ونەر • 22 ماۋسىم, 2022

پيكاسسونىڭ كوگەرشىنى

890 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

پوتسيفيك! بۇل – بەيبىتشىلىك تاڭباسى. مۇقىم ۇلتتىڭ تاعدىرى قىل ۇس­تىندە تۇرعان دۇربەلەڭ شاقتا ەتەگى جاسقا تولعان حالىقتىڭ تا­عىنا قونۋىنا رۋح بەرگەن اساسي بەلگى. ەڭىرەگەن جان كورسە ەنە­كوكىرەگى ءيىپ سالا بەرەر ۇلى تى­نىشتىق سەزىمى كىمگە دە بولسا شىنايى ءھام جەمىستى ەمەس پە؟! مۇنى بريتاندىق سۋرەتشى دجەرالد حولتوم جاقسى تۇيسىنسە كەرەك. اڭىزعا سۇيەنسەك, ول دا پيكاسسو سەكىلدى الدىمەن كوگەر­­شىنمەن تىلدەسىپتى دەسەدى.

پيكاسسونىڭ كوگەرشىنى

«پوتسيفيك» ءسوزى اعىلشىن تىلى­نەن اۋدارعاندا «بەيبىت» دەگەن ماعىناعا سايادى. بۇل – سوعىسقا قارسى قوزعالىس پەن بەيبىتشىلىك سيمۆولى. ونى «كوگەرشىننىڭ تابانى» دەپ تە اتايدى. جارىققا شىعارعان دانىشپان سۋرەتكەر دجەرالد حولتوم. ونىڭ عاجابى سول, ونەرپاز يادرولىق قارۋسىزدانۋ ناۋقانى ءۇشىن ويلاپ تاپقان ەكەن. ال قالعانى ۋاقىتتىڭ قۇبىلۋىنان تۋعان قۇندىلىق.

وسى ساتتە ويىمىزعا 1949 جىل­عى وقيعا ورالادى. ەستەرى­ڭىزدە بولسا, پاريج جانە پراگا قالالا­رىندا ءبىر مەزگىلدە بەيبىت­شىلىك جاقتاۋشىلارىنىڭ بۇكىل­الەمدىك كونگرەسسى وتكەن بولاتىن. قاراپايىم حالىقتى سورلاتقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياقتا­لىسىمەن ادەتتەگىدەي ەكى يمپەريا اقش پەن كسرو اتوم بومباسىن جاساپ جارىسىپ, ءتىپتى ءبىرىن جاپونياعا سىناپ تا ۇلگەرگەن ەدى. بۇل قاسىرەتتى وقيعا اتالعان كون­گرەسستىڭ ءوتۋىنىڭ باستى سەبەبى بولدى. وكىنىشكە قاراي, مۇددەلەر ماي­دانىندا ازاپ شەگەتىن قاراشا حالىق ەكەنى ايدان انىق. بىراق مۇ­نى قى­راعى ساياساتكەرلەر كەيىن باعام­دادى.

جو-جوق باعامداپ قانا قويعان جوق, حالىقتىڭ كوڭىلىن اۋلايتىن قۇرال ىزدەدى. ءسويتىپ, بۇل ءىستى داڭقتى سۋرەتشى پابلو پيكاسسوعا تاپسىردى. وسىلايشا, دۇنيەگە ىق­شامدى جانە كوزگە بىردەن تۇسەتىن تۇمسىعىمەن ءزايتۇن بۇتاعىن الىپ بارا جاتقان اق كوگەرشىننىڭ سۇلباسى كەلەدى. كەيىن بۇل كەسكىندەمەنىڭ ومىرگە كەلۋى تۋرالى قىزىقتى حيكايا ءوربىدى. قىلقالام شەبەرىنە ءبىر جارلى كەلىپ: «پابلو, سەن ۇلى شەبەرسىڭ, ماعان قايىرىم ەتە كور... ماعان ايتەۋىر ءبىر سۋرەت سالىپ بەرسەڭ, مەن ونى وزگەلەرگە ساتىپ, ادام سەكىلدى تاماقتانعان بولار ەدىم», دەيدى. وعان اڭ-تاڭ بولعان سۋرەتشى قولىنا قاعاز الىپ, بىرەر مينۋتتىڭ ىشىندە قۇستىڭ سۇلباسىن سالىپ بەرەدى. زەرتتەۋشىلەر مۇنى قاۋەسەتكە جاتقىزسا دا, شىعارما­شىلىق كوزقاراس بيىگىنەن قاراساق شىندىققا جاناساتىن اڭگىمە سەكىل­دى. نەگە دەسەڭىز, سۋرەتشى بالا كۇنىنەن اكەسىنىڭ ايتۋىمەن كو­گەر­شىن تاباندارىن ءجيى جازعان ەكەن. ونىڭ ۇستىنە پيكاسسونىڭ قىزى پالومانىڭ ەسىمى يسپان تىلىن­دە «كوگەرشىن» دەگەن ماعىنانى بىلدى­رەدى. سوندىقتان كوبى بۇل شەڭبەردى «بەيبىتشىلىك سۇيگىش پيكاسسونىڭ كوگەرشىندەرىنىڭ ءىزى» دەپ ەسەپتەيدى.

