ولمەس ونەگە – وشپەس ءىز

جەڭىس... ونى سان ميلليونداعان ادام ءتورت جىل بويى مينۋتتاپ, ساعاتتاپ سارىلا كۇتتى ەمەس پە؟ جەڭىس وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. جەڭىس جولىندا وتان ءۇشىن وت كەشىپ, قانشاما اسىل ازامات مەرت بولدى, قانشاسى جارالى, مۇگەدەك, كەمتار بولىپ ورالدى. مايدان شەبىندە ءتورت جىل بويى ەرلىك كورسەتىپ, 11 اسكەري ناگرادانىڭ يەگەرى اتانعان گۆارديا اعا سەرجانتى, ناعاشى اتام مامىربەك اباعانوۆ اتامىز تۋرالى از-كەم اڭگىمە قوزعاعاندى ءجون كوردىك. مامىربەك اتا 1918 جىلى مامىر ايىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى, تارباعاتاي اۋدانى, شىلىكتى وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن. سوعىس باستالعاندا قيىر شىعىستا اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇرىپتى. م.اباعانوۆتىڭ سۋرەتتەرىنە قاراپ, سارعايعان گازەتتەر, العىس حاتتار مەن ول كىسى جايىندا جازىلعان ەستەلىكتەردى وقىپ وتىرمىن. كەۋدە­سىن­­­دە قوس وردەن – «داڭق» جانە «قى­زىل جۇلدىز» بىردەن كوزگە ۇرىپ, ارداگەر اتامنىڭ ەرلىكتەرىن پاش ەتىپ تۇرعانداي. سوعىستى ستالينگراد مايدانىندا, 62-ارميانىڭ قولباس­شىسى, گەنەرال ۆ.چۋيكوۆتىڭ بارلاۋ­شىلار روتاسىنىڭ اتقىشى رەتىندە باستاپ, ەرلىگىمەن كوزگە تۇسەدى. ءبىر توپ جاۋ سولداتى مەن ەكى بىردەي تانكىسىن جويعان ەرلىگى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن العان ناعاشى اتام ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىن ۆيسلا وزەنىنەن ءوتۋ بارىسىندا جو­عارى جاقتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «ءتىل» اكەلىپ, جارالانعانىنا قا­راماستان, شتابقا جەتكىزگەنى ءۇشىن الىپتى. سول كەزدەگى روتا كومانديرى, كاپيتان ۆ.شيلين وسىدان 40 جىل بۇرىن وبلىستىق «كوممۋنيزم تۋى» گازەتىنە جازعان ەستەلىگىندە: «ما­مىر­بەك ناعىز كوزسىز باتىر, سەن تۇر, مەن اتايىن دەگەن جىگىت ەدى», دەپ ري­زاشىلىقپەن, تەبىرەنە ەسكە العان ەكەن. بەرلين. كىشى تيگراتەن اۋدانى, سوعىستىڭ سوڭعى كۇندەرى. ءاربىر ءۇي مەن ءار قالتارىستى الىنباس قامالعا اينالدىرعان فاشيستتەر سوڭعى رەت تۇياق سەرپەر الدىندا جانتالاسا قارسىلىق كورسەتىپ جاتادى. ەكى قاباتتى ۇلكەن ۇيگە بەكىنگەن جاۋ اسكەرى پولك جولىنا توسقاۋىل بولىپ, العا ادىم اتتاتپاي قويادى. وسى كەزدە م.اباعانوۆ ءوزىنىڭ بارلاۋشىلارىمەن جاسىرىن ءوتىپ, ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلەدى. ءبىرىنشى قاباتتاعى فاشيستەردىڭ ۇستىنەن گراناتالار تاستاپ, وق جاۋدىرىپ, پولكتىڭ العا جىلجۋىنا جول اشادى. وسى ەرلىگى ءۇشىن پولك كومانديرى, پودپولكوۆنيك ا.نىعماتۋللين ءوز قولىمەن اعا سەرجانتتىڭ قان مەن تەر سىڭگەن گيمناستەركاسىنىڭ وڭىرىنە ءىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىن تاعادى. مامىربەك اتا بەيبىت ومىرگە ارالاسقاننان كەيىن 30 جىل بويى بايلانىس سالاسىندا ابىرويلى قىز­­مەت اتقاردى. 1973 جىلى «وكتيابر رە­ۆوليۋتسياسى» وردەنىمەن مارا­­پات­تالعانى سول ەڭبەكتە وزىق, الدا بول­عانىنىڭ دالەلى ەمەس پە؟ 1965 جىلى 16 قازانداعى قازاق كسر جو­عارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جار­لىعىمەن «قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن بايلانىسشىسى» قۇرمەتتى اتا­عىن دا وبلىستا ءبىرىنشى بولىپ الدى. كەۋدەسىندە قالعان قوي قۇمالا­عىنداي قورعاسىننان, تاعى اۋىرى مەن جەڭىلى ارالاسقان بەس جاراقاتتىڭ سالدارىنان م.