسىن باسقارۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى قانات ىدىرىسوۆ پەن «بۋراباي» مۇتب ديرەكتورى امانكەلدى مۋەنوۆ جۋرناليستەردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ قايتاردى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرۋشىلار ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋعا وراي پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە بايانداپ, «بۋراباي» مۇتب اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزدى.
بۋرابايعا قاتىستى بايلام مەن بايان
كورىكتى بۋراباي جۇپار شاشقان قالىڭ ورمانىمەن, كۇمىس ايدىندى كولدەرىمەن, مادەني-تاريحي جاۋھارلارىمەن جۇرتشىلىقتى باۋراۋمەن كەلەدى. بۇل ءوڭىر رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ, رەسەيدىڭ كورشىلەس وبلىستارى تۋريستەرىنىڭ, الىس شەتەلدىك قوناقتاردىڭ ءداستۇرلى دەمالىس ورنىنا اينالعانى. مۇندا كەلۋشىلەر جاز ايلارىندا كۇنىنە 100 مىڭ ادامعا جەتەتىنى بەلگىلى. بۇل ايماق موينىنداعى سالماقتى قالىڭداتا تۇسەدى. سوندىقتان, ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ءوتكىزۋشىلەر زامانالىق ءتۋريزمدى وركەندەتۋدە تەك قانا تابيعي رەسۋرستارمەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايتىنىن اتاپ كورسەتتى. تابيعي كەشەندى ۇزدىكسىز پايدالانۋ ەكولوگيالىق جۇيەنىڭ بۇزىلۋىنا, لاستانۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىنى مونيتورينگتىك تالدامالارمەن, سلايدتىق دەرەكتەرمەن ءتۇسىندىرىلدى.
بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋ مەملەكەتتىڭ ايرىقشا باقىلاۋىندا ۇستالىپ, ماڭىزدى باعدارلامالىق قۇجاتتارعا توپتاستىرىلعان نىسانالى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جۋرناليستەر, بۇل ورايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان ىستەرگە قانىقتى. وڭىردە پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسىنا قاراستى «بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعات باعى, قازاقستاندىق «لاپلانديا», «وقجەتپەس» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتۋدە.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2000 جىلعى جارلىعىمەن قۇرىلعان «بۋراباي» مۇتب-نىڭ جالپى اۋماعى 129,5 مىڭ گەكتاردى قۇراسا, ونىڭ 89 مىڭ گەكتارىن ورماندى القاپتار, 10 مىڭ گەكتارىن سۋ ايدىنى الىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسى 2006 جىلدان باستاپ ايرىقشا قورعالاتىن ايماقتاعى جۇمىستاردى ءۇش باعىتتا جۇرگىزۋدە ەكەن. ياعني, ينجەنەرلىك جۇيە (سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, كاناليزاتسيالىق قۇرىلعىلارمەن جانە ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ) قۇرۋ, كولدەر جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ (جالداۋ پۋنكتتەرىن قوسا ەسەپتەگەندە جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن ۆەلوجولدار سالۋ جانە زامانالىق تۋريستىك نىساندار جۇيەسىن پايدالانۋعا بەرۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپتى. ءىس باسقارماسى اتالعان شارالاردى ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى بيۋدجەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار اقمولا وبلىسىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇرگىزىلىپ وتىرعانى اتاپ ءوتىلدى.
ءىس باسقارماسى كۋرورتتى ايماقتى دامىتۋدىڭ جۇيەلىك جوسپارىنا ساي, بۇكىل قىزمەتتى تۋريستىك بەلسەندىلىكتەگى نەگىزگى ءۇش باعىتتا قولعا الىپتى. ولار شورتان, بۋراباي, ۇلكەن جانە كىشى شاباقتى كولدەرىنىڭ اۋماعىنا جانە سارىبۇلاق اۋىلى مەن جوكەي كولىنىڭ ماڭايىنا شوعىرلانعان. باسقارما بۇل تۇرعىدا بەلسەندى جۇمىستاردى باستاپ كەتىپتى. بۇل ايماقتاعى ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءمىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسى 2009-2011 جىلدارى شورتان كولىنىڭ ماڭايىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى تابىستى اياقتادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە14,3 شاقىرىمدىق سۋ جۇيەسى, 28 شاقىرىمدىق كاناليزاتسيا توقتاۋسىز جۇمىس ىستەۋدە, سونداي-اق, 5 جانە 9,4 شاقىرىمدىق ەلەكتر مەن بايلانىس جەلىسى تارتىلدى. بۇل نىساندار اۋدان ورتالىعى – ششۋچە قالاسىن دا قامتيدى.
جۋرناليستەر كاتەرگە ءمىنىپ, شورتان كولىنىڭ جاعالاۋىنداعى ينفراقۇرىلىمداردى, جاڭادان سالىنعان تۋريستىك نىسانداردى كولىكپەن ارالاپ كوردى. دەمالىس ورىندىقتارى قويىلعان 9,3 شاقىرىمدىق جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى ساياحاتشىلار يگىلىگىنە بەرىلىپتى. قازىرگى كۇنى ۆەلوسپورت جولىنىڭ قۇرىلىسى قىزۋ ءجۇرگىزىلۋدە ەكەن. ول شامامەن 20 شاقىرىمدى قۇرايدى جانە قىس ايلارىندا شاڭعىشىلار يگىلىگىنە جاراتىلادى. بۇل نىساننىڭ ماڭىزدىلىعى كۋرورتتىق كۇرە جولدارداعى ۆەلوسيپەدشىلەردىڭ, روليكتىك كونكي تەبۋشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىنى بەلگىلى. باسقارمانىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن بۋراباي كەنتىندە «ۆيزيت-ورتالىق» سالىنىپ, زووباقتا قايتا قۇرۋ جۇمىستارى, ابىلاي حان الاڭىندا ەكسپوزيتسيالىق كەشەن, مۇراجاي, قوعامدىق تاماقتانۋ نىساندارى پايدالانۋعا بەرىلگەن.
پرەسس-تۋرعا قاتىسۋشىلار بيىلعى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىستى. مۇندا بۋراباي كەنتىنەن باستاۋ الىپ, كولدەردى جاعالاپ, «وقجەتپەس» شيپاجايىنا دەيىن تارتىلاتىن 32 شاقىرىمدىق سۋ جانە 40 شاقىرىمدىق كاناليزاتسيا جۇيەسىنىڭ ماڭىزى وراسان بولماق.بۇل اۆتونومدىق قۇبىرلاردان سۋ تارتۋدى شەكتەپ, كولدەردىڭ تارتىلماۋىنا, لاستانباۋىنا جول اشادى. قۇرىلىس الاڭدارىندا بولعانىمىزدا جۇمىس بارىسىنا وڭتايلى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن بايقادىق. ەندىگى جەردە ۆەلوسيپەدشىلەر جولى 25,4, جاياۋ جۇرگىنشىلەر سوقپاعى 27,5 شاقىرىمدى قۇرايتىن بولادى.
باسقارما ماماندارى تۋريستىك تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا بۋراباي كەنتىندە سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. جابىق ۇلگىدەگى بۇل نىساندا اكۆاپارك, سۋ اتتراكتسيوندارى, سپا-سالون, فيتنەس-بار, مەرەكەلىك شارالارعا ارنالعان الاڭدار, اۆتوتۇراق, ءدامحانالار مەن دۇكەندەر جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بالالارعا ارنالعان بازارلىق تا مولىنان ورىن تەپپەك. بوبەكتەر كەڭ اۋقىمدى قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتىلسە, ەرەسەك بالالار كارتينگپەن, الپينيستىك تۋريزم, سكەيت-پارك جانە باسقا ويىندارعا تارتىلادى.
ءبىز اينالما جول ارقىلى بيىك شوقىلاردىڭ باسىنا شىقتىق. بۇل جەردەن ۇلكەن جانە كىشى شاباقتى كولدەرى الاقانداعىداي كورىنەدى. مۇندا كەلۋىمىزدىڭ وزىندىك ماعىناسى بار ەكەن. قازىرگى تاڭدا اتالعان كولدەرگە جۇرتشىلىق تاراپىنان قىزىعۋشىلىق ارتىپ وتىرعان كورىنەدى. ويتكەنى, مۇنداعى سۋ مولدىرلىگىمەن ەلىكتىرەدى. سۋ سپورتىن دامىتۋعا دا مۇمكىندىك كوپ بولىپ شىقتى. سوندىقتان, قوس كولدىڭ ماڭايىندا سپورتتىق دەمالىس نىساندارىن سالۋ جوسپارلانىپتى. سونداي-اق, بۋراباي كەنتىنەن باستاپ اقىلباي اۋىلىنا دەيىن 31,5 شاقىرىمدىق سۋ, 38,5 شاقىرىمدىق كاناليزاتسيا, 27,1 شاقىرىمدىق ەلەكتر جەلىسى مەن 9,4 شاقىرىمدىق اۆتوموبيل جولى تارتىلماق.
اتالعان ايماقتى دامىتۋ مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىكتىك ارىپتەستىك اياسىندا, ءوزارا قولايلى شارتتار نەگىزىندە ينۆەستيتسيا جۇمىلدىرۋ ەسەبىمەن ىسكە اسىرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سوندىقتان, جەكە بيزنەس وكىلدەرىنە بارلىق قولايلى جاعدايلار جاساۋ اسا ماڭىزدى بولماق. جوعارىدا اتالعان ينفراقۇرىلىم جۇيەسى وسى ماقساتتى كوزدەيدى. سونداي-اق, «مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي باقتارىندا تۋريستىك جانە رەكرەاتسيالىق قىزمەتتى جۇرگىزۋ ەرەجەسىنە» سايكەس, «بۋراباي» مۇتب جەرلەرىن بيىلعى جىلدىڭ وزىندە قىسقا مەرزىمدى (5 جىلعا دەيىن) جانە ۇزاق مەرزىمدى (49 جىلعا دەيىن) جالعا بەرۋ كونكۋرستارىن وتكىزۋ قولعا الىنباق. جەردى قىسقا مەرزىمگە العاندار شاتىرلىق لاگەرلەردى, بالىقشىلار ورتالىعىن, سۋعا ءتۇسۋ الاڭدارىن, دەمالىس نىساندارىن, ەتنواۋىلداردى جابدىقتاسا, ۇزاق مەرزىمدە پايدالاناتىندار كەمپينگتەر, تاۋ-شاڭعى بازالارىن, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىن, سپورتتىق نىساندار مەن ياحت-كلۋبتاردى قاتارعا قوسادى دەپ كۇتىلۋدە. ولكەنى وركەندەتۋگە تىلەك بىلدىرۋشىلەر قاتارى قالىڭداي تۇسكەنى وسىناۋ يگى ءىستىڭ ورتاق قايتارىمى بولاتىندىعىنا كۇمان تۋعىزبايدى. مۇنىمەن قوسا, بولاشاقتاعى نىساندار ازاماتتاردىڭ ءارتۇرلى توپتارىنا ىڭعايلاستىرىلىپ, قولجەتىمدى نەگىزدە بوي كوتەرەتىنى كوڭىلدەن شىعاتىنىن بولەكتەپ ايتقىمىز كەلەدى.
ساپار بارىسىندا بۇگىنگى قولدا بار ينفراقۇرىلىمداردى پايدالانۋ جاڭا كوزقاراستى, قىزىقتى ۇسىنىستاردى قاجەت ەتەتىندىگىن ءبىلدىرەدى. ايماقتىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن قۋاتى بۋراباي ولكەسىن ءوركەندەتە جانداندىرۋعا جانە ونى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرۋگە ناقتى نەگىز بولادى. كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋشىلار مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىكتىك ىنتىماقتاستىقتى تابىستى جۇرگىزگەن جاعدايدا بۋراباي كۋرورتتارى الەمدىك تۋريزم نارىعىندا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الاتىنىنا جانە ول جوعارى دەڭگەيدەگى باسەكەگە قابىلەتتى تۋريستىك كلاستەردى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
تابيعات باعىنداعى تاماشالار
پرەسس-تۋردىڭ ەكىنشى بولىگى «بۋراباي» مۇتب اۋماعىن ارالاۋعا ارنالدى. «ۆيزيت ورتالىقتاعى» مۇراجايدىڭ, وعان ىرگەلەس زووباقتىڭ تانىمدىق-تالىمدىك اسەرى مول دەۋىمىز كەرەك. ال, ايگىلى ابىلاي حان الاڭىنداعى تاريحي ءجادىگەرلەر, ونداعى اۋقىمدى مۇراجاي كەشەنى, ايبىندى ستەللا ءبىزدى عاسىرلار قويناۋى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرىمىزگە جەتەلەگەندەي بولدى. ءدال وسى تۇستا جۋرناليستەرگە ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلگەنىن قۋانىشپەن ايتقىمىز كەلەدى. ءبىز كورنەكى جەرگە 16 ءتۇپ بالاۋسا قاراعاي وتىرعىزدىق. وعان «جۋرناليستەر اللەياسى» دەگەن اتاۋ دا بەرىپ قويدىق.
ەلباسىنىڭ ءىس باسقارماسى بۋرابايدىڭ ابىرويىن كوتەرگەن بەس جۇلدىزدى «ريكسوس» وتەلىنىڭ ىرگەسىندە قازاقستاندىق «لاپلانديا» مۇز قالاشىعىنىڭ كەشەنىن پايدالانۋعا بەرۋى مادەني ومىرىمىزدەگى ەلەۋلى وقيعا رەتىندە قابىلداندى. مۇندا ءبىز سانتا كلاۋستىڭ ءوفيسى مەن پوشتاسىندا بولىپ, شامان دەرەۆنياسىن, مۇزدى تەاتردى ارالاپ كوردىك. «لاپلانديادا» قىس قىزىعى ەرەكشە ەكەندىگى تۋرالى گازەتىمىزدە جازعان بولاتىنبىز. ەندىگى جەردە جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتقانىن بىلدىك.
جولسەرىكتەرىمىز ءبىزدى ۇلتتىق باقتىڭ قالىڭ قويناۋىنا باستاپ ءجۇردى. ايرىقشا قورعالاتىن ايماقتا اقتاس, سارىبۇلاق, تورىايعىر, جالايىر, قاراقوعا جانە بۇلاندى ورمانشىلىقتارى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ۇجىمداعى 400 ادامنىڭ بارلىعى ءوز ىسىنە بەرىلگەن ازاماتتار ەكەندىگى اتقارىلعان قىرۋار جۇمىستان-اق بايقالىپ تۇر.
العا قادام باسقان سايىن ەرتەگىلەر الەمىنە بويلاي تۇسكەندەيمىز. انا جەردەن پىر ەتىپ قىرعاۋىل, مىنا جەردەن ۇيرەك-قاز ۇشادى. سۋىرلارىڭىز ەمىن-ەركىن جايىلىپ ءجۇر. ورمان قويناۋىندا بۇعى, ەلىك ۇيىرلەرى قاراڭدايدى. انانداي جەردە كۇمىس تۇلكى بۇلعاقتايدى. سۋاعارلار مەن جىنىس توعايدى جاعالاتىپ 67 قولدان ازىقتاندىرۋ قوندىرعىلارى ورناتىلىپتى. كولىگىمىزدىڭ الدىن جابايى شوشقالار شاڭداتىپ كەسىپ ءوتتى. كىشكەنتاي تورايلاردىڭ توپىرلاي جۇگىرگەنى ەرىكسىز ەزۋ تارتقىزدى. ۇلتتىق باق قىزمەتكەرلەرى بيىل جابايى جانۋارلاردىڭ قاراسى كوبەيە ءتۇسكەنىن ايتادى. جالپى, 300 گەكتار جەردى الىپ جاتقان ۇلتتىق باق باي تابيعاتىمىزدىڭ بەرەرىن مولايتىپ تۇرعانداي ەدى. سونداي-اق, ءبىز باقتىڭ جاڭا وندىرىستىك بازاسىن ارالاپ كورىپ, اعاش دايىندايتىن زامانالىق تەحنيكالاردىڭ جۇمىس بارىسىنداعى قارىمىنا قايران قالدىق.
ءىس باسقارماسىنا قاراستى «وقجەتپەس» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە دەمالۋشىلارعا بارلىق جاعدايلار جاسالعان. مۇندا مەديتسينالىق تۋريزم وركەندەي تۇسكەن. جاڭا ادىستەمەلەر دە كەڭىنەن قولدانىلا باستاعان. جۋرناليستەر ەمدەۋ كورپۋسىندا تريگەرلى اۋماق ۋلترا دىبىسىن قولدانۋ, مارجاندى جانە رادوندىق ۆاننالاردى ەنگىزۋ, «ستاندارت» پانتىمەن ەمدەۋ باعدارلامالارى جانە دەمالىس كۇنگى ساۋىقتىرۋ باعدارلامالارىمەن تانىستى. دەمالۋشىلارعا قىمىز بەن قىمىران, فيتوشايلار, كوكتەيلدەر, «قۇلاگەر-اراسان» ەمدىك تابيعي مينەرالدىق سۋى ۇسىنىلادى.
«وقجەتپەس» 2006 جىلى «الەمنىڭ ۇزدىك كۋرورتى» اتاعىن جەڭىپ السا, 2012 جىلى «ەۋروپالىق ساپا» جوعارى حالىقارالىق ماراپاتىن يەمدەنگەن. تىنىعۋشىلارعا جوعارى بىلىكتىلىكتەگى 10 دارىگەر, 32 مەدبيكە قىزمەت كورسەتەدى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