تاعى ءبىر ءاپسانادان ءسوز تارتساق, نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىنە ءزايتۇن بۇتاعىن الىپ كەلىپ, توپان سۋدىڭ اياقتالعانىن جانە قۇدايدىڭ ادامدارمەن تاتۋلاسقاندىعىن جەتكىزگەن ءدال وسى ءىنجىل قۇس بولعان. ءبىز سونداي-اق قاسيەتتى ىنجىلدە اق كوگەرشىن تۇرىندە تۇسكەن مومىن ءماسىحتى ەسكە تۇسىرە الامىز. ول از دەسەڭىز, قادىم زاماندا ايگىلى ۆەنەرانىڭ كوگەرشىندەرى مارستىڭ دۋلىعاسىنا جۇمىرتقالاعاندىقتان, سوعىس قۇدايى كەزەكتى قانتوگىستەن باس تارتىپ, حالىقتىڭ امان قالعاندىعى تۋرالى انتيكالىق اڭىز دا بار. ەندەشە, قازاق حالقى بەكەردەن بەكەر كوگەرشىندى بەيبىتشىلىك قۇسىنا بالاماعان ەكەن. تانىمبەلگىنىڭ وسى­دان تاعان تارتاتىنى دا اقي­قاتقا جاناسادى.

دەگەنمەندە كەيبىر ادامدار بۇل نىشاندى شەڭبەرگە ق ۇلىپتالعان قاناتتى زىمىراننىڭ كونتۋرى دەپ سەندى. ميستيكاعا يلانعىش عالىمدار ەسكى نورۆەگ رۋنيكالىق ءالفاۆيتىنىڭ توڭكەرىلگەن 15-ءشى رۋناسىنا بالادى. اقىرى ءار جەردەن جاۋاپ ىزدەگەن ويشىلداردىڭ ويى ءبىر جەردەن شىقپادى. ايتسە دە وعان نەگىزگى بەلگىنىڭ اۆتورى, لوندونداعى كورولدىك ونەر كوللەدجىنىڭ تۇ­لەگى دجەرالد حولتوم مۇلدە باس قاتىرعان جوق. سيمۆولعا تاپ­سى­رىس 1958 جىلى يادرولىق قارۋ­سىز­دانۋ قوزعالىسىنان كەلگەن ەدى. وسىلايشا, سول جىلى كوكتەمدە اتوم بومباسىنا قارسى نارازىلىق شەرۋىندە ازاماتتاردىڭ پلاكاتتارى مەن جەيدەلەرىندە «بەيبىتشىلىك كرەسى» پايدا بولدى.

ر

ايتپاقشى, باستاپقىدا حول­توم شىنىمەن شەڭبەر ىشىندە حريستيان كرەسىن سالعىسى كەلىپتى, ويت­كەنى العاشىندا ءپاتسيفيزمنىڭ ءوزى قوزعالىس رەتىندە پروتەستانتتار اراسىندا وربىگەن. الايدا ءدىني قىزمەتكەرلەر كرەستى جازۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. سودان كەيىن حولتوم «N» جانە «D» سەما­فورلىق ءالفاۆيتىنىڭ ەكى ءارپىن وزىنشە قۇراستىردى, بۇل تۇپكى ويىنىڭ قىسقا-نۇسقا اببرەۆياتۋراسىن بىلدىرەدى. تاڭبانىڭ وڭاي شيفرلانۋى جالپى مازمۇننىڭ تەرەڭدىگىمەن تاماشا ۇيلەسىم تاپتى. ونىڭ پيكاسسونىڭ كوگەرشىنىنەن ايىرماشىلىعى پوتسيفيكتى ياكي كەز كەلگەن ادام ەركىن سالا الادى. سونىمەن قاتار حولتوم اۆتورلىق قۇقىعىن قورعاۋدى ويلامادى. ونىسى بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەس تەك يادرولىق قارۋعا قارسى ۇيىمداردىڭ ەمەس, قاراپايىم حالىقتىڭ دا ماق­ساتى ەكىنىن دالەلدەگىسى كەلگەنى ەدى.

وسىلايشا, كوپ ۇزاماي بەيبىت­شىلىك تاڭباسى الەمدى ارالاپ كەتتى. 1960 جىلدىڭ اياعىندا ۇيىمنىڭ سوعىسقا قارسى بەلسەندىلىگى كۇ­شەيىپ, اتالعان تانىمبەلگى حيپپيگە ۇلاستى. حيپپي – ماحاببات پەن پاتسيفيزم ارقىلى تابيعي تازا­لىققا قايتا ورالۋ نيەتىنە ن­ەگىز­دەلگەن فيلوسوفيا. نەگىزگى ماز­­مۇنىنا ۇڭىلسەڭىز قاقتىعىستى شە­شۋدە زورلىق-زومبىلىقتى جانە ماتەريالدىق يگىلىكتەردىڭ قۇنىن جوققا شىعارادى. ونىڭ ۇرانى – «سوعىس ەمەس, ماحاببات!».

قانشاما جىل وتسە دە, پوتسيفيك تاڭباسى – بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەستىڭ سيمۆولى رەتىندە عانا ەمەس, جاستار ديزاينىنىڭ قاراپايىم ەلەمەنتى رەتىندە دە قابىلدانادى. بۇگىندە ونى قابىرعاعا سىزىپ, موينىنا تاعىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى ءمان-مازمۇنىن تولىق تۇسىندىرە المايدى. دەسە دە قاي ەلدىڭ جاستارى اسقاق تا ايبىندى بولسا, سول مەملەكەتتىڭ ءبۇتىن بولمىسىندا بىرلىككە شاقىراتىن سالقام مىنەز بارىن الەم سەزىنەدى. بايقايسىز با, ءبىزدىڭ دە كوگىمىزدە پيكاسسونىڭ كوگەرشىنى قالىقتاپ جۇرگەن سەكىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار