اڭىز-بەينە

احماتوۆانىڭ سۋرەت ونە­رىن­دەگى بەينەسىندە مو­ديليا­ني قالامىنىڭ بوياۋى ەرەكشە باي­قالادى. 1911 جىل. جاس اقىن اننا احماتوۆا كۇيەۋى نيكولاي گۋميلەۆپەن بىرگە پا­­ريجگە كە­لەدى. بوگەمالىق جۇرت­­شىلىققا كەڭىنەن تانىمال «روتوندا» كا­فەسىندە ول يتا­­لياندىق سۋرەتشى امەدەو مو­ديليانيمەن تانىسادى. كەز­دەسۋدەن ەرەكشە اسەر العان سۋ­رەتشى احماتوۆانىڭ پورترەتىن جادىندا ساقتالعان بەينەسى ار­قىلى سالادى. بۇل تۋرالى اقىن: «ارامىزدا بولعان جاعداي ونىڭ – وتە قىسقا, ال مەنىڭ – وتە ۇزاق عۇمىرىمنىڭ قاينار-باس­تاۋى ەدى. ونەردىڭ شار­­پىعان ىس­تىق دەمى ەكەۋمىزدى دە وزگەرتە قويماعاندىقتان, بۇل جار­قىن, ەلەڭ-الاڭ ءسات ىسپەتتى بولاتىن», دەپ جازادى.

الايدا كەيىن ءموديليانيدىڭ بارلىق سۋرەتى رەۆوليۋتسيا كە­زىن­­دە اقىننىڭ تسارسكوە سەلو­دا­عى ۇيىندە ءورت كەزىندە جانىپ كەتەدى. تەك وزىنە اسا قىمبات – احماتوۆانىڭ «تۇندەر» اللە­گوريالىق ءمۇسىنى تۇرىندە بەينەلەنگەن سۋرەتى عانا ساقتالىپ قالعان.

ءدال وسى پورترەت تۋرالى جا­­زۋشى-تاريحشى نيكولاي حارد­­جيەۆ بىلاي دەيدى: «اح­ما­تو­ۆانىڭ وبرازى XVI عاسىر­دىڭ ەڭ ايگىلى ساۋلەتتىك-مۇسىن­دىك تۋىندىلارىنىڭ بىرىمەن ۇندەسەدى. مەن بۇل جەردە مي­كەلاندجەلونىڭ ەڭ اۋقىمدى جانە سىرعا تولى ايەل وبرازدارىنىڭ ءبىرى – دجۋليانو مەديچي سار­كوفاگىنىڭ قاقپاعىنداعى «تۇن­دەر» اللەگوريالىق ءمۇسىنىن اي­تىپ وتىرمىن. موديلياني سۋ­رەتىنىڭ كومپوزيتسيالىق قۇ­رىلى­مى ءوز باستاۋىن سول «تۇن­دەردەن» الادى».

اقىننىڭ بۇدان كەيىنگى پورترەتى 1914 جىلى – احما­تو­ۆانىڭ تانىلۋىنا جول اشقان ەكىنشى جيناعى – «تاسپيق» جا­رىق كورگەن تۇستا سالىندى. سۋرەتشى – ناتان التمان. اۆ­تور اقىندى زامانداس دوس­تارى­نىڭ بىلەتىن بەينەسىمەن سالدى. مۇنداعى احماتوۆا – تا­كاپپار ءھام ءالسىز. التمانمەن ءبىر مەزگىلدە اقىننىڭ سۋرەتىن ولگا دەللا-ۆوس-كاردوۆسكايا دا سالعان دەسەدى. سۋرەتشىنىڭ قىزى ەكاتەرينا ەستە­لىگىندە وسى ەكى كارتينانى سالىس­تىرادى: «كوركەمونەر تۇرعى­سىنان ال­عاندا, مەنىڭ انام سالعان پورترەت وزىمە قانشا ۇناسا دا, اقىن دوستارى مەن تابىنۋ­شىلارى بىلەتىن احماتوۆا بۇل پورترەتتە ەمەس, التماننىڭ تۋىن­­دىسىندا ءدال بەرىلگەن دەپ سا­نايمىن».

كەلەسى پورترەت – «مۇڭدى سۇلۋ». 1921 جىلى احماتوۆا پەتروگرادتا, كۇيەۋى ۆلاديمير شي­لەيكومەن (ولار 1918 جىلى, اح­ماتوۆا مەن گۋميلەۆ اجى­راسقان جىلى ۇيلەندى) تۇرىپ جات­تى. اقىننىڭ دوستارى بو­ريس انرەپ پەن ولگا گلە­بوۆا-سۋدەيكينا شەتەلگە قونىس اۋدار­­­عان بولاتىن. ال احما­تو­ۆا كە­ڭەستىك رەسەيدە قالىپ, وز­گە­رىستەر مەن جاقىن ادامدارى­مەن ايى­رىلىسۋدىڭ اۋىر كەزە­ڭىن باس­تان كەشىپ ءجۇردى. پەترو­گرادتاعى كيروچنايا كوشە­سىن­دەگى ۇيدە ونىڭ سۋرەتىن يۋري اننەنكوۆ سالدى. ول اح­ما­توۆا­نى اۋىر ويلاردان ارىل­تۋعا تىرىستى. «مومىن تۇت­قىن­­داي كورىنەتىن مۇڭدى سۇلۋ, اسەم اقسۇيەكشە ءساندى كوي­لەك جا­­سانعان! …احماتوۆا ما­عان سۋرە­تىن اسقان شىداممەن, سول قو­لىن كەۋدەسىنە قويىپ تۇ­رىپ سالدىردى. سەانس كەزىن­دە ءبىز ءتۇرلى تاقىرىپتا سۇحبات­تاسىپ, مايدا-شۇيدەنى اڭگىمە قىلدىق», دەپ جازادى سۋرەتشى.

