عارىشتا – «KazSat-3»

«KazSat»-تى قوندىرىپ قانا­تىنا, «پروتون» سامعادى عالا­مىنا. تۇماعاڭشا جىرلار بولساق, «KazSat-3» عارىش اپپاراتىنىڭ اسپانعا اتتانعانىن وسىلاي سۋرەتتەۋگە بولاتىنداي. سولايشا, قازاقستاننىڭ عارىش الەمىن باعىندىرۋعا باعىتتالعان جوس­پارلى جۇمىسى كەزەكتى بەلەسىنە ءساتتى ءوتتى. بۇعان دەيىن «KazSat» جوبا­سى­نىڭ ەكى اپپاراتى عارىشقا اتتان­عانىن وقىرمان قاۋىم جاقسى بىلسە كەرەك. ونىڭ ءبىرىنشىسى جوعا­لىپ كەتتى. ماماندار عارىش اپپا­راتىن قۇراستىرۋ كەزىندە قاتەلىك كەتكەنىن ايتادى. سونىڭ سالدارىنان عارىشتا اداسىپ كەتكەن. ونان كەيىن 2011 جىلدىڭ 16 شىلدەسى كۇنى «KazSat-2» سپۋتنيگى ۇشىرىلدى. بۇل جولى ەشقانداي اۋىتقۋ بولعان جوق. جەر سەرىگى دىتتەگەن جەرىنە امان-ەسەن جەتتى. سول جىلدىڭ 25 قاراشاسىنان باستاپ ول تۇراقتى جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. بۇگىندە «KazSat-2» جەر سە­رىگى ءوز كۇشىنىڭ 64 پايىزىنا جۇمىس ىستەپ تۇر ەكەن. ول قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كەيبىر ايماعىنا جانە رەسەيدىڭ ورتالىق بولىگىنە تەلەۆيزيالىق حابار تاراتىپ, عارىشتان دەرەكتەر بەرىپ, بايلانىس وپەراتورلارىنا قىزمەت كورسەتىپ جاتىر. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, «KazSat-2» تولىقتاي قازاقستان تاراپىنا بەرىلگەن. جەر سەرىگى اقمولا وبلىسىنداعى «اقكول» ورتالىعىنان باسقارىلادى. دۇيسەنبى كۇنى استانا ۋاقىتى بويىنشا ساعات 10-نان 25 مينۋت كەتكەندە «KazSat-3» بايلانىس جانە حابار تاراتۋ ۇلتتىق گەوستاتسيونارلىق جەر سەرىگى اسپانعا كوتەرىلدى. جەر-جاھاندى جاڭعىرتىپ, الاپات كۇشپەن عارىشقا اتتانعان قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جەر سەرىگىنىڭ ۇشۋىن تاماشالادىق. ارادا 15 مينۋت وتكەندە عارىش سالاسىنىڭ ماماندارى «KazSat-3» سپۋتنيگىنىڭ ۇشىرىلۋى ءساتتى وتكەنىن بايان­دادى. جەر سەرىگى كەشكە دەيىن ءوز وربيتاسىنا جەتتى. ەندى «KazSat-3» سپۋتنيگىن ۇشى­رۋدا قانداي قاجەتتىلىك بار؟» دەگەن ساۋالعا كەلەيىك. جوعارى­دا الدىڭعى جەر سەرىگىنىڭ قالىپ­تى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ايتتىق. ال مىنا «KazSat-3» سوعان قو­سىمشا قىزمەت ەتەتىن قۇرال. تەح­نيكا دەگەنىڭىز – تەمىر. ونى قانشا جەردەن باقىلاپ, جۇمى­سىن رەتتەپ وتىرعانمەن توتەن­شە جاعدايلار ورىن الىپ, ءبىز بىلمەي­تىن كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋى مۇمكىن. مىنە, سونداي جاعدايدا «KazSat-3» كومەككە كەلەدى. بۇل عارىش­تان كەلەتىن بايلانىستى ۇزدىك­سىز ۇستاپ تۇرۋعا كەرەك. جوبا­نى «رەسپۋبليكالىق عارىش­تىق بايلانىس ورتالىعى» اق پەن رە­سەي­دىڭ «اكادەميك م.ف.