«اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2026 جىلعا قاراي قانت قىزىلشاسىنىڭ ۇلەسىن 6 ەسەگە (7 پايىزدان 43 پايىزعا دەيىن) ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. الايدا سوڭعى ءتورت جىلدا قانت قىزىلشاسىنىڭ اۋداندارى ۇشتەن بىرگە ازايدى. ءبىز يمپورتتىق قانتقا 90 پايىزعا تاۋەلدىمىز. بۇل جەردە ەاەو اياسىنداعى شەشىمدەردى العا تارتۋعا بولادى. بىراق كەز كەلگەن جاعدايدا بۇل ۇكىمەتتىڭ كەمشىلىگى بولىپ قالماق. دەمەك, مەملەكەت ۇستانىمىن قورعاي المادى», دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ جاعدايدى رەتتەي الماعان ەكى مينيسترلىكتىڭ باسشىسىنا سوگىس جاريالادى.
پرەزيدەنت ۇكىمەت شۇعىل تۇردە قانت سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى جەكە سالالىق جوبانى ازىرلەۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. ونداعى ماقسات – يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى بارىنشا قىسقارتۋ, ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە بىرتىندەپ كوشۋ.
«بۇل سالاعا ىشكى جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي جوعارى. سوندىقتان دۇرىس تاسىلدەر قاجەت. بۇل ىشكى ساياسي ماڭىزى بار ۇلكەن ماسەلە», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءابىلحايىر تامابەك جامبىل جانە جەتىسۋ وبلىستارىنا ارنايى بارىپ, جاعدايمەن تانىستى. ۆيتسە-مينيستر كوكسۋ قانت زاۋىتىندا جەتىسۋلىق فەرمەرلەرمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ول بۇل وڭىرگە ەلدەگى قانتقا قاتىستى قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاۋ, ونى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار جاساۋ جانە قانت سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىن وندىرۋشىلەرمەن بىرلەسىپ قاراستىرۋ ماقساتىندا كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
شارۋالار مەن زاۋىت باسشىلىعى ۆەدومستۆو وكىلدەرىمەن سالاداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ءوز ۇسىنىستارىن ايتىپ, سۇراقتارىن قويدى. اتاپ ايتقاندا, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار زاۋىتتىڭ قانت قىزىلشاسىنىڭ ساتىپ الۋ باعاسىنىڭ تومەن ەكەنىن ايتتى. جىل سايىن جينالعان ءونىم قانت زاۋىتتارىنا وڭدەۋگە تاپسىرىلادى. زاۋىتتار تولەيتىن باعا قىزىلشا وسىرۋشىلەردىڭ جۇمسايتىن شىعىندارىنا سايكەس كەلمەيدى. 2021 جىلى زاۋىت پەن مەملەكەت ءبىر كيلو قىزىلشا ءۇشىن 20 تەڭگە تولەگەن ەكەن.
– شارۋالاردى قولداۋ ماقساتىندا بيىل مەملەكەت قانت زاۋىتتارىنىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ۇلعايتتى. ەندى زاۋىت 15 تەڭگە, ال مەملەكەت سۋبسيديا رەتىندە 15 تەڭگە تولەيتىن بولادى. وسىلايشا, ءبىر توننا قانت قىزىلشاسى ءۇشىن شارۋالار 30 مىڭ تەڭگە الادى. ورتا ەسەپپەن وبلىستا فەرمەرلەر قانت قىزىلشاسىنان گەكتارىنان 350-دەن 400 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم جينايدى. بيىلعى جوسپار – 200 مىڭ توننا, – دەدى ءا.تامابەك.
سونداي-اق كەزدەسۋگە قاتىسقان وندىرۋشىلەر قىزىلشا ەگەتىن ايماقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, فەرمەرلەر مەن قايتا وڭدەۋ زاۋىتتارىن تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. وڭىردەگى ەڭ ءىرى قانت زاۋىتتارىنىڭ ءبىرى «كوكسۋ قانت زاۋىتى» جشس تاۋلىگىنە 2 مىڭ تونناعا دەيىن قانت قىزىلشاسىن وڭدەيدى. كۇنىنە 200 توننادان استام دايىن ءونىم الادى. 2022 جىلدىڭ باسىنان بەرى كاسىپورىن 29 مىڭ توننا قانت ءوندىردى. زاۋىت جىلىنا 250 مىڭ توننا قانت وندىرەدى. سونداي-اق قۇراق قانتىنىڭ جىلدىق قۋاتى 35 مىڭ توننا شيكىزاتتى قۇرايدى. كوكسۋ قانت زاۋىتى 1932 جىلى قۇرىلعان. 2015 جىلى زاۋىت جوندەلىپ, ىسكە قوسىلدى. ونى جوندەۋگە شامامەن 4 ملرد تەڭگە جۇمسالدى. 2017 جىلى 1,5 ملرد تەڭگەگە زاۋىت جاڭعىرتىلىپ, ونىمدىلىگى جوعارى جاڭا جابدىقتار ورناتىلدى.