اباعانوۆ 1978 جىل­دىڭ قاراشا ايىندا ومىردەن ءوتتى. ناعاشى اتامنىڭ وسىناۋ كەرەمەت جاۋجۇرەكتىگىن ەستەلىكتەردەن وقىپ, سۋرەتتەرىن كورگەن سايىن كەۋدەمدى ىلعي ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. مامىربەك اتامىز وقۋشىلارمەن كەزدەسۋىندە قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ مايدانداعى ەرلىگى مەن تاپقىرلىعىن, جاۋىنان تايسالمايتىندىعىن, سۇستىلىعىن ايتىپ, قازاقتار شىن مانىندە جاراتىلىسى باتىر, ەرلىك ءداستۇرى قالىپتاسقان ەرجۇرەك حالىق. قاسىم, تالعات, باۋىرجان, ايتا بەرسەم قازاقتا باتىر كوپ. ولار حالقىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەردى, ال ءبىز بولساق سونىڭ كىشكەنە عانا ۇشقىنىمىز دەپ ايتادى ەكەن. بۇگىندە اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتە م.اباعانوۆقا ارناۋلى بۇرىش ۇيىمداستىرىلعان. سونداعى قۇجاتتاردا ناعاشى اتامنىڭ كوپ اقىل-كەڭەسى, مايدانگەرلەر تۋرالى ەستەلىكتەرى جيناقتالعان. سۇم سوعىستى كوزىمەن كورىپ, جەڭىسكە جەتۋ جولىندا كەكتەنە ۇمتىلعان ەرلەردىڭ ءبىرى ەڭبەك مايتالمانى مامىربەك اباعانوۆ تۋرالى 1997 – 2013 جىلدارى ەلىمىزدەگى بىرقاتار باسىلىمداردا ارداگەرلەردىڭ, جۋرناليستەردىڭ, لاۋازىمدى ادامداردىڭ, جەرلەستەرىنىڭ كوپتەگەن ەستەلىك, ماقالالارى شىعىپتى. «ولمەس ونەگە – وشپەس ءىز» دەگەن وسى ەمەس پە؟ جاققان وتى وشكەن جوق. مامىر­بەك اتامىز دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن قورلىعايىن اجەمىز اكەلەرىنىڭ جوقتىعىن بىلدىرمەي, بالالارىن ايالى الاقانىمەن ماپەلەپ ءوسىردى, ەرجەتكىزدى, وقىتتى. اتامىزدىڭ ۇلى مۇحتارحان العان بىلىمىنە ءساي­كەس ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنىڭ عانا ەمەس, جان-جاقتى بىلىكتى ازامات, حالىقارالىق «كەنەسارى حان» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى». موڭعوليا وكىمەتىنىڭ شاقىرتۋىمەن دۇنيە­جۇزىلىك «شىڭعىس حان» اكادەميا­سىنىڭ اكادەميگى اتانىپ, «اۋليە باتىر شىڭعىس حان» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. قىزدارى ءلازىم, نازىم جوعارى ساناتتى ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ ۇستازدارى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىكتەرى توسبەلگىلەرىنىڭ يەگەرلەرى. ۇلدارى مۇراتبەك, ماق­سات, مارحاتتا جوعارى ءبىلىمدى, ءبىرى ينجەنەر بولسا, ەندى ءبىرى زاڭ سالا­سىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقا­رادى. نەمەرەلەرى دە جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ, ءارتۇرلى سالادا قىزمەتتەر اتقارۋدا. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە تاياعان قورلىعايىن اپانى كەنجە ۇل بالا-شاعاسىمەن ايالاپ باعىپ وتىر. سوعىسقا ەشكىم دە ەرلىك جاساۋ ءۇشىن بارمايدى. وتانىن, ەلىن, جە­رىن جاۋدان قورعاۋ ءۇشىن اتتانادى. ولار بار بولعانى ءوز زامانىنىڭ پەر­زەنتتەرى, ءوز ۋاقىتىنىڭ پاتريوتتا­رى ەدى. ءوز بورىشتارىن اياعى­نا دەيىن ادال اتقارىپ, ەرلىكتەر جاسا­دى. سو­لار­دىڭ ءبىرى مەنىڭ ناعاشى اتام ەدى. Cەرىك قانتاەۆ. شىعىس قازاقستان وبلىسى.