قوعام • 14 تامىز، 2022

جايىلىم جايى – باستى نازاردا

126 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستاندا تەكسەرۋلەرگە جانە پروفي­لاك­تيكالىق باقىلاۋ مەن قادا­عا­­لاۋدى بارىپ جۇرگىزۋگە مو­را­­­توري ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2019 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى № 229 جار­لى­عىنا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرا­لى» جارلىققا قول قويدى. ياعني جەردى تەكسەرۋدى شەكتەيتىن ءمورا­توريدى الىپ تاستادى. بۇل وزگە­رىستى جىلى قابىلداعان وڭىر­دەگى جەر قاتىناستارى مامان­دارى، ەندى جەردى مەملەكەت مەن­شىگىنە قايتارۋ باعى­تىن­دا­عى جۇمىستاردىڭ اۋقىمى ۇل­عايا تۇسۋىنە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر­عا­نىن ايتۋدا.

نىسانالى تۇردە يگەرىلمەي، پايدالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە ءماج­بۇر­لى تۇردە قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرە­تىن قوسىمشا قۇقىقتىق مەحانيزم ىس­كە قوسىلماق. وزىنە تيەسىلى اۋىل شار­ۋا­شىلىعى جەرىن يگەرمەيتىن، پايدا­لانبايتىن كاسىپكەرلەردىڭ جەر ۋچاسكەلەرىن تەكسەرۋگە جول اشىلىپ وتىر. دەگەنمەن جايىلىمداردى ەلگە قايتارۋ جۇمىسى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس، وبلىس اكىمدىگىنىڭ باستى نازارىندا. بۇل ورايدا تۇركىستان وبلىسىندا جايىلىمعا 3،1 ملن گەكتار قاجەتتىلىك بار. بيىل 1 ملن 12 مىڭ گەكتاردى قايتارۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 405 مىڭى مەملەكەتكە قايتارىلادى. ەلدىڭ ورتاق پايدالانۋىنا 600 مىڭنان استام گەكتار جايىلىم يەلەرىمەن مەموراندۋمعا تۇرۋ ارقىلى ۇسىنىلادى. «بۇل با­عىت­­تا مەموراندۋم ارقىلى جاقسى جۇ­مىس ىستەلىپ جاتىر. جەردىڭ يەلەرى جايىلىمعا مۇقتاج جاندار وزدەرىنىڭ اۋىلداستارى ەكەنىن تۇسىنۋلەرى كەرەك. يگەرىلمەي جاتقان جەردى ەشكىم بوس قالدىرىپ قويا سالمايدى. ءار اي سايىن وسى ماسەلە اپپارات وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلىپ تۇرسىن. جايىلىم ماسەلەسى تىكەلەي قاداعالاۋدا بولادى»، دەدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ اپپارات وتىرىسىندا. ال وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ە.تىلەگەننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، 2022 جىلى ەلدى مەكەندەردەگى ورتاق جايىلىم كولەمىن 1012،0 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارى ازىرلەنىپ، بۇل بويىنشا ءار ايعا جوسپار كەستەسى بەكىتىلگەن. ول جۇمىستار 2 باعىتتا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا ماقساتىنا ساي پايدالانىلماعان 405،2 مىڭ گەكتار جايىلىم جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ كوزدەلسە، ەكىنشى باعىت بو­يىنشا ءىرى جەر پايدالانۋشىلار مەن مەموراندۋم ارقىلى 606،8 مىڭ گەكتار جەردى قايتارۋ جوسپارلانعان. جىل باسىنان بەرى ەلدى مەكەن تۇرعىندارى 325،5 مىڭ گەكتار جايىلىممەن قامتىلدى. مەملەكەت مەنشىگىنە 58،5 مىڭ گەكتار جەر قايتارىلسا، مەموراندۋم ار­قىلى 267 مىڭ گەكتار جايىلىم ەلگە بەرىلدى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى قۇرىلعان جۇمىس توبى اۋدان، قالا اكىمدىكتەرى بويىنشا جايىلىم جەر ۋچاسكەلەرىنە زەردەلەۋ جۇمىستارى جۇر­­گىزگەن. ناتيجەسىندە، 476،2 مىڭ گەك­تار جايىلىم جەر ماقساتىنا ساي پاي­دالانىلماعانى انىقتالىپ، حابارلاما بەرىلگەن.

