اۋىل شارۋاشىلىعىن ارتاراپتاندىرۋ — بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ بي­ىل­عى جولداۋىندا ءارتاراپتان­دى­رۋدىڭ باسقا ءبىر سەگمەنتى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلىپ, ەل ەكو­نو­ميكاسىن كوتەرۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا ايرىقشا ءمان بەرىلدى. مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋعا بولىنگەن قارجى كولەمى جىل وتكەن سايىن ەسەلەنىپ كەلەدى. وعان اگرارلىق سەكتوردى قولداۋعا وتكەن جىلى 12,5 ملرد.تەڭگە بيۋدجەت قارا­جا­تى­نىڭ بولىنگەنى وڭ ىقپال ەتىپ, اتالعان سالاداعى ءوزىن­دىك ناتيجە­لە­رى­مەن دالەلدەندى. وسىلايشا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 219,8 ملرد. تەڭگەنى قۇ­راپ, 425,1 مىڭ تون­نا بيداي, 286,8 مىڭ توننا كار­توپ, كوكونىس, باقشا داقىلدارى, 76,4 مىڭ توننا جەمىس-جيدەك, ءجۇزىم, 147,2 مىڭ توننا سويىلعان سالماقتاعى ەت ءوندىرىلىپ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرى ءبىرشاما ناتيجەلى ورىندالعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. الماتى قالاسى اينالاسىنان ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرىپ, دامىتۋ ماقساتىندا وڭىردە 24,4 ملرد. تەڭ­گەلىك 34 ينۆەستيتسيالىق جوبا ءازىر­لەنىپ, “كازاگرو” ۇح” اق-تىڭ ەن­شى­لەس كومپانيالارى جانە باسقا دا قار­جىلاندىرۋ مەكەمەلەرى قاتىس­تىرىلدى. وتكەن جىلى ونىڭ 11 جوباسىن ىسكە قوسۋ بارىسىندا 400 ادام جاڭا جۇمىس ورنىمەن قام­تىلدى. ماسەلەن, بالقاش اۋدا­نىندا كۇنىنە ءۇش توننا كۇرىش ءوڭ­دەي­تىن “اق استىق” تۇتىنۋ كووپە­راتيۆى مەن تاۋلىگىنە 1 توننا بالىق وڭدەيتىن “باقاناس” زاۋىتى جۇمى­سىن باستاسا, ەڭبەكشىقازاق اۋدا­نىندا تاۋلىگىنە 3 توننا ءسۇت ءوندى­رەتىن “ايدارباەۆ” شارۋا قوجا­لى­عىنىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسى, ەسكەلدى اۋدانىندا ءبىر كەزەكتە 300 توننا كوكونىس ساقتايتىن قويما, جامبىل اۋدانىندا تاۋلىگىنە 50 توننا ۇلتتىق سۋسىن دايىندايتىن “قازاق سۋسىندارى” اۋىلدىق تۇ­تىنۋ كووپەراتيۆىنىڭ تسەحى, قاراساي اۋدانىندا جاڭا تەحنولوگيامەن 2200 توننا كوكونىس, جەمىس-جيدەك ساقتايتىن قويما, تالعار اۋدا­نىن­دا كۇنىنە 5 توننا ءسۇت ساقتايتىن “قاينار ءسۇت” جانە وسىنشاما مەرزىمدە 1 توننا ەت وڭدەيتىن “جال­قامىس اگرو” كووپەراتيۆىنىڭ تسەحى, تاعى باسقا دا ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەي باستاعانىن ايتۋعا بولادى. سالاداعى نەگىزگى ماقسات وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ جوعارى سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتىن ازىق-ت ۇلىك قورىن مول دايىنداۋ. وسى ورايدا جوعارىداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ توعىزىن “اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى” اق 469,3 ملن. تەڭگەگە, ەكەۋىن “كازاگرو­قار­جى” اق 469,7 ملن. تەڭگەگە, بىرەۋىن “قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى” اق 1769 ملن. تەڭگەگە قارجىلان­دىرسا, كاسىپورىنداردىڭ وزدەرى 561,8 ملن. تەڭگە جۇمساپ, اۋىلدىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرىنىڭ وركەندەۋىنە جول اشتى. قالعان ينۆەستيتسيالىق 22 جوبانىڭ 17-ءسى قازىرگى كەزدە جۇزەگە اسىرىلىپ, وعان 8,8 ملرد. تەڭگە قارجى بولىنگەن. اعىمداعى جىلى 14 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ, قوسىمشا 615 جۇمىس ورنى اشىلا­دى دەپ كۇتىلۋدە. ولاردىڭ قاتارىن­دا ىلە اۋدانىنداعى جالپى قۇنى 825,0 ملن. تەڭگە بولاتىن “كوم­پا­نيا سارىبۇلاق” جشس ماي­بۇر­شاق وڭدەيتىن زاۋىت سالۋدى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرۋدا. اتالعان كاسىپورىن الداعى ماۋسىم ايىندا ىسكە قوسىلىپ, 100 جۇمىس ورنى اشى­لادى. ال, تەكەلى قالا­سىنداعى “زەلەننىي دوم” ءوندىرىس ور­نىندا 3,65 گەكتار جەرگە جىلى­جاي كەشەن­دەرىن سالۋ جوباسى 1152,6 ملن. تەڭ­گەگە قارجىلاندىرىلىپ, ونى اعىم­داعى جىلى ىسكە قوسۋ بەلگىلەنگەن. سالاداعى وڭ ناتيجەلەر ءوڭىر حالقى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ مول قورىن دايىنداۋمەن دە ەرەكشە­لەنەدى. سونىمەن بىرگە, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى دە وڭ شەشىلۋدە. وسى ورايدا شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ قاتارى جىل ساناپ ءوسىپ, ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعى تۇراقتى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, ىلە اۋدانى چاپاي ەلدى مەكەنىندەگى “سارىبۇلاق” كومپانياسى بۇگىندە قۇس ەتىن جانە مايبۇرشاق ءوسىرۋ جۇ­مىستارىن قاتار جۇرگىزىپ, ينتەن­سيۆتى تەحنولوگيانى ءتيىمدى پاي­دالانۋدا. قازىرگى كەزدە قۇس ەتى كورشى جانە الىس شەتەلدەردەن اكەلىنەتىنىن ەسكەرسەك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىپورىندار قاتارى وسكەن سايىن تۇتىنۋشىنىڭ وتاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىسىنىڭ ارتا تۇسەتىنىن كورەمىز. كاسىپورىن باسشىسى ج.سمايىلوۆ بولاشاقتا قولعا الاتىن كەشەندى جۇمىستاردىڭ بار ەكەنىن العا تارتتى. سەرىكتەستىك مايبۇرشاق ءوسىرىپ, ودان الىناتىن ونىمگە تۇتىنۋشى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ كەلە­دى. زاۋىت جىلىنا 75 مىڭ توننا شيكىزاتتى قايتا وڭدەسە, كاسىپ­ورىن­دا 200-گە جۋىق ادام جۇمىس­پەن قامتىلىپتى. ءبىر قۋانىشتىسى, ولاردىڭ بارلىعى اتالعان ەلدى مەكەن تۇرعىندارى قاتارىنان. ال, شەڭگەلدى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى “جەتىسۋ اگرو” سەرىكتەستىگى جەتىل­دىرىلگەن جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزۋ ارقىلى الماتى مەگاپوليسى ءتوڭى­رە­گىندەگى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپ­تاستىرۋ باعىتىندا وزىندىك ىقپا­لى­مەن تانىلىپ وتىر. ولار ءوندىرىستىڭ نەگىزگى قورىن تۇبەگەيلى جاڭارتۋ ماق­ساتىمەن ءتيىمدى جاعدايدا بانك­تەن 1 ملن. دوللار شاماسىندا نەسيە الىپ, بۇگىندە ەۋروپادا ۇلكەن سۇ­رانىسقا يە بولعان كەپتىرىلگەن سا­رىمساق وڭدەۋدى جولعا قويا باستادى. كوكتەمنىڭ ءار كۇنىن ءتيىمدى پاي­دالانعان ۇجىم القاپتاعى جۇمىس ىرعاعىن قالىپتى ارناعا ءتۇسىرىپ, كارتوپ وتىرعىزۋدى اياقتاسا, جۇگەرى, سويا ەگۋدى توپىراق قىزعاندا قولعا الماقشى. قازىرگى كەزدە “جەتىسۋ اگرو” كاسىپورنى يەلىگىن­دەگى 10 مىڭ توننالىق وندىرىستىك بازاعا قوسىمشا 5 مىڭ توننالىق كارتوپ ساقتايتىن قويمانى دا پاي­دالانۋعا بەرگەن. مۇنىڭ ءوزى حا­لىقتىڭ سۇرانىسىن جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا دا قاناعاتتاندى­را­تىنىن ايتقان ءجون. ەگىستىكتىڭ بەرە­رىن ارتتىرۋ ماقساتىندا يزرايلدىك تامشىلاتا سۋارۋ تەحنولوگياسى قولدانىلعان. اۋىل حالقىنىڭ كۇنكورىس كوزى – ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعى. وسىنى جاقسى تۇسىنگەن شەڭگەلدى­لىك­تەردىڭ 164 شارۋا قوجالىعى ءونىم مولشىلىعىن جاساۋعا مەيلىنشە دەن قويعان. مۇنداعى “قاراساي”, “قۋانىشبەك” جانە باسقا شارۋا قوجالىقتارى جۇمىس ىرعاعىن ءبا­سەڭدەتپەي, ءداندى داقىلداردى اگرو­تەحنيكالىق شارالارعا ساي كۇتىپ-باپتاۋدى جالعاستىرۋدا. ال تۇتى­نۋشىنىڭ كوكونىسكە دەگەن سۇرانى­سىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل ديقانى رۇستەم بەكەنوۆ جىلىجاي سالىپ, كوكونىستىڭ ءتۇر-ءتۇرىن ءوسىرۋدى قولعا الىپتى. شارۋاگەر جاندار­دىڭ جاعدايى ەسكەرىلىپ, مەملەكەت­تەن ەگىستىكتى سۋارۋعا ارنالعان سۋعا 80 پايىزدىق, مينەرالدى تىڭايت­قىشتار مەن گەربيتسيدتەرگە 40 پايىزدىق سۋبسيديا ساقتالاتىنى دا اجەپتەۋىر جەڭىلدىك ەكەنىن ول اڭگىمە اراسىندا ايتىپ قالدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەن­سەك, اعىمداعى جىلى اۋىل شارۋا­شىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 39,6 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 907,0 مىڭ گەكتاردى قۇراعان. وسىنىڭ وزىنەن-اق, بيىلعى كوكتەمگى دالا جۇمىس­تارىنىڭ قارقىنى اڭعارىلادى. سونىمەن قاتار, ەگىستىككە جارامدى القاپتاردى تولىق يگەرۋگە كوڭىل ءبولىنىپ, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, تو­پىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن وزىق تەحنولوگيامەن ءوسىرۋ وڭىردەگى سالا ماماندارى مەن قۇرىلىم باسشىلارىنا تاپسىرىلدى. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى وركەندەتۋ مەن ارتاراپتاندىرۋداعى جۇمىستار ءالى دە جالعاسىن تاباتى­نىن سالا ماماندارىنىڭ قازىرگى اياق الىسىنان اڭعارۋعا بولادى. ولار گەكتار بەرەكەلىلىگىن ارتتى­رىپ, ۋاقىتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن بارىن سالا ءىس-ارەكەت ءجۇر­گىزۋدە. ارينە, وسىنداي قارقىندى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دە تابىستى بولادى دەپ سەنىم ارتامىز. دەمەك, الداعى كۇزدە جەتىسۋلىق ديقاندار­دىڭ باعى جانىپ جاتسا, بۇل ءۇمىتتىڭ تولىقتاي اقتالعانى. كۇمىسجان بايجان.