نىسانالى تۇردە يگەرىلمەي, پايدالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە ءماجبۇرلى تۇردە قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قوسىمشا قۇقىقتىق مەحانيزم ىسكە قوسىلماق. وزىنە تيەسىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىن يگەرمەيتىن, پايدالانبايتىن كاسىپكەرلەردىڭ جەر ۋچاسكەلەرىن تەكسەرۋگە جول اشىلىپ وتىر. دەگەنمەن جايىلىمداردى ەلگە قايتارۋ جۇمىسى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس, وبلىس اكىمدىگىنىڭ باستى نازارىندا. بۇل ورايدا تۇركىستان وبلىسىندا جايىلىمعا 3,1 ملن گەكتار قاجەتتىلىك بار. بيىل 1 ملن 12 مىڭ گەكتاردى قايتارۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 405 مىڭى مەملەكەتكە قايتارىلادى. ەلدىڭ ورتاق پايدالانۋىنا 600 مىڭنان استام گەكتار جايىلىم يەلەرىمەن مەموراندۋمعا تۇرۋ ارقىلى ۇسىنىلادى. «بۇل باعىتتا مەموراندۋم ارقىلى جاقسى جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. جەردىڭ يەلەرى جايىلىمعا مۇقتاج جاندار وزدەرىنىڭ اۋىلداستارى ەكەنىن تۇسىنۋلەرى كەرەك. يگەرىلمەي جاتقان جەردى ەشكىم بوس قالدىرىپ قويا سالمايدى. ءار اي سايىن وسى ماسەلە اپپارات وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلىپ تۇرسىن. جايىلىم ماسەلەسى تىكەلەي قاداعالاۋدا بولادى», دەدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ اپپارات وتىرىسىندا. ال وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ە.تىلەگەننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2022 جىلى ەلدى مەكەندەردەگى ورتاق جايىلىم كولەمىن 1012,0 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارى ازىرلەنىپ, بۇل بويىنشا ءار ايعا جوسپار كەستەسى بەكىتىلگەن. ول جۇمىستار 2 باعىتتا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا ماقساتىنا ساي پايدالانىلماعان 405,2 مىڭ گەكتار جايىلىم جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ كوزدەلسە, ەكىنشى باعىت بويىنشا ءىرى جەر پايدالانۋشىلار مەن مەموراندۋم ارقىلى 606,8 مىڭ گەكتار جەردى قايتارۋ جوسپارلانعان. جىل باسىنان بەرى ەلدى مەكەن تۇرعىندارى 325,5 مىڭ گەكتار جايىلىممەن قامتىلدى. مەملەكەت مەنشىگىنە 58,5 مىڭ گەكتار جەر قايتارىلسا, مەموراندۋم ارقىلى 267 مىڭ گەكتار جايىلىم ەلگە بەرىلدى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى قۇرىلعان جۇمىس توبى اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى بويىنشا جايىلىم جەر ۋچاسكەلەرىنە زەردەلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزگەن. ناتيجەسىندە, 476,2 مىڭ گەكتار جايىلىم جەر ماقساتىنا ساي پايدالانىلماعانى انىقتالىپ, حابارلاما بەرىلگەن.
تۇركىستان وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا, اۋدانداردا تۇرعىنداردى جايىلىم جەرمەن قامتۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, ورداباسى اۋدانى اقسارى اۋىلىنا جاقىن ورنالاسقان جايىلىم القاپتارى 910 گەكتاردى قۇرايدى. بۇل جەر كولەمى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شارۋامەن اينالىسۋىنا ازدىق ەتەدى. تۇرعىندار جايىلىم اۋماعىن ۇلعايتۋدى سۇراپ وتىر. ال كەلەس اۋدانى, بوزاي ەلدى مەكەنى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا الدىڭعى قاتاردا. سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالاردىڭ قاراسى باسىم. بۇل ورايدا جايىلىم جەر ماسەلەسى وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان. جايىلىم جەر تەلىمدەرىن ورتاق پايدالانۋعا ەنگىزۋ جۇمىستارى بويىنشا بوزاي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان 1 375 گەكتار جايىلىم جەر ۋچاسكەسىنە وڭ قورىتىندى بەرىلىپ, جەرگە ورنالاستىرۋ جوباسى جاسالىپتى. سونىمەن قاتار 15 000 گەكتار جايىلىم بويىنشا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن ۇشجاقتى كەلىسىمشارت جاساۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. بۇل ماسەلە تولىق شەشىمىن تاۋىپ, جايىلىم تۇرعىندارعا بەرىلمەك. تۇلكىباس اۋدانى ماشات ەلدى مەكەنىندە دە تۇرعىنداردىڭ كۇنكورىسى مال شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى بولعاندىقتان, جايىلىم جەر جەتىسپەۋشىلىگى تۋىنداپ وتىر. اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولىمى ماماندارىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اۋىل وكرۋگتەگى 1 500 گەكتار كولەمىندەگى جەردىڭ 640 گەكتارى تۇراقتى ورتاق پايدالانۋعا بەرىلگەن. ال 470 گەكتار مەموراندۋم ارقىلى كەدەرگىسىز مال جايۋعا رۇقسات ەتىلىپتى. بىراق قايتارىلاتىن جەرلەر بار. ماسەلەن, بيىل جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 300 گەكتار جەردى قايتارۋ جوسپارلانىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
ايتا كەتەلىك, جايىلىمنان بولەك جەر تەلىمدەرىنە مۇقتاج اۋىل تۇرعىندارى دا از ەمەس. مىسالى, حالىق تىعىز ورنالاسقان سارىاعاش اۋدانىندا بۇگىنگى تاڭدا 18 000-نان اسا ازامات جەر كەزەگىندە تۇر. اۋدان كولەمىندە 2012 جىلدان وسى كۇنگە دەيىن ەشبىر ەلدى مەكەندە جەر تەلىمدەرى بەرىلمەگەن. جۋىردا جىلعا ەلدى مەكەنىندە كەزەكتە تۇرعان 11 ازاماتقا جەر تەلىمدەرى تابىستالدى. الداعى ۋاقىتتا جەر تەلىمدەرىنىڭ قۇجاتتارى دايىن بولۋىنا قاراي 500-گە جۋىق ازاماتقا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر بەرىلەتىن بولادى. ولاردىڭ بارلىعى دا بىرنەشە جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرعاندار. «بۇگىنگى تاڭدا اۋدان اۋماعىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سەبەبى تۇرعىنداردىڭ جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن ءبولۋ جونىندەگى سۇرانىستارى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمى بولىنگەنىمەن زاڭ تالاپتارىنا سايكەس, ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن جەر تەلىمدەرى تابىستالمايدى. سوندىقتان وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا جىلعا اۋىلدىق وكرۋگىندە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ, سول جەر تەلىمدەرى تابىس ەتىلدى», دەيدى اۋدان اكىمى مۇحيت وتارشيەۆ. جىلعا ەلدى مەكەنىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا 42 گەكتار اۋماقتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, 16 شاقىرىم ەلەكتر جەلىلەرى جانە 4 دانا ترانسفورماتور ورناتىلعان. سونداي-اق ۇزىندىعى 6 شاقىرىمنان اسا كوشەلەرگە شاعال توسەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر تەلىمىن سۇراپ جازعان وتىنىشتەر سانىن ازايتۋ ماقساتىندا دەربىسەك ەلدى مەكەنىندەگى 70 گەكتار جاڭا قونىستانۋ ايماعىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا قارجى ءبولدىرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتكە ۇسىنىلعان. قاجەتتى قارجى بولىنگەن جاعدايدا اتالعان ايماق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلىپ, جەر تەلىمدەرى كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا بەرىلمەك.
تۇركىستان وبلىسى
