وتكەن اپتادا الەمدەگى جانە ەلىمىزدەگى ايتۋلى وقيعالار, فورۋمدار كولەڭكەسىندە ءبىر جاڭالىق ەلەۋسىز قالدى. ءبىر قاراعاندا ول كادۋىلگى كادرلىق وزگەرىس. كۇن سايىن قانشاما تاعايىنداۋلارمەن تانىسىپ جاتقان ەلىمىز تۇرعىندارى ءۇشىن مينيسترلىك كوميتەتىنە جاڭا باسشى كەلدى دەپ ەشكىمدى تاڭعالدىرا المايسىڭ. ءتىپتى, بۇل رەسمي باق جاريالايتىن تاعايىنداۋ ەمەس.
دەگەنمەن, بۇل كوميتەتتى اناۋ-مىناۋ وسال بۋىن دەپ تە ايتا المايسىڭ. بۇرىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ, سوڭعى جىلدا قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا ەنگەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى. ءوز الدىنا دەربەس مينيسترلىك جاساسا دا كوتەرەتىن قارجىلى, وزەكتى, ماڭىزدى سالا. سوڭعى جىلدارى كۇلشەلى كوميتەتتى باسقارعانداردىڭ سوڭىنا قوڭىراۋ بايلاماي قوشتاسقاندارى از, ءتىپتى تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنان شىققاندار دا بار. اۋىل-اۋىلدى نارلەندىرۋى ءتيىس «اق بۇلاق», «اۋىز سۋ» باعدارلامالارىنا بولىنگەن ميللياردتاعان قارجى قۇمعا سىڭگەن سۋداي ءىزىن تاپتىرماي اتالمىش كوميتەتتىڭ يميدجىنە كەرى اسەرىن تيگىزگەن ەدى.
وسى كوميتەتتى بۇدان ءبىر جىلداي بۇرىن باسقارعان يسلام ابىشەۆتىڭ دە اقپارات قۇرالدارىنىڭ «كەيىپكەرى» بولعان جاعدايى بار. جو-جوق, بۇرىنعى باسشىلار سياقتى ول «ءىستى» بولعان جوق, قىزمەتىن شۇعىل تاپسىرىپ بوي تاسالامادى دا. ول ءوزىنىڭ قول استىنداعى قىزمەتكەرى ءارى بايىرعى «دوسى» ساتباەۆ اتىنداعى كانال ديرەكتورى تۇرعىنباي ءسارسەمباەۆپەن كيكىلجىڭگە بارۋعا ءماجبۇر بولدى. سەبەپ – ت.ءسارسەمباەۆ كانال ءۇشىن اسا قاجەت №1 سۋ قۇبىرى ستانساسى تەحنولوگيالىق جابدىقتارىن قايتا قۇرىلىمداۋعا 6 ميلليارد تەڭگە سۇراعان. ال ي.ابىشەۆتىڭ ەسەبىنشە, ول 1,5 ميلليارد تەڭگەدەن اسپاۋعا ءتيىس. داۋ وسى ماسەلەدەن تۋىندايدى. كانال ديرەكتورى قاسارىسىپ, بيۋدجەتتىك تاپسىرىستىڭ كولەمىن ازايتپايدى. ايتقانىنان قايتپايدى. اقىرى قىزمەتىنەن بوساتىلادى. 4,5 ميلليارد ايىرماشىلىق از قارجى ەمەس, ءتىپتى 1,5 ميللياردقا بىتەتىن جۇمىستى 6 ميلليارد دەپ جوسپارلاۋدىڭ ءوزى جەمقورلىقتىڭ العىشارتى ەمەس پە؟ سوندا جوبانى بەكىتكەن مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزا ماماندارى قايدا قاراعان؟ وسىنداي نيەتى ءۇشىن-اق ءىستى بولۋعا ءتيىس بۇرىنعى كانال باسشىسى «مال اشۋى جان اشۋى» دەدى مە كەشەگى تىكەلەي باسشىسى, «بيۋدجەت قىرىققىش» ي.