ءبىر جىل وتەر-وتپەستەن اقىن­نىڭ «رۋحاني پورترەتى» سالىندى. قالام يەسى – پەتروۆ-ۆودكين. بۇل سۋرەت 1922 جىلى – احماتوۆانىڭ ومىرىندەگى قايعىلى كەزەڭدە سالىندى: ءبىرىنشى كۇيەۋى نيكولاي گۋميلەۆ اتىلدى, ءوزىنىڭ ۇستازى الەك­ساندر بلوك ومىردەن ءوتتى. وسى كەزدە احماتوۆانىڭ ەكى جي­ناعى – «پودوروجنيك» پەن Anno Domini MCMXXI جارىق كوردى. وعان ەكى اقىنعا ارنالعان ولەڭدەر ەندى.

«قارا پەرىشتە». بۇل – تىر-سا­­نىڭ پورترەتى. 1928 جىلى اح­ماتوۆانىڭ شىعارمالارىن جاريالاۋ مۇلدەم دوعارىلعان ەدى. «ماسكەۋدەگى كەشتەرىمنەن سوڭ (1924 جىلدىڭ كوكتەمى) مەنىڭ ادەبي قىزمەتىمدى توقتاتۋ تۋرالى قاۋلى شىقتى. مەنى جۋرنالدار مەن الماناحتارعا جاريالامادى, ادەبي كەشتەرگە شاقىرۋدى قويدى».

وسى كەزەڭدە سۋرەتشى نيكولاي تىرسا ەرەكشە ماتەريالدار – اكۆارەل مەن كەروسين شامى كۇيە­سىنىڭ قوسپاسىن پايدالانىپ, اح­ماتوۆانىڭ ءۇش پورترەتىن سالدى. سۋرەتشىنىڭ بۇل تۋىندىلا­رىنان وسيپ ماندەلشتام ەرەكشە اسەرلەندى.

1939 جىلى اننا احماتوۆا تىم از جازىپ, كوبىنە اۋدار­مامەن, پۋشكيننىڭ شىعارما­شى­لىعىن زەرتتەۋمەن شۇعىل­داندى. ونىڭ ۇلى لەۆ گۋميلەۆ لا­گەرلەردە جازاسىن وتەپ جۇر­سە, دوسى وسيپ ماندەلشتام لا­گەردە قاي­­تىس بولدى. جال­پى, اقىن ءوزى­نىڭ پورترەتىن سالۋ تۋرا­لى ۇسى­­نىس­تاردى ءجيى الاتىن. ول «بۇل تاقىرىپ كەس­كىن­دەمە مەن گرا­فيكادا ما­ڭى­­زىن جويعان» دە­گەن­دى ءجيى ايتسا دا, «بۋبنوۆىي ۆا­­لەت» تو­بىنىڭ بۇرىنعى مۇ­شەسى الەك­­ساندر وسميوركينگە سا­لۋعا رۇق­ساتىن بەردى. سۋرەتشى 1939 جىل­دىڭ 21 ماۋسىمىندا مىنا­داي جازبا قالدىرادى: «اننا ان­درەەۆنانىڭ ۇيىنە كۇن­­دە بارىپ, ونى اق تۇن­دەگى شە­رە­مەتەۆتىك جو­كە اعاشتا­رى­نىڭ ايا­سىندا اق كوي­لەك كيىپ وتىر­عان كۇيىندە سالىپ ءجۇر­مىن. سەانستى 11-دە باستاپ, كوپىر­­لەرگە ۇلگەرۋ ءۇشىن 2-دە اياق­­تايمىن». اقىن پورترەتكە ارناپ ارنايى اق كويلەككە تاپسىرىس بەردى, بىراق ونى تىگىپ ۇلگەرمەدى. سون­­دىقتان كويلەكتى جالعا الىپ كيگەن. وس­ميوركين بۇل پور­ترەتىن «اق كوي­لەكپەن اق تۇندە» دەپ اتادى.

اقىننىڭ اڭىزعا اينالعان پورترەتتەرى بۇدان كەيىن دە جازىلدى. ماسەلەن, 1946 جىلى ساريان­نىڭ قالامىنان شىققان «يدەيادان جۇرداي بوس پوەزيا» وكىلى». ال احماتوۆانىڭ ەڭ سوڭ­عى پورترەتتەرىنىڭ ءبىرىن مويسەي ليانگلەبەن 1964 جىلى سالدى.