رەشەتنيوۆ اتىنداعى اقپاراتتىق سپۋتنيكتىك جۇيەلەر» كومپانياسى جۇزەگە اسىردى. اتالعان جوبا ەڭ الدىمەن قازاقستاندىق وپەراتورلاردىڭ «KazSat» جوباسىنا كوشۋىنە وڭ­تايلى جاعداي تۋدىرادى. ەكىنشىدەن, قازاقستاننىڭ عا­رىشتىق دەرجاۆالاردىڭ قا­تارىنان نىق ورىن الۋىنا كومە­گىن تيگىزەدى. ۇشىنشىدەن, وزگە ەلدىڭ جەر سەرىكتەرىنە تاۋەل­دى­لىك­تەن ايىرادى. مىسالى, وسى ارقىلى ءبىز جىلىنا 4 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇنەمدەي الادى ەكەنبىز. بۇل دەگەنىڭىز, از سوما ەمەس. مۇنىڭ سىرتىندا رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن سا­لىقتىق تولەمدەر بار. سوندىقتان جوبا ءوزىن-ءوزى تولىق اقتايدى, مەم­لەكەتكە ەرەسەن پايدا اكەلەدى دەپ ەسەپتەۋگە نەگىز بار. ال «KazSat-3» جوباسىنىڭ جالپى جۇمى­سىنا 27 ميلليارد تەڭگە جۇم­سالدى. بۇگىن ۇشىرىلعان جەر سەرىگى قىركۇيەك ايىندا تولىق­قاندى جۇمىس ىستەي باستايدى. سودان باستاپ قازاقستان تاراپى ونىڭ جۇمىسىن باقىلاپ, ءتيىستى باعىتقا جۇمسايدى. جوسپار بويىنشا, «KazSat-3» سپۋتنيكتىك حابار تارالىمدارىن قامتاماسىز ەتىپ, جىلدام ينتەرنەتتىڭ قا­لىپ­­­­ت­اسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار, كوپتەگەن تەحنيكا­لىق قىزمەتتەر اتقارادى. ماڭىز­دىسى, ءبىز ءوزىمىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتە الامىز. ال بۇل از جەتىستىك ەمەس. – «KazSat-3» جەر سەرىگىن ۇشىرۋ – قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالادى. وسى ارقىلى ءبىز عارىشتىق بايلانىس­تى 100 پايىزعا پايدالانا الامىز. بۇعان دەيىن «KazSat-2» جەر سەرىگىن ۇشىرعانىمىزدى, ونىڭ بۇگىندە قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن بىلەسىزدەر. وسىنىڭ ارقاسىندا ەكى جەر سەرىگى ءبىر-بىرىنە سەپتەسىپ جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل جوبا تەلە-راديو بايلانىسىنا, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت قالىپتاستىرۋعا جانە عارىشتان باسقا دا قاجەتتى دەرەكتەردى بەرۋگە قىزمەت ەتەدى, – دەيدى «قازعارىش» ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەركىن شايماعامبەتوۆ. سونىمەن قاتار, توراعانىڭ ورىنباسارى عارىشتا جەر سەرىگى بار مەملەكەتتەردىڭ ساۋساقپەن سانارلىق ەكەنىن ايتادى. بۇل تاراپتا قازاقستاننىڭ ەكى جەر سەرىگى بار دەۋگە بولادى. مۇنىڭ سىرتىندا كۇنى بۇگىن تاڭعى ساعات 07:35-تە فرانتسيانىڭ كۋرۋ عا­رىش ايلاعىنان قازاقستاننىڭ «KazEOSat-1» اپپاراتى ۇشى­­رىل­دى. وسىنداي جۇيەلى جۇمىس­تار قازاقستاندى عارىشتىق دەرجا­­ۆا­لاردىڭ قاتارىنا قوساتىنى انىق. ال «KazEOSat-1» دەگەن نە؟ بايقاعانىمىز, بۇل قازاقستان ءۇشىن وتە پايدالى قۇرال بولعالى تۇر. قاراپايىم تىلمەن ايتساق, وسى اپپارات ارقىلى قازاقستاننىڭ قاي تۇكپىرىن بولماسىن عارىشتان سۋرەتكە تۇسىرۋگە بولادى. مىسالى, سول ارقىلى قاي جەرگە قانداي ەگىس ەگۋگە بولاتىنىن, ءونىمنىڭ قانداي جاعدايدا ەكەنىن, اۋرۋ-سىرقاۋعا شالدىققان بولىكتەرىن انىقتاي الادى ەكەنبىز. سونىمەن قاتار, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا تاپتىرماس قۇرال كورىنەدى. عارىشتىق اپپاراتتان الىنعان دەرەكتەر ارقىلى قاي جەردە تاسقىن بولۋ قاۋپى بارىن, قاي ايماقتا بۇرقاسىن مەن داۋىل سوعاتىنىن, قازاقستاننىڭ قاي بولىگىندە كوشكىن جۇرەتىنىن الدىن الا ءبىلىپ, ونى بولدىرماۋدىڭ جولىن قاراستىرۋعا بولادى. ەلىمىزدە مەندەلەەۆ كەس­تە­سىندەگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبارى بار. مۇناي-گاز, ۋران, ءتۇستى مەتالل وندىرۋدە الەمدەگى جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا ەكە­نىمىزدى ماقتانىشپەن ايتامىز. ال «KazEOSat-1» اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن جاڭا كەن ورىندارىن تەز تابۋعا زور  مۇمكىندىك تۋادى. سول ارقىلى ىزدەۋ-بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جۇمىسىنا جان كىرەدى. ەڭ باستىسى, وسى اپپاراتتىڭ كومەگىمەن ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋالدى باعالاي الامىز. ماسەلەن, تابيعي رەسۋرس­تاردى پايدالانۋ كەزىندە كەلگەن زياننىڭ كولەمىن, بوساپ قالعان كەن ورىندارىنان بولاتىن زالالدى, ەكولوگيالىق قاۋىپتى ايماقتاردىڭ جاعدايىن, اۋا مەن سۋدىڭ قۇرامىن انىقتاۋعا كوپ كومەك بەرەدى. بۇدان بولەك, بۇگىندە باستى قاۋىپ بولىپ سانالاتىن تەرروريزم وشاقتارىن بىلۋگە, ەسىرتكى زاتتارىن تاسىمالداۋدىڭ الدىن الۋعا, زاڭسىز ميگراتسيانى تىيۋعا جاعداي جاسايدى. قىسقاسى, تەحنيكا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقان زاماننىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى. سونداي-اق, بۇل اپپاراتتى تەك ءوزىمىز عانا قولدانىپ قويمايمىز. وسى ارقىلى الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرىنە قىزمەت كورسەتىپ, پايدا تابۋ جاعى دا قاراستىرىلعان. قازاقستان عارىشتى باعىن­دىرۋعا كەزەكتى قادامىن جاسادى. بايقوڭىردان «KazSat-3» جەر سەرىگى, فرانتسيانىڭ كۋرۋ عارىش ايلاعىنان «KazEOSat-1» اپپاراتى ۇشىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى ەل يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستىڭ ءبىر پاراسى عانا. 2015 جىلعا قاراي قازاقستاندا عارىش اپپاراتتا­رىن قۇراستىراتىن ارنايى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. بۇيىرتسا, «KazSat-4» جەر سەرىگى سول جەردەن قۇراستىرىلماق. بۇل دەگەنىڭىز, تاۋەلسىزدىك العانىنا شيرەك عا­سىر تولماعان جاس مەملەكەت ءۇشىن اسا زور تابىس ەكەنى ايتپا­سا دا ءتۇسى­­نىكتى. ال مۇنداي تابىس­قا ەل­با­سىنىڭ سىندارلى ساياساتى مەن ەل­دىڭ اۋىزبىرلىگىنىڭ, ەكو­نومي­­­كا­لىق ءوسىمنىڭ قالىپتى بولۋى­­نىڭ ارقاسىندا جەتكەنىمىز اي­دان انىق. ەندەشە, ەڭسەلى ەلدىڭ كە­­مەل كەلەشەگى جولىنداعى ەرەن ءىس­­تەر ەسەلەپ اتقارىلا بەرسىن دەپ تىلە­يىك. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». بايقوڭىر.