ابىشەۆتى دە, ءوزىن دە ايامادى. يسلام ابىشەۆتىڭ تۋعان كۇنىن «100 مىڭ تەڭگەگە وتكىزىپ بەرگەنمىن, وعان كوستيۋم سىيلاعانمىن» دەپ دابىرا قىلدى. تۋعان كۇن داتاسىنان 20 كۇن بۇرىن تويلانعان كورىنەدى, ال كوستيۋم 4 رازمەر ۇلكەن بولىپ شىعىپتى-مىس. جالپى باسشىلاردىڭ سوڭىنان ءسوز ەرگەنى جاقسى اڭگىمە ەمەس. بىلۋشىلەر 58 جاسار يسلام ءالماحان ۇلى ءبىرەۋگە تۋعان كۇنىن وتكىزدىرىپ, كوستيۋم بوپسالايتىنداي اۋىر ەمەس, دەيدى. كەزىندە بيزنەسپەن تابىستى اينالىسقان, قۇرىلىس فيرماسى بار كورىنەدى. ءوزى ءار تامشى سۋدىڭ قادىرىن بىلەتىن وزبەكستاندا دۇنيەگە كەلگەن, ءوسىپ-جەتىلگەن ايماعى – ەڭبەكقور وڭتۇستىك. سول وڭىردە اۋدان باسقارعان, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعان. ءتىپتى ب.ساپارباەۆتىڭ كومانداسىنا ەرىپ وسكەمەن شاھارىنا اكىم دە بولدى. شىعىستان استاناعا قىزمەتكە اۋىسقاندا قالا اكىمىمەن ورىس-قازاعى ارالاس تۇرعىندار اۋەجايعا كەلىپ قيماي قوشتاسىپتى دەگەندى ءبىر باسىلىمنان وقىعاندا پيار شىعار دەپ ەرىكسىز ەزۋ تارتقانبىز. سونىمىز بەكەر بولدى-اۋ دەپ ويلانىپ قالدىق تاياۋدا. ەندى سونىڭ سەبەبىن ايتايىق.
«ۆرەميا» گازەتىندە جاقىندا «ەپوحا ۆودولەيا» دەگەن كولەمدى ماقالا جاريالاندى. ول نەگىزىنەن يسلام ابىشەۆتىڭ ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ, سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جونىندەگى 2040 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسى تۋرالى سىني پىكىرىنە قۇرىلعان. اتالمىش باعدارلامانى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ۇكىمەتتە قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ قورعاعان, ۇكىمەت قولداعان, ەندى تەك ەلباسىنىڭ قول قويۋى عانا قالعان. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ كەشەگى باسشىسى يسلام ءالماحان ۇلى قولىنا ەسەپشوت الىپ, وسى باعدارلامانى ەگجەي-تەگجەيلى سىنايدى. كەشەگى دەپ وتىرعان سەبەبىمىز, اتالمىش كوميتەت اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنەن قورشاعان ورتاعا اۋىسقان كەزدە ي.ابىشەۆ جاعالاۋدا قالىپ قويىپ ەدى. جاڭا مينيسترلىك ەلىمىزدىڭ سۋ اعىستارىن قاداعالاۋدى وزگە باسشىعا سەنىپ تاپسىردى. ەندى «ءىشى كۇيگەن» ي.ابىشەۆ ءوزى ەكى جىلداي باسقارعان سالانىڭ باعدارلاماسىن سىناماعاندا نە ىستەيدى, قولى بوس ەمەس پە دەپ ويلاۋى مۇمكىن قالىڭ وقىرمان. دەگەنمەن, ي.