اراب ەلدەرىمەن العاشقى ەكونوميكالىق فورۋم

ەر-رياد قالاسىندا (ساۋد ارابياسى) اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ليگاسى, ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان اراسىندا العاشقى ەكونوميكالىق فورۋم ءوتتى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ باسقاردى. ءوزىنىڭ سوزىندە قر ءسىم-ءىنىڭ باس­شىسى ساۋد ارابياسى باستاما­شىلىق ەتكەن بۇل فورۋم ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجاننىڭ اراب مەملەكەتتەرىمەن قاتى­ناس­تارىندا جاڭا كەزەڭ اشادى جانە ونىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلۋى ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىز ءۇشىن ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىن­تىماقتاستىقتى ۇلعايتۋدىڭ جاقسى باستاماسى بولماق, دەپ اتاپ ءوتتى. «ءبىز بۇل فورۋمنىڭ ءمۇم­كىن­دىكتەرى زور ەكەنىنە سەنەمىز جانە قوي­ىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ بوي­ىنشا تىعىز جۇمىس جاساۋعا دايىن ەكەنىمىزدى بىلدىرەمىز. قازاق­ستاننىڭ 2011-2012 جىلدارى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سىرت­­قى ىستەر مينيسترلەرى كەڭە­سىنە (يىۇ سىمك) توراعالىعى ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ اراب الەمىمەن قاتى­ناس­تارىن نىعايتۋدا ماڭىزدى فاك­تور بولدى. توراعالىق ەتۋ ءبىز­دىڭ مۇددەلەرىمىز سايكەس كەلەتىن جانە ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلداردىڭ العى­شارتتارى بار سالالاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى ە.ىدىرىسوۆ. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى­­نىڭ باسشىسى فورۋم قاتىسۋشىلارىنا قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا ساۋد ارابياسى, ءباا, مىسىر, قا­تار, يور­دانيا, ومان, ليۆيا, ليۆان, پا­لەستينا ەلشىلىكتەرى جۇمىس ىستەي­تىندىگى تۋرالى حابار­لادى. ءوز كەزە­گىندە, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ديپ­لوماتيالىق وكىلدىكتەرى ساۋد ارابياسى, ءباا, مىسىر, قاتار, يور­دانيا, ومان جانە ليۆاندا قىزمەت ەتۋدە. «بۇل رەتتە, ءبىز اراب الەمىن­دەگى ءوزىمىزدىڭ ديپلوماتيالىق ءورىسى­مىزدى ودان ءارى كەڭەيتۋگە نيەت­تىمىز», دەدى قازاقستاندىق مينيستر. «ءوزارا ءتيىمدى مۇددەلەردىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كەلەسى وڭ قادام بولاشاقتا بۇۇ وڭىرلىك گۋمانيتارلىق حابى­نا اينالدىرعىمىز كەلەتىن الماتى­داعى رەزيدەنتسياسىمەن اراب مەم­لەكەتتەرى ليگاسىنىڭ ورتالىق ازيا­داعى وڭىرلىك وكىلدىگىنىڭ اشى­لۋى بولماق», دەپ ايتىپ ءوتتى قا­زاقستان ءسىم-ءىنىڭ باسشىسى. ە.ىدىرىسوۆتىڭ سوزىندە, سون­داي-اق, ينۆەستيتسيالاردى ىنتا­لان­دىرۋ مەن ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق قۇرۋ, قازاقستاندا «جا­سىل» ەكونوميكانى دامىتۋ جانە «جاسىل كوپىر» وڭىرلىك باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا الداعى قابىلداناتىن زاڭ­نا­ما­لىق پاكەت تۇرعىسىنان, سونى­­مەن قاتار, ەكسپو-2017 حالىق­ارا­­لىق مامانداندىرىلعان كور­مەسىنە دايىندىق تۇرعىسىنان اراب ەلدەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى ىن­تىماق­تاستىقتىڭ زور الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگيا­سى» كورمەسىنىڭ تاقىرىپتارى جاڭار­تىلعان ەنەرگيانى پايدالانۋ جانە «جاسىل» ەكونوميكاعا ءوتۋ بويىنشا ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى رەتتەۋدىڭ باستاما نۇكتەسى بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى, كەيبىر اراب ەلدەرى, مىسالى, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى وسى سالادا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزدى», دەدى وسى ورايدا قازاقستاننىڭ باس ديپلوماتى. ە.ىدىرىسوۆ اراب مەملەكەتتەرى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى جانە ازەربايجان اراسىنداعى ءوزارا ەكسپورتتىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا شاقىردى. «بۇل جەردە بىرلەسكەن ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتامەن ءبىر­لەسكەن ىسكەرلەر كەڭەسىن قۇرۋ ءمۇم­كىندىكتەرىن ىزدەۋ قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. سولتۇستىك – وڭتۇستىك, باتىس – شىعىس باعىتتارى بويىن­شا كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ ماڭىز­دى رولگە يە», دەپ اتاپ ءوتتى مي­نيستر. وسى جىلى قازاقستان – تۇرىك­مەن­س­تان – يران تەمىرجول توراپ­­تارىن قوسۋدىڭ جانە اراب الە­مى­مەن ىن­تى­ماقتاستىقتى دام­ى­تۋ ءۇشىن جالپى كولىك ينفرا­قۇرى­لى­مىن دامىتۋدىڭ زور ماڭىزى اتاپ كورسەتىلدى. قازاقستاندىق مينيستر ءوز ءسو­زىندە پالەستينا-يزرايل قاقتى­عى­سى, سيرياداعى جاعداي جانە ت.ب. وسى سياقتى وزەكتى حالىقارالىق ماسە­لە­لەر بويىنشا قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن ءبىلدىردى. ول, سون­داي-اق, اراب ماگريبى جانە تاياۋ شى­عىستاعى تۇبەگەيلى سايا­سي وزگە­رىس­­تەر ميلليونداعان قارا­پايىم ادام­دارعا تاعدىرشەشتى وزگەرىس­تەرىمەن قوسا, ەرتەڭگى بولاشاققا دەگەن سەنىم الىپ كەلگەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. ە.ىدىرىسوۆ الەمدىك ەكونوميكا 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىستان ءالى تولىقتاي ايىعا قويماعانىن ايتتى. ال ەلدەر ءۇشىن الداعى سىن-قاتەر ونىڭ جاڭادان تۇراقسىزدانۋى بولۋى مۇمكىن. كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن دەموگرافيالىق ءوسىم ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىنىڭ ۋشىعۋىنا جانە باسقا دا پروبلەمالارعا اكەلىپ سوقتىرۋى ىقتيمال. وسى ورايدا مينيستر شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن يىۇ جانىنان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا ورگان قۇرۋ تۋرالى قازاقستان باستاماسىنىڭ دەر كەزدىلىگىنە اۋداردى. وسى ۇيىمنىڭ بىرقاتار مۇشەلەرى باستاماعا تولىق قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, 2013 جىلعى جەلتوقساندا كوناكري قالاسىندا (گۆينەيا رەسپۋبليكاسى) وتكەن يىۇ سىمك-ءنىڭ 40-سەسسياسى شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا يسلام ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا قول قويدى. ە.ىدىرىسوۆ ءىس-شاراعا قاتى­سۋ­شىلاردى قازاقستاننىڭ حالىق­ارالىق باستامالارى, سون­داي-اق, ەلىمىزدىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قك تۇراقتى ەمەس مۇشە­لىگىنە ءوز كان­ديداتۋراسىن ىلگەرىلەتكەنى جانە تاياۋ­دا وتەتىن استانا ەكونوميكا­لىق فورۋمى تۋرالى حاباردار ەتتى. ول اراب ارىپتەستەرىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ەلىمىزدىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىنا جانە VII اەف پەن ءىى دۇنيەجۇزىلىك داع­دارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتى­سا­تىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, قر ءسىم-ءنىڭ باسشىسى قازاقستان ليگا­نى ەلىمىزبەن كوپعاسىرلىق بايلا­نىستارى بار اراب مەملەكەتتەرى ءبىر­لەستىگىنىڭ جەتەكشى ۇيىمى رەتىندە قاراستىراتىنىن جانە جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جۇيەلى دامىتۋعا ءوزىنىڭ قاتىستىلىعىن راستايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىن­شا ەر-رياد دەكلاراتسياسى قابىل­داندى. وندا فورۋمعا مۇشە ەلدەردىڭ ءوز ارالارىندا بايلانىستاردى جان-جاقتى دامىتۋ جونىندەگى ورتاق قاعيدامەن قاتار استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرۋىمىز, جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋداعى قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ ۇلەسى, سونداي-اق, قازاقستان پرەزي­دەنتى ن.نازارباەۆتىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن شاقىرۋ تۋرالى باستاماسى كورىنىس تاپتى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار جاڭا كوپجاقتى پىشىندەگى ۇنقاتىسۋدىڭ ينستيتۋتتانۋىنا نەگىز بولاتىن اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ليگاسى, ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەر­بايجان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ەكونوميكا جونىندەگى مەمو­ران­دۋمعا قول قويدى. فورۋم شەڭبەرىندە قازاقستاندىق ءسىم باسشىسى بىرقاتار ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى – ساۋد ارابياسىنىڭ حانزاداسى ساۋد ءال-فەيسالمەن, قاتار ءسىم باسشىسى حالەد بەن مۇحاممەد ءال-اتيامەن, باحرەيندىك مينيستر شەيح حاليد بين احمەد بين موحاممەد ءال-حاليفامەن, قىرعىزستان ءسىم باسشىسى ەرلان ابدىلداەۆپەن, ليۆان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجەبران باسسيلمەن, وماندىق مي­نيستر يۋسۋف بين الاۆي بين ابدۋللامەن, تۋنيس ءسىم باسشىسى مونگي حامديمەن جانە باسقا دا ارىپتەستەرىمەن ەكى­جاقتى كەزدە­سۋلەر وتكىزدى. اتالعان مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەي­تۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار, ە.ىدىرىسوۆ اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ باس حاتشىسى نابيل ءال-ارابيمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, قازاقستان مەن وسى ۇيىم اراسىنداعى ىنتى­­ماق­تاس­تىقتى نىعايتۋدىڭ كەلەشەگىن ءسوز ەتتى. ساۋلەبەك ءبىرجان.