ۆەنگريانىڭ استاناسى بۋداپەشت قالاسىندا ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ ۆەنگر تىلىندە جارىق كورگەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءومىربايان» دەپ اتالاتىن كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. تۇساۋكەسەر قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆەنگرياعا وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا جاسايتىن رەسمي ساپارىنا ورايلاستىرىلدى.
بۇل كىتاپتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن رەسمي تاريحي-عۇمىرنامالىق زەرتتەۋدىڭ العاشقى تاجىريبەسى دەۋگە بولادى. مۇندا ونىڭ قاراپايىم اۋىلداعى ءجاسوسپىرىم كەزىنەن باستاپ, ەلباسىنا دەيىنگى ءومىر جولى باياندالادى.
كىتاپتا باستى نازار ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي ءومىربايانىنا اۋدارىلعان, ول قازاقستاننىڭ حح-ءححى عاسىرلار ارالىعىنداعى دامۋى كەزىندە بولىپ وتكەن درامالىق جانە ادەتتەن تىس وقيعالار مەن ۇدەرىستەردىڭ اياسىندا بەرىلگەن. اۋقىمدى مۇراعات ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە ءازىرلەنگەن ءومىربايان قازاقستاننىڭ ەڭ بەرتىنگى تاريحى بويىنشا ەلەۋلى قۇجاتتاما كوزى بولىپ تابىلادى. كىتاپتا فوتوسۋرەتپەن بەزەندىرىلگەن باي ماتەريالدارمەن بىرگە, جەكە قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالارىنىڭ كوشىرمەلەرى العاش رەت ۇسىنىلادى. ال مۇنىڭ ءوزى وقىرماننىڭ سۋرەتتەلەتىن وقيعالار اۋانىنا تولىعىراق قانىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
بۇل كىتاپقا ونىڭ اۆتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ەكەنى تۋرالى دەرەك ەرەكشە قۇندىلىق بەرەدى, ول كوپ جىلدار بويى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قاراماعىندا قىزمەت اتقارىپ, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى زەرتتەۋمەن كاسىبي تۇرعىدا اينالىسىپ كەلەدى. ونىڭ عىلىمي جانە شىعارماشىلىق قورىندا پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتقا, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي قىزمەتىنە ارنالعان عىلىمي مونوگرافيالار, وقۋ قۇرالدارى, كوپ تومدىق باسىلىمدار, پۋبليتسيستيكالىق جيناقتار, كوپتەگەن ماقالالار بار.
قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى عۇمىرنامالىق كىتاپتىڭ 2012 جىلى جارىق كورگەن ساتىنەن باستاپ, تەك وتانىمىزدا عانا ەمەس, شەت ەلدەردە دە قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋى كەزدەيسوق ەمەس. قىسقا مەرزىم ىشىندە ول ورىس, اعىلشىن جانە اراب تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, جارىق كوردى.
كىتاپتىڭ ۆەنگر تىلىندەگى نۇسقاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كوردى. ونىڭ ۆەنگريا عىلىم اكادەمياسىنىڭ عيماراتىندا وتكەن تۇساۋكەسەرىنە ۆەنگر تاراپىنان ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ توراعاسى شاندور لەجاك, ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ دۋايەنى يانوش حورۆات, وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى شاندور فازەكاش, قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى قۇرمەتتى كونسۋلى لاسلو حورۆات پەن باسقا دا رەسمي ادامدار, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ۆەنگرياداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى, جۋرناليستەر مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
قازاقستان تاراپىنان كىتاپتىڭ اۆتورى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىسى نۇرباح رۇستەموۆ, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين, قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭسەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان تەمىربولات, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ, تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى مەيىر ەسكەندىروۆ قاتىستى.
كەزدەسۋ جىلى ءارى سەنىمدى پىكىر الىسۋ جاعدايىندا ءوتتى.تانىستىرىلىمعا قاتىسۋشىلار قازاقستان باسشىسى تۋرالى ۆەنگر تىلىندە جارىق كورگەن كىتاپ ەكى دوستاس حالىقتاردىڭ جاقىنداسا ءتۇسۋى ورايىنداعى تاعى ءبىر ناقتى قادام دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى.
* * *
كۇننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قاتىسۋىمەن سەكەشفەحەرۆار قالاسىنداعى يانوش كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاقستان جولى جانە ن.ءا.نازارباەۆ» قۇرمەتتى كافەدراسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى بولىپ ءوتتى. بۇل جوبانى ۆەنگر تاراپى تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءارى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (الماتى ق.) بىرلەسە وتىرىپ جۇزەگە اسىردى.
راسىمدە ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, ۆەنگرياداعى ەلشى نۇرباح رۇستەموۆ, سەكەشفەحەرۆار قالاسىنىڭ مەرى اندراش چەر-پولكوۆيچ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى سەرىك پىراليەۆ جانە يا.كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى پەتەر سابو ۆەنگريانىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىرىنىڭ قابىرعاسىندا وسىنداي عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا قازىرگى قازاقستان, ونىڭ ەرەكشەلىگى مەن دامۋ كەلەشەگى, قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قىزمەتى تۋرالى كوبىرەك بىلۋىنە, سونداي-اق, بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان تاراپى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كىتاپحاناسىنا سىي رەتىندە قازاقستان تۋرالى ۇلكەن كىتاپتار كەشەنىن تارتۋ ەتتى.
ءراسىمنىڭ سوڭىندا يا.كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى كىتاپحاناسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ اراسىندا ءتورت جاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
بۇل كىتاپتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن رەسمي تاريحي-عۇمىرنامالىق زەرتتەۋدىڭ العاشقى تاجىريبەسى دەۋگە بولادى. مۇندا ونىڭ قاراپايىم اۋىلداعى ءجاسوسپىرىم كەزىنەن باستاپ, ەلباسىنا دەيىنگى ءومىر جولى باياندالادى.
كىتاپتا باستى نازار ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي ءومىربايانىنا اۋدارىلعان, ول قازاقستاننىڭ حح-ءححى عاسىرلار ارالىعىنداعى دامۋى كەزىندە بولىپ وتكەن درامالىق جانە ادەتتەن تىس وقيعالار مەن ۇدەرىستەردىڭ اياسىندا بەرىلگەن. اۋقىمدى مۇراعات ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە ءازىرلەنگەن ءومىربايان قازاقستاننىڭ ەڭ بەرتىنگى تاريحى بويىنشا ەلەۋلى قۇجاتتاما كوزى بولىپ تابىلادى. كىتاپتا فوتوسۋرەتپەن بەزەندىرىلگەن باي ماتەريالدارمەن بىرگە, جەكە قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالارىنىڭ كوشىرمەلەرى العاش رەت ۇسىنىلادى. ال مۇنىڭ ءوزى وقىرماننىڭ سۋرەتتەلەتىن وقيعالار اۋانىنا تولىعىراق قانىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
بۇل كىتاپقا ونىڭ اۆتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ەكەنى تۋرالى دەرەك ەرەكشە قۇندىلىق بەرەدى, ول كوپ جىلدار بويى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قاراماعىندا قىزمەت اتقارىپ, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى زەرتتەۋمەن كاسىبي تۇرعىدا اينالىسىپ كەلەدى. ونىڭ عىلىمي جانە شىعارماشىلىق قورىندا پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتقا, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي قىزمەتىنە ارنالعان عىلىمي مونوگرافيالار, وقۋ قۇرالدارى, كوپ تومدىق باسىلىمدار, پۋبليتسيستيكالىق جيناقتار, كوپتەگەن ماقالالار بار.
قازاقستان پرەزيدەنتى تۋرالى عۇمىرنامالىق كىتاپتىڭ 2012 جىلى جارىق كورگەن ساتىنەن باستاپ, تەك وتانىمىزدا عانا ەمەس, شەت ەلدەردە دە قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋى كەزدەيسوق ەمەس. قىسقا مەرزىم ىشىندە ول ورىس, اعىلشىن جانە اراب تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, جارىق كوردى.
كىتاپتىڭ ۆەنگر تىلىندەگى نۇسقاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كوردى. ونىڭ ۆەنگريا عىلىم اكادەمياسىنىڭ عيماراتىندا وتكەن تۇساۋكەسەرىنە ۆەنگر تاراپىنان ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ توراعاسى شاندور لەجاك, ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ دۋايەنى يانوش حورۆات, وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى شاندور فازەكاش, قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى قۇرمەتتى كونسۋلى لاسلو حورۆات پەن باسقا دا رەسمي ادامدار, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ۆەنگرياداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى, جۋرناليستەر مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
قازاقستان تاراپىنان كىتاپتىڭ اۆتورى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىسى نۇرباح رۇستەموۆ, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين, قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭسەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان تەمىربولات, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ, تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى مەيىر ەسكەندىروۆ قاتىستى.
كەزدەسۋ جىلى ءارى سەنىمدى پىكىر الىسۋ جاعدايىندا ءوتتى.تانىستىرىلىمعا قاتىسۋشىلار قازاقستان باسشىسى تۋرالى ۆەنگر تىلىندە جارىق كورگەن كىتاپ ەكى دوستاس حالىقتاردىڭ جاقىنداسا ءتۇسۋى ورايىنداعى تاعى ءبىر ناقتى قادام دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى.
* * *
كۇننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قاتىسۋىمەن سەكەشفەحەرۆار قالاسىنداعى يانوش كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاقستان جولى جانە ن.ءا.نازارباەۆ» قۇرمەتتى كافەدراسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى بولىپ ءوتتى. بۇل جوبانى ۆەنگر تاراپى تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءارى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (الماتى ق.) بىرلەسە وتىرىپ جۇزەگە اسىردى.
راسىمدە ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, ۆەنگرياداعى ەلشى نۇرباح رۇستەموۆ, سەكەشفەحەرۆار قالاسىنىڭ مەرى اندراش چەر-پولكوۆيچ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى سەرىك پىراليەۆ جانە يا.كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى پەتەر سابو ۆەنگريانىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىرىنىڭ قابىرعاسىندا وسىنداي عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا قازىرگى قازاقستان, ونىڭ ەرەكشەلىگى مەن دامۋ كەلەشەگى, قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قىزمەتى تۋرالى كوبىرەك بىلۋىنە, سونداي-اق, بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان تاراپى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كىتاپحاناسىنا سىي رەتىندە قازاقستان تۋرالى ۇلكەن كىتاپتار كەشەنىن تارتۋ ەتتى.
ءراسىمنىڭ سوڭىندا يا.كودولاني اتىنداعى قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى كىتاپحاناسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ ۆەنگرياداعى ەلشىلىگىنىڭ اراسىندا ءتورت جاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