ابىشەۆتىڭ ەسەپتەرىنە كوز جۇگىرتكەندە بۇل ويىڭىزدان قايتاسىز. سەبەبى, ول جەكە باسىنىڭ وكپەسىنە بارماي تازا ەسەپ-قيساپقا جۇگىنگەن ەكەن. ءمينيستردىڭ بايانداماسىنا سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن 13,4 ملرد. تەكشە مەتر سۋدىڭ 8,84 ملردى. ىسىراپ بولىپ, تەك 4,36 ملرد. تەكشە مەترى عانا ەگىس القاپتارىنا جەتەدى ەكەن, – دەيدى يسلام ءالماحان ۇلى. – باعدارلاماعا سەنسەك, ەلىمىزدە 1,4 ميلليون گەكتار سۋارمالى جەر بار, ياعني 4,56 ميللياردتى 1,4 ميلليونعا بولسەك, ءبىر گەكتار القاپتى سۋارۋعا 3257 تەكشە مەتر سۋ جۇمسالادى ەكەن. ءتىپتى سۋدى ەڭ از پايدالاناتىن جوڭىشقا القابىنىڭ وزىنە 6000 تەكشە مەتر سۋ كەرەك. جانە ونداي سۋ بەرىلىپ جاتىر. قازاقستان قۋارعان القاپ, ءشول دالاعا اينالماي تۇرعانىنىڭ سەبەبى دە وسى. سوندا الگى مالىمەت قايدان الىنعان؟ ءمينيستردى كىم ۇياتقا قالدىرعان؟
ۇكىمەت وتىرىسىندا مينيستر قاپپاروۆ ەلىمىزدە 11 مىڭ شاقىرىم ماگيسترالدى, 7 مىڭ شاقىرىم سۋ بولگىش كانالدار بار ەكەنىن ايتقان. بىراق بۇل ادام سەنگىسىز جاعداي. ويتكەنى, كۇرە تامىردىڭ سانى ۇساق تامىرلاردان از بولۋى مۇمكىن بە دەپ ساۋال تاستايدى ابىشەۆ. تەك وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا عانا 15 مىڭ سۋ بولگىش كانالدار بار ەكەن! سوندا مۇنداي باعدارلامانى كىمدەر جاساعان, بىلىكتىلىگى قانداي, ولار ايدان ۇشىپ كەلگەن بە؟ كوميتەتتىڭ كەشەگى باسشىسى استانانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جوسپارلانعان 500 ميلليارد تەڭگەگە دە كۇمانمەن قاراپ وتىر, بۇل ماسەلەنى ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنا ەرتىس-قاراعاندى كانالىنان سۋاعار قازۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى ەكەن. ال بۇل جوباعا 4 ميلليارد تەڭگە جەتكىلىكتى دەپ سانايتىندار دا بار. قىسقاشا ايتقاندا, يسلام ابىشەۆ جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان تۇستا جوعارىدا اتالعان سالانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ءتۇزىلىپ, ونى ىسكە اسىرۋعا 1,5 تريلليون تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانعان ەكەن. ال, مينيستر ن.قاپپاروۆ بايانداعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 8 تريلليون تەڭگە كەرەك. ياعني بەس ەسەدەن دە ارتىق. يسلام ابىشەۆ بۇل ماسەلە جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەمەلەرىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ بلوگىنا دا جولداعان ەكەن. سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋعا ارنالعان جوعارىدا اتالعان باعدارلاما قابىلداندى, وندا ي.ابىشەۆتىڭ ەسكەرتپەلەرى دە ەسكەرىلدى دەگەن دەرەك بار.
سونىمەن قورىتىندى قانداي؟ مينيستر مەن ونىڭ كومانداسىنىڭ قاتەلىكتەرىن جاريا تۇردە باسپاسوزدە عانا ايتىپ قويماي, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قۇلاعىنا دا جەتكىزگەن يسلام ابىشەۆتىڭ دەرەكتەرىنە ءۋاج ايتقان ادام بولدى ما, الدە قۇمعا سىڭگەن سۋداي جوعالدى ما؟ ازىرگە ي.ابىشەۆ تەككە بايبالام سالىپ وتىر دەپ ءۋاج ايتقان ەشكىم جوق. قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى ن.قاپپاروۆتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 21 ساۋىردەگى بۇيرىعىمەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ يسلام ابىشەۆ تاعايىندالدى... ءيا, ءۋاجدىڭ ۇلكەنى وسى بولسا كەرەك. قازاقستان تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى مەملەكەتتىك باعدارلامانى, تۇتاس سالانى, مينيسترلىكتى, مينيستردى جاريا تۇردە وتكىر سىنعا العان, قاتەسىن ايتقان مامان سول سىننان ءوزى قورىتىندى شىعارىپ, تۇزەتىپ, باعدارلامانى ءوزى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بۇرىن ىستەگەن قىزمەتىنە قايتا تاعايىندالعان ەمەس. يسلام ابىشەۆ «ا» كورپۋسىندا, ءتىپتى كوميتەت باسشىلىعىنا ۇمىتكەرلىككە تىركەلسە دە ءمينيستردى وسى بۇيرىققا قول قويۋعا يتەرمەلەگەن قانداي كۇش؟ مىڭداعان ادام ۇزاق ۋاقىت باسشىلارىن ماداقتاپ, قولپاشتاپ وسە الماي جۇرگەندە بۇل نە جاعداي؟ الدە بۇل ەلىمىزدىڭ اتقارۋشى بيلىگىندە, كادر ساياساتىندا ەسكەن سونى لەپ, جاڭا اعىن با؟ قالاي بولعاندا دا ي.ابىشەۆ ءبىر وزەنمەن ەكىنشى رەت جۇزگەندەي ەلىمىزدىڭ سۋ اعىندارىن باقىلاۋدى قايتا قولعا الدى, ايتەۋىر بەلگىسىز يىرىمدەر بوي بەرمەي كەتپەسە بولعانى...
وسى ماقالا ازىرلەنىپ بولعاندا رەسپۋبليكالىق تەلەارنالار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستەن ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپ بەردى. كوپ وتكىر ماسەلە ورتاعا سالىندى, ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى, شۇعىل مىندەتتەر بەلگىلەندى. ەلباسى العا قويعان بيىك مەجە – استانانى ءومىر سۇرۋگە وتە قولايلى قالاعا اينالدىرۋ. وسى كەڭەستە ءبىز قوزعاعان استانانى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى نازاردان تىس قالعان جوق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اكىمدىكتىڭ وتكەن جىلى ەسىل وزەنى سۋىن كوبەيتۋ جونىندە ەكى ءتۇرلى ۇسىنىسى بولعان. ءبىر ۇسىنىس ساتباەۆ اتىنداعى كانالدان 90 ميلليارد تەڭگەگە قۇبىر تارتۋ. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى 5,8 ميلليارد تەڭگەگە قولدانىستاعى جۇيەنى قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى. مەن قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى قاپپاروۆ پەن اكىمدىككە وسى ماسەلەمەن اينالىسۋدى تاپسىردىم. جاڭا نۇسقا 370 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. مۇنداي مينيسترلەرمەن مەملەكەت تاقىرعا وتىرۋى مۇمكىن! تابەتتەرىڭىزدى باسىپ, نىسانداردى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتىڭىزدەر, – دەپ قاتاڭ ەسكەرتتى ەلباسى.
سۋدان قايتا-قايتا شۋ شىعا بەرمەسىن دەسەك, وسى تالاپتى ويدا ۇستاعان ءجون. قالاي بولعاندا دا جاقىندا ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن وسى تاعايىنداۋ بىزدەگى كادر ساياساتىندا ءۇمىت كۇتەرلىكتەي جاقسى جاڭالىق, يگى ىزدەنىستەر بوي كورسەتە باستادى ما دەگەن ويعا جەتەلەيدى. بۇل شەشىم مەنى سىناعان ادام وسى دەپ ونىمەن جاۋىعىپ الماي, ول ادامنىڭ كوكەيگە قونار ۋاجدەرىنە قۇلاق اسا بىلگەن, جۇمىسقا جانى اشىعان كادردىڭ ىسكەرلىگىن باعالاي العان, ءسويتىپ ورتاق شارۋا ءۇشىن جەكە باستىڭ وكپە-رەنىشىنەن بيىك تۇرۋعا شاماسى جەتكەن جاس ءمينيستردىڭ دە باعاسىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ ويلايمىز.
ال ەندى سىناقتىڭ كوكەسى باسشىسىن سىناپ باسشى بولعان يسلام ابىشەۆتىڭ وزىنە كەلىپ تىرەلەدى. سىناعان شارۋاسىن ءوز قولىمەن تۇزەتۋىنە مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر وعان. ايتۋعا وڭاي...
ەركىن قىدىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
دەگەنمەن, بۇل كوميتەتتى اناۋ-مىناۋ وسال بۋىن دەپ تە ايتا المايسىڭ. بۇرىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ, سوڭعى جىلدا قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا ەنگەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى. ءوز الدىنا دەربەس مينيسترلىك جاساسا دا كوتەرەتىن قارجىلى, وزەكتى, ماڭىزدى سالا. سوڭعى جىلدارى كۇلشەلى كوميتەتتى باسقارعانداردىڭ سوڭىنا قوڭىراۋ بايلاماي قوشتاسقاندارى از, ءتىپتى تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنان شىققاندار دا بار. اۋىل-اۋىلدى نارلەندىرۋى ءتيىس «اق بۇلاق», «اۋىز سۋ» باعدارلامالارىنا بولىنگەن ميللياردتاعان قارجى قۇمعا سىڭگەن سۋداي ءىزىن تاپتىرماي اتالمىش كوميتەتتىڭ يميدجىنە كەرى اسەرىن تيگىزگەن ەدى.
وسى كوميتەتتى بۇدان ءبىر جىلداي بۇرىن باسقارعان يسلام ابىشەۆتىڭ دە اقپارات قۇرالدارىنىڭ «كەيىپكەرى» بولعان جاعدايى بار. جو-جوق, بۇرىنعى باسشىلار سياقتى ول «ءىستى» بولعان جوق, قىزمەتىن شۇعىل تاپسىرىپ بوي تاسالامادى دا. ول ءوزىنىڭ قول استىنداعى قىزمەتكەرى ءارى بايىرعى «دوسى» ساتباەۆ اتىنداعى كانال ديرەكتورى تۇرعىنباي ءسارسەمباەۆپەن كيكىلجىڭگە بارۋعا ءماجبۇر بولدى. سەبەپ – ت.ءسارسەمباەۆ كانال ءۇشىن اسا قاجەت №1 سۋ قۇبىرى ستانساسى تەحنولوگيالىق جابدىقتارىن قايتا قۇرىلىمداۋعا 6 ميلليارد تەڭگە سۇراعان. ال ي.ابىشەۆتىڭ ەسەبىنشە, ول 1,5 ميلليارد تەڭگەدەن اسپاۋعا ءتيىس. داۋ وسى ماسەلەدەن تۋىندايدى. كانال ديرەكتورى قاسارىسىپ, بيۋدجەتتىك تاپسىرىستىڭ كولەمىن ازايتپايدى. ايتقانىنان قايتپايدى. اقىرى قىزمەتىنەن بوساتىلادى. 4,5 ميلليارد ايىرماشىلىق از قارجى ەمەس, ءتىپتى 1,5 ميللياردقا بىتەتىن جۇمىستى 6 ميلليارد دەپ جوسپارلاۋدىڭ ءوزى جەمقورلىقتىڭ العىشارتى ەمەس پە؟ سوندا جوبانى بەكىتكەن مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزا ماماندارى قايدا قاراعان؟ وسىنداي نيەتى ءۇشىن-اق ءىستى بولۋعا ءتيىس بۇرىنعى كانال باسشىسى «مال اشۋى جان اشۋى» دەدى مە كەشەگى تىكەلەي باسشىسى, «بيۋدجەت قىرىققىش» ي.ابىشەۆتى دە, ءوزىن دە ايامادى. يسلام ابىشەۆتىڭ تۋعان كۇنىن «100 مىڭ تەڭگەگە وتكىزىپ بەرگەنمىن, وعان كوستيۋم سىيلاعانمىن» دەپ دابىرا قىلدى. تۋعان كۇن داتاسىنان 20 كۇن بۇرىن تويلانعان كورىنەدى, ال كوستيۋم 4 رازمەر ۇلكەن بولىپ شىعىپتى-مىس. جالپى باسشىلاردىڭ سوڭىنان ءسوز ەرگەنى جاقسى اڭگىمە ەمەس. بىلۋشىلەر 58 جاسار يسلام ءالماحان ۇلى ءبىرەۋگە تۋعان كۇنىن وتكىزدىرىپ, كوستيۋم بوپسالايتىنداي اۋىر ەمەس, دەيدى. كەزىندە بيزنەسپەن تابىستى اينالىسقان, قۇرىلىس فيرماسى بار كورىنەدى. ءوزى ءار تامشى سۋدىڭ قادىرىن بىلەتىن وزبەكستاندا دۇنيەگە كەلگەن, ءوسىپ-جەتىلگەن ايماعى – ەڭبەكقور وڭتۇستىك. سول وڭىردە اۋدان باسقارعان, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعان. ءتىپتى ب.ساپارباەۆتىڭ كومانداسىنا ەرىپ وسكەمەن شاھارىنا اكىم دە بولدى. شىعىستان استاناعا قىزمەتكە اۋىسقاندا قالا اكىمىمەن ورىس-قازاعى ارالاس تۇرعىندار اۋەجايعا كەلىپ قيماي قوشتاسىپتى دەگەندى ءبىر باسىلىمنان وقىعاندا پيار شىعار دەپ ەرىكسىز ەزۋ تارتقانبىز. سونىمىز بەكەر بولدى-اۋ دەپ ويلانىپ قالدىق تاياۋدا. ەندى سونىڭ سەبەبىن ايتايىق.
«ۆرەميا» گازەتىندە جاقىندا «ەپوحا ۆودولەيا» دەگەن كولەمدى ماقالا جاريالاندى. ول نەگىزىنەن يسلام ابىشەۆتىڭ ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ, سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جونىندەگى 2040 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسى تۋرالى سىني پىكىرىنە قۇرىلعان. اتالمىش باعدارلامانى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ۇكىمەتتە قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ قورعاعان, ۇكىمەت قولداعان, ەندى تەك ەلباسىنىڭ قول قويۋى عانا قالعان. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ كەشەگى باسشىسى يسلام ءالماحان ۇلى قولىنا ەسەپشوت الىپ, وسى باعدارلامانى ەگجەي-تەگجەيلى سىنايدى. كەشەگى دەپ وتىرعان سەبەبىمىز, اتالمىش كوميتەت اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنەن قورشاعان ورتاعا اۋىسقان كەزدە ي.ابىشەۆ جاعالاۋدا قالىپ قويىپ ەدى. جاڭا مينيسترلىك ەلىمىزدىڭ سۋ اعىستارىن قاداعالاۋدى وزگە باسشىعا سەنىپ تاپسىردى. ەندى «ءىشى كۇيگەن» ي.ابىشەۆ ءوزى ەكى جىلداي باسقارعان سالانىڭ باعدارلاماسىن سىناماعاندا نە ىستەيدى, قولى بوس ەمەس پە دەپ ويلاۋى مۇمكىن قالىڭ وقىرمان. دەگەنمەن, ي.ابىشەۆتىڭ ەسەپتەرىنە كوز جۇگىرتكەندە بۇل ويىڭىزدان قايتاسىز. سەبەبى, ول جەكە باسىنىڭ وكپەسىنە بارماي تازا ەسەپ-قيساپقا جۇگىنگەن ەكەن. ءمينيستردىڭ بايانداماسىنا سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن 13,4 ملرد. تەكشە مەتر سۋدىڭ 8,84 ملردى. ىسىراپ بولىپ, تەك 4,36 ملرد. تەكشە مەترى عانا ەگىس القاپتارىنا جەتەدى ەكەن, – دەيدى يسلام ءالماحان ۇلى. – باعدارلاماعا سەنسەك, ەلىمىزدە 1,4 ميلليون گەكتار سۋارمالى جەر بار, ياعني 4,56 ميللياردتى 1,4 ميلليونعا بولسەك, ءبىر گەكتار القاپتى سۋارۋعا 3257 تەكشە مەتر سۋ جۇمسالادى ەكەن. ءتىپتى سۋدى ەڭ از پايدالاناتىن جوڭىشقا القابىنىڭ وزىنە 6000 تەكشە مەتر سۋ كەرەك. جانە ونداي سۋ بەرىلىپ جاتىر. قازاقستان قۋارعان القاپ, ءشول دالاعا اينالماي تۇرعانىنىڭ سەبەبى دە وسى. سوندا الگى مالىمەت قايدان الىنعان؟ ءمينيستردى كىم ۇياتقا قالدىرعان؟
ۇكىمەت وتىرىسىندا مينيستر قاپپاروۆ ەلىمىزدە 11 مىڭ شاقىرىم ماگيسترالدى, 7 مىڭ شاقىرىم سۋ بولگىش كانالدار بار ەكەنىن ايتقان. بىراق بۇل ادام سەنگىسىز جاعداي. ويتكەنى, كۇرە تامىردىڭ سانى ۇساق تامىرلاردان از بولۋى مۇمكىن بە دەپ ساۋال تاستايدى ابىشەۆ. تەك وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا عانا 15 مىڭ سۋ بولگىش كانالدار بار ەكەن! سوندا مۇنداي باعدارلامانى كىمدەر جاساعان, بىلىكتىلىگى قانداي, ولار ايدان ۇشىپ كەلگەن بە؟ كوميتەتتىڭ كەشەگى باسشىسى استانانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جوسپارلانعان 500 ميلليارد تەڭگەگە دە كۇمانمەن قاراپ وتىر, بۇل ماسەلەنى ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنا ەرتىس-قاراعاندى كانالىنان سۋاعار قازۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى ەكەن. ال بۇل جوباعا 4 ميلليارد تەڭگە جەتكىلىكتى دەپ سانايتىندار دا بار. قىسقاشا ايتقاندا, يسلام ابىشەۆ جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان تۇستا جوعارىدا اتالعان سالانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما ءتۇزىلىپ, ونى ىسكە اسىرۋعا 1,5 تريلليون تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانعان ەكەن. ال, مينيستر ن.قاپپاروۆ بايانداعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 8 تريلليون تەڭگە كەرەك. ياعني بەس ەسەدەن دە ارتىق. يسلام ابىشەۆ بۇل ماسەلە جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەمەلەرىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ بلوگىنا دا جولداعان ەكەن. سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋعا ارنالعان جوعارىدا اتالعان باعدارلاما قابىلداندى, وندا ي.ابىشەۆتىڭ ەسكەرتپەلەرى دە ەسكەرىلدى دەگەن دەرەك بار.
سونىمەن قورىتىندى قانداي؟ مينيستر مەن ونىڭ كومانداسىنىڭ قاتەلىكتەرىن جاريا تۇردە باسپاسوزدە عانا ايتىپ قويماي, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قۇلاعىنا دا جەتكىزگەن يسلام ابىشەۆتىڭ دەرەكتەرىنە ءۋاج ايتقان ادام بولدى ما, الدە قۇمعا سىڭگەن سۋداي جوعالدى ما؟ ازىرگە ي.ابىشەۆ تەككە بايبالام سالىپ وتىر دەپ ءۋاج ايتقان ەشكىم جوق. قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى ن.قاپپاروۆتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 21 ساۋىردەگى بۇيرىعىمەن سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ يسلام ابىشەۆ تاعايىندالدى... ءيا, ءۋاجدىڭ ۇلكەنى وسى بولسا كەرەك. قازاقستان تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى مەملەكەتتىك باعدارلامانى, تۇتاس سالانى, مينيسترلىكتى, مينيستردى جاريا تۇردە وتكىر سىنعا العان, قاتەسىن ايتقان مامان سول سىننان ءوزى قورىتىندى شىعارىپ, تۇزەتىپ, باعدارلامانى ءوزى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بۇرىن ىستەگەن قىزمەتىنە قايتا تاعايىندالعان ەمەس. يسلام ابىشەۆ «ا» كورپۋسىندا, ءتىپتى كوميتەت باسشىلىعىنا ۇمىتكەرلىككە تىركەلسە دە ءمينيستردى وسى بۇيرىققا قول قويۋعا يتەرمەلەگەن قانداي كۇش؟ مىڭداعان ادام ۇزاق ۋاقىت باسشىلارىن ماداقتاپ, قولپاشتاپ وسە الماي جۇرگەندە بۇل نە جاعداي؟ الدە بۇل ەلىمىزدىڭ اتقارۋشى بيلىگىندە, كادر ساياساتىندا ەسكەن سونى لەپ, جاڭا اعىن با؟ قالاي بولعاندا دا ي.ابىشەۆ ءبىر وزەنمەن ەكىنشى رەت جۇزگەندەي ەلىمىزدىڭ سۋ اعىندارىن باقىلاۋدى قايتا قولعا الدى, ايتەۋىر بەلگىسىز يىرىمدەر بوي بەرمەي كەتپەسە بولعانى...
وسى ماقالا ازىرلەنىپ بولعاندا رەسپۋبليكالىق تەلەارنالار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستەن ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپ بەردى. كوپ وتكىر ماسەلە ورتاعا سالىندى, ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى, شۇعىل مىندەتتەر بەلگىلەندى. ەلباسى العا قويعان بيىك مەجە – استانانى ءومىر سۇرۋگە وتە قولايلى قالاعا اينالدىرۋ. وسى كەڭەستە ءبىز قوزعاعان استانانى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى نازاردان تىس قالعان جوق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اكىمدىكتىڭ وتكەن جىلى ەسىل وزەنى سۋىن كوبەيتۋ جونىندە ەكى ءتۇرلى ۇسىنىسى بولعان. ءبىر ۇسىنىس ساتباەۆ اتىنداعى كانالدان 90 ميلليارد تەڭگەگە قۇبىر تارتۋ. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى 5,8 ميلليارد تەڭگەگە قولدانىستاعى جۇيەنى قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى. مەن قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى قاپپاروۆ پەن اكىمدىككە وسى ماسەلەمەن اينالىسۋدى تاپسىردىم. جاڭا نۇسقا 370 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. مۇنداي مينيسترلەرمەن مەملەكەت تاقىرعا وتىرۋى مۇمكىن! تابەتتەرىڭىزدى باسىپ, نىسانداردى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتىڭىزدەر, – دەپ قاتاڭ ەسكەرتتى ەلباسى.
سۋدان قايتا-قايتا شۋ شىعا بەرمەسىن دەسەك, وسى تالاپتى ويدا ۇستاعان ءجون. قالاي بولعاندا دا جاقىندا ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن وسى تاعايىنداۋ بىزدەگى كادر ساياساتىندا ءۇمىت كۇتەرلىكتەي جاقسى جاڭالىق, يگى ىزدەنىستەر بوي كورسەتە باستادى ما دەگەن ويعا جەتەلەيدى. بۇل شەشىم مەنى سىناعان ادام وسى دەپ ونىمەن جاۋىعىپ الماي, ول ادامنىڭ كوكەيگە قونار ۋاجدەرىنە قۇلاق اسا بىلگەن, جۇمىسقا جانى اشىعان كادردىڭ ىسكەرلىگىن باعالاي العان, ءسويتىپ ورتاق شارۋا ءۇشىن جەكە باستىڭ وكپە-رەنىشىنەن بيىك تۇرۋعا شاماسى جەتكەن جاس ءمينيستردىڭ دە باعاسىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ ويلايمىز.
ال ەندى سىناقتىڭ كوكەسى باسشىسىن سىناپ باسشى بولعان يسلام ابىشەۆتىڭ وزىنە كەلىپ تىرەلەدى. سىناعان شارۋاسىن ءوز قولىمەن تۇزەتۋىنە مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر وعان. ايتۋعا وڭاي...
ەركىن قىدىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
