«ورتاشا جالاقى قازاقستاندا قانشا؟» دەپ سۇراعان ءجۋرناليستىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن مينيستر: «رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەك بويىنشا, ورتاشا جالاقى كولەمى – 285 مىڭ تەڭگە. بۇعان مەن سەنەمىن دە. ويتكەنى قازاقستاندا ءارتۇرلى سالالار بار, وندا جۇمىس ىستەيتىن ءتۇرلى لاۋازىم وكىلدەرى بار. كەيبىر ماماندار 1 ملن تەڭگە جالاقى السا, ەندى ءبىرى تومەنگى جالاقى الادى. سولاردىڭ ورتاشا دەڭگەيىن ەسەپتەگەندە ورتاشا ايلىق كولەمى 285 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى.
راسىمەن, ورتاشا جالاقى كولەمى 285 مىڭ تەڭگە دەگەندە بۇل جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ءبارى وسىنداي ايلىق الادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ەكونوميستەردىڭ ايتۋىنشا, ورتاشا ايلىق جالاقىنى ەسەپتەۋدىڭ وزىندىك ادىستەمەسى بار. بۇل جەردە حالىقارالىق تالاپتار دا ەسكەرىلەدى. ورتاشا نومينالدى جالاقى كولەمىن ەسەپتەر كەزدە ستاتيستيكا ماماندارى ءارتۇرلى سالالارداعى مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردىڭ, زاڭدى تۇلعالاردىڭ ەڭبەكاقىنى تولەۋ جۇيەسىن, سىياقىلار كولەمىن, ءتۇرلى سالاداعى مامانداردىڭ جالاقىلارىن قوسا ەسەپتەپ, ورتاشا ايلىق كولەمىن شىعارادى.
جالپى, بىلتىر ورتاشا جالاقى كولەمى 250 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. لاۋازىمدى تۇلعالار مەن جەتەكشىلەردىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 448 مىڭ تەڭگە بولسا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىنىڭ ايلىعى ورتاشا ەسەپپەن 146 مىڭ تەڭگەگە جەتەر-جەتپەس بولعان.
ال بيىل ەلدىڭ ەڭ تومەنگى جالاقى الاتىن ايماعىنداعى كورسەتكىشتەردى الىپ, جالپى, ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدارعا شاققاندا جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقى كولەمى 285,4 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, جالاقىنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى ءبىر جىلدا 12,7%-عا وسكەن.
«ەل وڭىرلەرى بويىنشا ەسەپتەسەك, ەڭ كوپ جالاقى الاتىن ءوڭىر – باتىس قازاقستان, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىندا جالاقى كولەمى 406,2 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. ەڭ از ايلىق – سولتۇستىك قازاقستاندا, وندا ورتاشا ايلىق 187,5 مىڭ تەڭگە كولەمىندە», دەپ حابارلايدى finprom.kz سايتى. سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ جالاقى الاتىندار – ماڭعىستاۋ وبلىسى (349,5 مىڭ تەڭگە) مەن ەلوردا (344,7 تىس مىڭ) تۇرعىندارى.
بۇرىن وتباسىندا ەر ازاماتتار كوبىرەك «مال تاپقىش» بولسا, قازىر ايەلدەر دە ولاردان قالىسپاي, ايلىق الادى. ايتالىق, 2008 جىلى ايەلدەردىڭ ورتاشا ايلىق تابىسى ەرلەرگە قاراعاندا 36,2%-عا تومەن بولسا, 2009 جىلى 30,5%-دى قۇراعان. ال 2020 جىلى ەر ازاماتتار مەن ايەلدەردىڭ ايلىق ايىرماشىلىعى 25%-عا دەيىن قىسقارعان. بىلتىر قازاقستاندىق ايەلدەردىڭ ورتاشا نومينالدى جالاقى كولەمى ەرلەرگە قاراعاندا 21,7%-عا عانا تومەن بولعان.
ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ جالاقى ايىرماشىلىعى دەمەكشى, 2019 جىلعى جەلتوقساندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى 18 قىركۇيەكتى «حالىقارالىق تەڭ ەڭبەكاقى كۇنى» دەپ جاريالاعانى بەلگىلى. بۇل دەگەنىڭىز ۇيىمعا مۇشە 193 مەملەكەت اتىنان حالىقارالىق قوعامداستىق جالاقى بويىنشا گەندەرلىك الشاقتىق پروبلەماسىمەن دە اينالىساتىنىن بىلدىرەدى. حالىقارالىق وقيعالاردىڭ كۇنتىزبەسىندە پايدا بولعان جاڭا ەڭبەكاقى كۇنىندە ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ ورتاشا تابىسىنداعى ايىرماشىلىق پايىزبەن ولشەنەتىن بولىپ بەلگىلەنگەن ەدى. ەندىگى ماسەلە, بۇۇ مالىمەتىنشە, گەندەرلىك الشاقتىقتى تەڭەستىرۋ. ويتكەنى بۇل كورسەتكىش ايەلدەردىڭ ەكونوميكاداعى جاعدايىن باعالاۋ ءۇشىن دە قاجەت. الايدا 2021 جىلى وتكەن بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا جالاقى ماسەلەسىندەگى جاھاندىق گەندەرلىك الشاقتىقتى جويۋ ءۇشىن كەمىندە 268 جىل كەرەك ەكەنى ايتىلدى.
دەگەنمەن دە ايلىق تابىستاعى الشاقتىق ءار ەلدە ءارتۇرلى. مىسالى, finprom.kz رەسۋرسىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى مەن مۇمكىندىگى جاعىنان قازاقستان ايەلدەرى 156 ەلدىڭ ىشىندە 47-ورىندى الادى.
ال ەلىمىزدەگى ەر ازاماتتاردىڭ ورتاشا ايلىعى بىلتىر 281,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. كەيبىر وڭىرلەردە ايەلدەردىڭ جالاقىسى ەرلەردەن اناعۇرلىم تومەن. اسىرەسە مۇنايلى ايماقتاردا ايەلدەر از جالاقىنى قاناعات تۇتسا, كەرىسىنشە الماتى وبلىسىندا ايەلدەر قاۋىمىنىڭ ايلىعى كوبىرەك ەكەن.
قازاقستاندا جالاقى كوپ الاتىندار مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەر بولسا, ودان كەيىنگى ورىندا وندىرىستىك ورىنداردىڭ ماماندارى تۇر. ال ارنايى ماماندىعى جوقتار مەن فەرمەرلەر, اۋىل جانە ورمان, بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىندەر – ەڭ تومەنگى جالاقى يەلەرى.