ۆيتسە-مينيستر قاتىسۋشىلارعا جۇيەلى سيپاتتاعى پروبلەمالار مەن ۇسىنىستار ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە قارالاتىنىن ايتتى. سونداي-اق بارلىق جيناقتالعان پروبلەمالاردى سىندارلى, اشىق ديالوگ پەن ءوزارا سەنىم ارناسىندا عانا شەشۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءا.تامابەك مۇنىڭ الدىندا جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى, جامبىل, بايزاق جانە تالاس اۋداندارىنداعى شارۋالارمەن كەزدەسكەن ەدى. كەزدەسۋگە قاتىسقاندار اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن, كۇزگى دالا جۇمىستارىنىڭ بارىسىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر قانت قىزىلشاسىن وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋالاردىڭ ماسەلەلەرى مەن ۇسىنىستارىن تىڭدادى.
ايتا كەتەيىك, جامبىل وبلىسى – قازاقستانداعى قانت قىزىلشاسىن وسىرەتىن نەگىزگى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. ءونىمدى قايتا وڭدەۋ بويىنشا وندىرىستىك قۋاتتار دا وسى وڭىرگە تيەسىلى. جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2022 جىلى قانت قىزىلشاسىنىڭ ەگىس الاڭى 6,1 مىڭ گەكتاردى, ال 2021 جىلى 5,6 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سايكەس, بىلتىر جامبىل وبلىسى بويىنشا ونىمدىلىگى گەكتارىنا 310,9 تسەنتنەردەن 160,3 مىڭ توننا (2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 26,8 مىڭ تونناعا ارتىق) قانت قىزىلشاسى ءوندىرىلدى. قانت قىزىلشاسىنىڭ كوپجىلدىق ءوندىرىسىنىڭ ورتاشا كولەمى شامامەن 171 مىڭ توننانى قۇرادى (2017 جىلى – 206,1 مىڭ توننا, 2018 جىلى – 192,9 مىڭ توننا, 2019 جىلى – 162,2 مىڭ توننا, 2020 جىلى – 133,5 مىڭ توننا, 2021 جىلى – 160,3 مىڭ توننا).
كەزدەسۋدە قانت قىزىلشاسى القاپتارى ازايۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى دە اتالدى. ءبىرىنشى سەبەپ – ءوندىرىستىڭ جوعارى شىعىنى جانە ەكونوميكالىق تيىمسىزدىگى (تومەن رەنتابەلدىلىك). ياعني, قىزىلشا وسىرۋگە قىزىعۋشىلىق تومەن. 1 گەكتار قانت قىزىلشاسىن سەبۋگە جۇمسالاتىن تىكەلەي شىعىن ورتا ەسەپپەن 500 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. جانار-جاعار ماي, پەستيتسيدتەر, سۋاراتىن سۋ تاريفتەرى باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى جۇمسالاتىن جۇمىس كۇشىنە قاراماستان, قانت قىزىلشاسىن وسىرۋمەن اينالىساتىن اگرارشىلاردىڭ ساتىپ الۋ باعاسى تومەن بولعان كەزدە رەنتابەلدىلىگى تومەندەيدى.
ەكىنشى سەبەپ – ىلعالمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى. رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ىلعالمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسى بايقالادى. سونداي-اق شارۋالاردى تەحنيكالىق جابدىقتاۋ ماسەلەسى بار. وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارى سالىنعان قانت زاۋىتتارى ابدەن توزعان. زاۋىتتاردىڭ تەحنولوگيالىق جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن كوپ ينۆەستيتسيا قاجەت.
– فەرمەرلەردىڭ پروبلەمالارى مەن ۇسىنىستارىن نازارعا الا وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قانت سالاسىن جاڭعىرتۋ جوسپارىن پىسىقتاپ جاتىر. جوسپاردا كەلەسى تارماقتار قاراستىرىلعان: جاڭا سۋارمالى جەرلەردى ىسكە قوسۋ ەسەبىنەن قانت قىزىلشاسىنىڭ ەگىس الاڭدارىن كەڭەيتۋ ارقىلى شيكىزات بازاسىن 60 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ; قانت سالاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ جانە قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋ, قانت قىزىلشاسىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا قولدا بار قۋاتتاردى تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق تۇرعىدان قايتا جاراقتاندىرۋ, قانت زاۋىتتارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ; سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ; تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, – دەدى ءا.تامابەك.
بۇگىندە مەملەكەت قانت سالاسىن جانداندىرۋعا قوماقتى قارجى رەسۋرستارىن سالىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى اتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ باسەكەگە قابىلەتتىلىك دەڭگەيىن ەداۋىر ارتتىرۋعا جانە وتاندىق قانت وندىرۋشىلەردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ پايىمدايدى.