تۇركىستان وبلىستىق جەر قاتىناس­تا­رى باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا، اۋدانداردا تۇرعىنداردى جايىلىم جەرمەن قامتۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇر­گىزىلۋدە. مىسالى، ورداباسى اۋدا­نى اقسارى اۋىلىنا جاقىن ورنا­لاسقان جايىلىم القاپتارى 910 گەك­تاردى قۇرايدى. بۇل جەر كولەمى اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ شارۋامەن اينالى­سۋى­نا ازدىق ەتەدى. تۇرعىندار جايى­لىم اۋماعىن ۇلعايتۋدى سۇراپ وتىر. ال كەلەس اۋدانى، بوزاي ەلدى مە­كە­نى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا الدىڭعى قاتاردا. سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالاردىڭ قاراسى باسىم. بۇل ورايدا جايىلىم جەر ماسەلەسى وزەك­تى­لىگىن جوعالتپاعان. جايىلىم جەر تەلىمدەرىن ورتاق پايدالانۋعا ەنگىزۋ جۇمىستارى بويىنشا بوزاي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان 1 375 گەكتار جايى­لىم جەر ۋچاسكەسىنە وڭ قورىتىندى بەرىلىپ، جەرگە ورنالاستىرۋ جوباسى جاسالىپتى. سونىمەن قاتار 15 000 گەكتار جايىلىم بويىنشا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن ۇشجاقتى كەلىسىمشارت جاساۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. بۇل ماسەلە تولىق شەشىمىن تاۋىپ، جايىلىم تۇر­عىندارعا بەرىلمەك. تۇلكىباس اۋدانى ماشات ەلدى مەكەنىندە دە تۇرعىنداردىڭ كۇنكورىسى مال شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى بولعاندىقتان، جايىلىم جەر جەتىسپەۋشىلىگى تۋىنداپ وتىر. اۋدان­دىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولىمى ماماندارىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، اۋىل وكرۋگتەگى 1 500 گەكتار كولەمىندەگى جەردىڭ 640 گەكتارى تۇراقتى ورتاق پايدالانۋعا بەرىلگەن. ال 470 گەكتار مەموراندۋم ارقىلى كەدەرگىسىز مال جايۋعا رۇقسات ەتىلىپتى. بىراق قايتارىلاتىن جەرلەر بار. ماسەلەن، بيىل جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 300 گەكتار جەردى قايتارۋ جوسپارلانىپ، ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

ايتا كەتەلىك، جايىلىمنان بولەك جەر تەلىمدەرىنە مۇقتاج اۋىل تۇر­عىن­دارى دا از ەمەس. مىسالى، حالىق تىعىز ورنالاسقان سارىاعاش اۋدانىن­دا بۇگىنگى تاڭدا 18 000-نان اسا ازامات جەر كەزەگىندە تۇر. اۋدان كولەمىندە 2012 جىلدان وسى كۇنگە دەيىن ەشبىر ەلدى مەكەندە جەر تەلىمدەرى بەرىلمەگەن. جۋىردا جىلعا ەلدى مەكەنىندە كەزەكتە تۇرعان 11 ازاماتقا جەر تەلىمدەرى تابىستالدى. الداعى ۋاقىتتا جەر تەلىمدەرىنىڭ قۇ­جاتتارى دايىن بولۋىنا قاراي 500-گە جۋىق ازاماتقا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر بەرىلەتىن بولادى. ولاردىڭ بار­لىعى دا بىرنەشە جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرعاندار. «بۇگىنگى تاڭدا اۋدان اۋماعىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سەبەبى تۇرعىنداردىڭ جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن ءبولۋ جونىندەگى سۇرانىستارى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمى بولىن­گە­نىمەن زاڭ تالاپتارىنا سايكەس، ينفرا­قۇ­رىلىممەن قامتاماسىز ەتىلمە­گەن جەر تەلىمدەرى تابىستالمايدى. سوندىقتان وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ماق­ساتىندا جىلعا اۋىلدىق وكرۋگىندە ين­جەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفرا­قۇ­رىلىمدى دامىتۋدا بىرقاتار جۇ­مىس­ اتقارىلىپ، سول جەر تەلىمدەرى تابىس ەتىلدى»، دەيدى اۋدان اكىمى مۇحيت وتارشيەۆ. جىلعا ەلدى مەكەنىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» باع­دارلاماسى اياسىندا 42 گەكتار اۋماق­تى ينفراقۇرىلىممەن قامتا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ، 16 شاقىرىم ەلەكتر جەلىلەرى جانە 4 دانا ترانسفورماتور ورناتىلعان. سونداي-اق ۇزىن­دى­عى 6 شاقىرىمنان اسا كوشەلەرگە شاعال توسەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر تەلىمىن سۇراپ جازعان وتىنىشتەر سانىن ازايتۋ ماقساتىندا دەربىسەك ەلدى مەكەنىندەگى 70 گەكتار جاڭا قونىستانۋ ايماعىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تا­ماسى ازىرلەنىپ، قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا قارجى ءبولدىرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتكە ۇسىنىلعان. قا­جەتتى قارجى بولىنگەن جاعدايدا اتال­عان ايماق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلىپ، جەر تەلىمدەرى كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا بەرىلمەك.

 

تۇركىستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى

سپورت • بۇگىن، 07:32

وۆەرتايمدا جەڭدى

حوككەي • بۇگىن، 07:30

وزبەكستاننان باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 07:28

شەراعاڭ – ساحنا تورىندە

تەاتر • بۇگىن، 07:27

كوڭىل ارباعان كەڭىستىك

ادەبيەت • بۇگىن، 07:23

ۇستازدار ۇلىقتالعان كۇن

ءبىلىم • بۇگىن، 07:20

جاستار – تابيعات قامقورشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:17

قىرىققاباتتان تارىقپايدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:10

ەلشىمەن كەزدەستى

قازاقستان • بۇگىن، 07:00

مۇحتار مەن قايىم

قازاقستان • كەشە

ەلدە قىلمىس ازايعان

قوعام • كەشە

اقاڭ جانە قازاق راديوcى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

رۋحتى جىردىڭ يەسى

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار